دوون

دوون یکی از قدیمی‌ترین نژادهای گاو گوشتی جزایر بریتانیا است. نام این نژاد از شهرستان دوون در جنوب غربی انگلستان گرفته شده، جایی که این گاو پیش از تعریف نژادهای مدرن، به عنوان دامی چندمنظوره در مزارع پرورش یافت. این نژاد با پوشش یکدست قرمز شناخته می‌شود که از حنایی روشن تا یاقوتی تیره متغیر است. همین رنگ باعث شده به آن لقب رایج «یاقوتی سرخ» داده شود.

دوون‌های بالغ گاوهایی درشت‌اند. گاوهای نر بالغ معمولاً بین 900 تا 1100 کیلوگرم و ماده‌ها بین 500 تا 650 کیلوگرم وزن دارند. این نژاد به دلیل تبدیل کارآمد علف و علوفه به گوشت شهرت دارد، ویژگی‌ای که آن را برای سامانه‌های علوفه‌ای و چراگاهی گزینه‌ای عملی می‌سازد. دوون‌ها در طیف وسیعی از آب‌وهوا سازگارند و در برابر گرما و سرما نسبت به بسیاری از نژادهای هم‌اندازه تحمل بیشتری دارند.

خلق‌وخو یکی از ویژگی‌های اصلی این نژاد است. دوون‌ها آرام، خوش‌رفتار و رام‌اند، خصلت‌هایی که کار با آن‌ها، نصب حصار و مدیریت روزمره را چه در واحدهای کوچک و چه بزرگ ساده‌تر می‌کند. در گذشته از این نژاد به عنوان گاو کاری (اوکس) هم استفاده می‌شد، نقشی که هم به قدرت بدنی و هم به آرامش خلقی این حیوان نیاز داشت.

مناسب چه کسانی است

دوون گزینه مناسبی برای پرورش‌دهندگانی است که به دنبال گاو گوشتی مقاومی هستند که با نهاده دانه‌ای محدود روی علوفه عملکرد خوبی دارد. خلق‌وخوی رام این نژاد برای دامدارانی که مستقیم با گاوها کار می‌کنند و به دام کم‌استرس اهمیت می‌دهند مناسب است. این نژاد همچنین برای دامداران خرد و برنامه‌های چرای حفاظتی جذاب است، جایی که آرامش گاو و توانایی خوب در چرا مهم‌تر از حداکثر اندازه بدن است.

نژاد دوون از شهرستان دوون در جنوب غربی انگلستان می‌آید و گاوهایی از این نوع قرن‌ها در این منطقه ثبت شده‌اند. در بیشتر دوران آغازین، این نژاد دامی سه‌منظوره بود: هم گوشت و شیر می‌داد و هم نیروی کار گاوهای کاری را در مزارعی فراهم می‌کرد که یک حیوان باید چند وظیفه را انجام می‌داد.

دوون‌ها از نخستین گاوهای اروپایی بودند که به آمریکای شمالی آورده شدند. بر پایه اسناد تاریخی، گاوهای قرمز دوون در اوایل سده هفدهم همراه مهاجران انگلیسی به مستعمره پلیموث در ایالت ماساچوست کنونی رسیدند. قدرت بدنی و خلق‌وخوی پایدار این گاوها موجب شد به عنوان اوکس کاری برای پاک‌سازی زمین و حمل بار ارزشمند شناخته شوند و این نژاد در اقتصاد کشاورزی مستعمرات اولیه گسترش یافت.

با ماشینی شدن کشاورزی و تخصصی شدن تولید شیر و گوشت، نژاد دوون به دو شاخه تقسیم شد. یک شاخه برای تولید شیر انتخاب شد و به دوون شیری معروف شد، در حالی که شاخه دیگر عمدتاً برای تولید گوشت پرورش یافت. دوون گوشتی که گاه رد روبی یا نورث دوون هم نامیده می‌شود، همان شاخه‌ای است که امروز بیشتر با نام این نژاد شناخته می‌شود.

انجمن‌های نژاد در انگلستان و بعدها در کشورهای دیگر شجره‌نامه گله‌ها را برای حفظ اصالت نژاد نگه داشتند. دوون به بسیاری از مناطق از جمله استرالیا، نیوزیلند، آفریقای جنوبی و آمریکای جنوبی صادر شده، جاهایی که تحمل گرما و توانایی خوب در چرای این نژاد با سامانه‌های چرای گسترده سازگار بوده است.

دوون گاوی است با بدنی محکم، عمیق، پهن و کشیده. اسکلت آن عضلانی است اما افراطی نیست، و پشت روی خط بالای قدرتمندی صاف قرار دارد. سر اندازه متوسطی دارد و پیشانی پهنی دارد. دوون‌های سنتی شاخ دارند، هرچند خطوط بدون شاخ (پول) نیز پرورش داده شده‌اند. پاها قوی و در جای مناسب قرار گرفته‌اند و برای راه رفتن و چرا روی چراگاه و زمین ناهموارتر مناسب‌اند.

برجسته‌ترین ویژگی این نژاد پوشش بدن است. دوون‌ها در سراسر بدن رنگ قرمز یکدستی دارند که منشأ نام «یاقوتی سرخ» همین است.

پوشش بدن و رنگ‌ها

رنگ پوشش بدن در سراسر این نژاد یکدست است و یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای شناسایی دوون به شمار می‌رود. رنگ دام‌ها از قهوه‌ای روشن تا یاقوتی تیره و عمیق متغیر است. موها در هوای گرم کوتاه‌اند و در هوای سرد ضخیم‌تر و کمی مجعد می‌شوند، ویژگی‌ای که به تحمل این نژاد در برابر آب‌وهوای متنوع کمک می‌کند. پوزه و پوست معمولاً روشن یا گوشتی‌رنگ‌اند و دنباله دم معمولاً هم‌رنگ با بدن، قرمز است.

دوون به خلق‌وخوی آرام و پایدار خود شناخته می‌شود. این نژاد آرام، خوش‌رفتار و رام است، ویژگی‌هایی که کار روزانه، جابه‌جایی بین آغل‌ها و مراقبت‌های دامپزشکی معمول را ساده می‌کند. این خصلت‌ها در تاریخچه این نژاد به عنوان گاو کاری اهمیت داشتند، جایی که داشتن حیوانی پایدار و همکار برای کار ایمن در کنار انسان ضروری بود.

دوون‌ها معمولاً تماس روزمره با نگهدارندگان را بدون استرس زیاد می‌پذیرند و به مدیریت پیوسته و کم‌فشار واکنش خوبی نشان می‌دهند. ماده‌ها مادرانی دقیق‌اند و معمولاً در کنار گوساله‌های خود آرام‌اند. دوون‌های خوب‌تربیت‌شده در برخورد با افراد ناآشنا نیز اغلب آرامش خود را حفظ می‌کنند و واکنش تند نشان نمی‌دهند. در گله، این گاوها به‌راحتی با دام‌های دیگر مخلوط می‌شوند و به پرخاشگری شهرت ندارند، هرچند نرهای هر نژادی به مدیریت دقیق نیاز دارند. خلق‌وخوی آرام این نژاد آن را برای چرای مشترک با دام‌های دیگر نیز گزینه‌ای معقول می‌سازد.

دوون نژادی مقاوم است که در سامانه‌های چراگاهی با نهاده کم عملکرد خوبی دارد. بیشتر مراقبت‌ها حول نگهداشت چرای مناسب، تأمین آب تمیز و پیروی از یک برنامه بهداشتی منظم گله می‌چرخد.

مراقبت از پوشش بدن

• مراقبت از پوشش بدن حداقلی است؛ موی کوتاه با تغییر فصل می‌ریزد و دوباره می‌روید
• به‌ویژه در ماه‌های گرم، وجود انگل‌های خارجی مانند شپش، مگس و کنه را بررسی کنید
• سم‌ها را در صورت نیاز بازرسی و کوتاه کنید تا از لنگش پیشگیری شود
• در صورت وجود شاخ، رشد و وضعیت آن را زیر نظر داشته باشید

فعالیت و تحرک

• چراگاه باز، تحرک روزانه مورد نیاز این نژاد را فراهم می‌کند
• چرای چرخشی کیفیت علوفه را بالا نگه می‌دارد و فشار چرا را پخش می‌کند
• فضای کافی برای رفتن به سمت آب و سایه در نظر بگیرید تا گاوها در طول روز حرکت کنند

محیط نگهداری

دوون‌ها هم گرما و هم سرما را تحمل می‌کنند، اما همچنان از سرپناه طبیعی یا ساخته‌شده مانند درخت، بادشکن یا یک آلونک ساده بهره می‌برند. در آب‌وهوای گرم سایه و در شرایط سرد یا مرطوب فضایی خشک و بدون کوران فراهم کنید. حصار مطمئن و آب پایدار مهم‌ترین نیازهای زیرساختی هستند.

نژاد دوون به تبدیل کارآمد علف و علوفه به گوشت شناخته می‌شود و در شرایط خوب می‌تواند تنها با چرا پروار شود. جیره‌ای از چرای باکیفیت در فصل رشد، همراه با یونجه یا سیلاژ در زمانی که علف کم است، نیاز بیشتر دام‌ها را برطرف می‌کند. دانه اختیاری است و بیشتر برای حفظ رشد یا پروار کردن گاوها هنگام کمبود علوفه به کار می‌رود.

تنقلات و مکمل‌ها

معدن و نمک آزاد متناسب با خاک و علوفه محلی در دسترس دام قرار دهید، زیرا کمبودها بسته به منطقه متفاوت است. آب تازه و تمیز در همه اوقات ضروری است. هر تغییری در جیره باید طی چند روز و به‌تدریج انجام شود تا میکروب‌های شکمبه فرصت سازگاری پیدا کنند.

دوون به‌طور کلی نژادی قوی با طول عمر خوب است. بسیاری از ماده‌ها سال‌ها مولد باقی می‌مانند و طول عمر معمول آن‌ها 12 تا 15 سال است. بیشتر نگرانی‌های سلامتی همان شرایط رایج گاوهای چراکننده است، نه نقصی مختص این نژاد، و تغذیه خوب، کنترل انگل و مراقبت دامپزشکی منظم مشکلات را کم نگه می‌دارد.

مراقبت پیشگیرانه

• برنامه واکسیناسیون منطقه‌ای را با مشورت دامپزشک دنبال کنید
• برنامه کنترل انگل را با مدیریت چرا و کرم‌زدایی حفظ کنید
• معدن متعادل برای پیشگیری از بیماری‌های ناشی از کمبود فراهم کنید
• سم‌ها و وضعیت بدنی را در برنامه‌ای منظم بررسی کنید
• سوابق جفت‌گیری، زایمان و درمان‌ها را نگه دارید

دوون‌ها در یک تا دو سال نخست به بلوغ جفت‌گیری می‌رسند و تلیسه‌ها اغلب طوری جفت‌گیری می‌کنند که حدود دو سالگی زایمان کنند. ماده‌ها به باروری و زایمان منظم شهرت دارند و این نژاد عموماً به آسانی زایمان معروف است، ویژگی‌ای که نیاز به کمک هنگام تولد را کاهش می‌دهد.

آبستنی حدود نه ماه، نزدیک به 283 روز، طول می‌کشد و ماده‌ها معمولاً سالی یک گوساله به دنیا می‌آورند. دوقلوزایی تنها گاه‌به‌گاه رخ می‌دهد. گوساله‌ها معمولاً بدون دشواری متولد می‌شوند و زود می‌ایستند و شیر می‌خورند. ماده‌های دوون مادرانی دقیق با شیر کافی‌اند و خلق‌وخوی آرام این نژاد در رفتار پایدار آن‌ها کنار گوساله‌ها هم دیده می‌شود. گوساله‌ها معمولاً در سن حدود شش تا هشت ماهگی از شیر گرفته می‌شوند. با مدیریت خوب، ماده‌ها می‌توانند سال‌های زیادی به تولیدمثل و پرورش گوساله ادامه دهند، که این خود به عمر تولیدی طولانی این نژاد کمک می‌کند.