هواکایا

هواکایا یکی از دو نوع شناخته‌شده آلپاکاست؛ نوع دیگر سوری نام دارد. این حیوان از بلندی‌های آند پرو برخاسته و عمدتاً برای الیاف آن نگهداری می‌شود. برخلاف سوری که رشته‌های بلند و آویخته دارد، هواکایا پشمی متراکم و اسفنجی دارد که از بدن به بیرون می‌ایستد و ظاهری گرد و پشمالو به حیوان می‌دهد.

یک هواکایای بالغ ارتفاعی در حدود ۸۰ تا ۱۰۰ سانتی‌متر در کوتاه‌ترین نقطه کتف دارد و وزنش بین ۵۵ تا ۸۵ کیلوگرم است. این اندازه آن را در زمره حیوانات الیافی بزرگ قرار می‌دهد. هواکایا حیوانی گله‌ای است و تنها نگه‌داشتن آن به ضررش تمام می‌شود؛ از این رو نگهبانان معمولاً دست‌کم دو یا سه رأس را با هم نگه می‌دارند. این نژاد ملایم و آرام است، از طریق وزوز خفیف ارتباط برقرار می‌کند و به‌ندرت در برابر انسان پرخاش نشان می‌دهد.

هواکایا به دلیل الیافی که نرم، سبک و فاقد لانولین موجود در پشم گوسفند است، ارزشمند به شمار می‌رود. جعد موجود در پشم هوا را به دام می‌اندازد و به نخ تمام‌شده حجم و گرما می‌بخشد. حیوانات معمولاً یک بار در سال پشم‌چینی می‌شوند و در هر بار چند کیلوگرم پشم به دست می‌آید.

چه کسی برای نگهداری آن مناسب است

هواکایا برای خرده‌مالکان و تولیدکنندگان الیاف مناسب است که می‌توانند چراگاه، حصار محکم و همنشینی با سایر شترسانان را فراهم کنند. برای کسی که به دنبال یک حیوان خانگی تنهاست گزینه مناسبی نیست، زیرا به همنشین گله‌ای نیاز دارد. افرادی که حیوانی مقاوم و کم‌پرخاشگر برای چرا می‌خواهند و به پشم سالانه قابل استفاده نیاز دارند، بیشترین تناسب را با این نژاد دارند.

آلپاکا در بلندی‌های آند آمریکای جنوبی اهلی شد و فلات پرو کنونی مرکز تاریخ آن به شمار می‌رود. شواهد باستان‌شناختی و ژنتیکی نشان می‌دهد که این حیوان چند هزار سال پیش از ویکونیای وحشی اهلی شده است. دامداران طی نسل‌های متمادی حیواناتی را برگزیدند که پشمی ریزبافت و متراکم داشتند و نوع هواکایا به مرور غالب گله‌های آند شد.

در دوره امپراتوری اینکا، الیاف آلپاکا ارزش اجتماعی و اقتصادی بالایی داشت. پارچه‌های ظریف بافته‌شده از الیاف شترسانان در تجارت، خراج‌گذاری و مراسم آیینی به کار می‌رفت و گله‌ها به عنوان منابع دولتی و اشتراکی اداره می‌شد. داشتن دام‌های باکیفیت نشانه جایگاه اجتماعی بود.

ورود مستعمره‌نشینان اروپایی در سده شانزدهم میلادی این گله‌ها را بر هم زد. گوسفندان وارد شده برای چراگاه با آلپاکاها رقابت کردند و شمار زیادی از آن‌ها از بین رفتند. گله‌های باقی‌مانده به بلندترین چراگاه‌ها پناه بردند، جایی که دامداران کچوا و آیمارا در طول دوره استعمار و پس از آن رگه‌های پرورشی را حفظ کردند.

از اواخر سده بیستم، صادرات آلپاکا از آمریکای جنوبی به کشورهایی مانند ایالات متحده، استرالیا، نیوزیلند و بخش‌هایی از اروپا آغاز شد و پرورشگران در این کشورها برای تولید الیاف و ذخیره پرورشی گله ایجاد کردند. پرو همچنان بیشترین جمعیت آلپاکا را دارد و هواکایا رایج‌ترین نوع آن در سراسر جهان باقی مانده است.

هواکایا بدنی فشرده دارد که پشم آن عمود بر پوست می‌روید و سیلوئتی کامل و گرد ایجاد می‌کند. گردن بلند است و به صورت عمودی نگه داشته می‌شود، سر با چشمانی درشت و گوش‌هایی ایستاده بالا قرار دارد، و پاها و صورت الیاف کوتاه‌تری نسبت به بدن دارند. در مجموع، حیوانی پشمالو و نرم‌لبه به نظر می‌رسد که کاملاً از پوشش صاف و آویخته سوری متمایز است.

پشم هواکایا در هر تار جعد موجی‌شکل دارد. جعد قوی و یکنواخت یکی از اصلی‌ترین ویژگی‌هایی است که داوران و پرورشگران دنبالش می‌گردند، همراه با ریزبافتی، تراکم و یکنواختی در سراسر بدن.

پوشش و رنگ‌ها

الیاف هواکایا در طیف گسترده‌ای از رنگ‌های طبیعی وجود دارد که معمولاً بیش از بیست سایه از سفید تا کرم، قهوه‌ای، خاکستری و سیاه خالص ذکر می‌شود؛ الگوهای روآن و پیبالد نیز دیده می‌شود. پشم سفید و روشن اغلب برای رنگ‌رزی ترجیح داده می‌شود، در حالی که پشم‌های طبیعی بدون رنگ‌رزی استفاده می‌شوند. ریزبافتی در حیوانات جوان بیشترین مقدار را دارد و با افزایش سن درشت‌تر می‌شود؛ از این رو چند پشم‌چینی اول معمولاً ریزبافت‌ترین الیافی است که یک حیوان در طول عمرش تولید می‌کند.

هواکایاها هموار و آرام هستند. از آنجا که ذاتاً شکار محسوب می‌شوند، هوشیار می‌مانند و ترجیح می‌دهند با غریبه‌ها فاصله‌ای داشته باشند، اما به ندرت پرخاشگر می‌شوند. با دامدارانی که می‌شناسند اعتماد پیدا می‌کنند و ممکن است از روی کنجکاوی نزدیک شوند. تف انداختن اتفاق می‌افتد، بیشتر میان خود حیوانات هنگام رقابت بر سر غذا یا تعیین رتبه، و کمتر در برابر انسان.

این نژاد شدیداً اجتماعی است و به همنشینی با سایر شترسانان نیاز دارد. یک آلپاکای تنها دچار استرس می‌شود و ممکن است به درستی غذا نخورد. در داخل گله، حیوانات پیوند برقرار می‌کنند، از یک توده فضله مشترک استفاده می‌کنند و از طریق وزوز آرام و سایر صداهای خفیف ارتباط برقرار می‌کنند. اگر از سنین پایین به طور منظم با انسان سروکار داشته باشند، در کنار کودکان و دام آرام رفتاری ملایم دارند؛ با این حال حیوانات دامنی نیستند و از گرفته شدن یا مهار ناگهانی خوش‌شان نمی‌آید.

آراستن

• یک بار در سال پشم‌چینی کنید، معمولاً در بهار، برای برداشت پشم و جلوگیری از گرمازدگی
• ناخن‌ها را چند بار در سال کوتاه کنید، زیرا به طور مداوم رشد می‌کنند
• دندان‌های جنگی نرها را در صورت نیاز بررسی و کوتاه کنید
• تنها به آرامی برس بزنید؛ آراستن بیش از حد جعد را از بین می‌برد و کیفیت پشم را کاهش می‌دهد
• پشم را از نظر گره‌خوردگی، آلودگی و نشانه‌های انگل‌های پوستی بررسی کنید

ورزش

• برای چرا و حرکت روزانه چراگاه باز فراهم کنید
• فضایی برای دویدن در نظر بگیرید که حیوانات به‌ویژه در جوانی در دوره‌های کوتاه این کار را می‌کنند
• دست‌کم دو یا سه رأس را با هم نگه دارید تا به صورت گله‌ای ورزش کنند و بچرند

محیط

هواکایاها به حصاری محکم نیاز دارند که هم خودشان را در محوطه نگه دارد و هم از ورود شکارچیان جلوگیری کند، به علاوه سایه و سرپناهی در برابر آفتاب، باد و باران سنگین. با وجود پشم ضخیم در برابر سرما مقاومت خوبی دارند، اما در برابر گرما آسیب‌پذیرند؛ از این رو در تابستان دسترسی به سایه و آب اهمیت زیادی دارد. یک محوطه تمیز و زهکشی‌شده خطر مشکلات انگلی و سم را کاهش می‌دهد.

هواکایا یک شبه‌نشخوارکننده با معده سه‌بخشی است که برای رژیم غذایی پرفیبر و کم‌پروتئین طراحی شده. چراگاه و یونجه خشک باید بیشتر جیره را تشکیل دهند. خوراک‌های پرانرژی یا پروتئین‌دار برای اکثر حیوانات غیرضروری است و می‌تواند باعث چاقی و اختلال هضمی شود. آب تمیز باید همیشه در دسترس باشد و دسترسی به مواد معدنی مناسب به پیشگیری از کمبود کمک می‌کند، زیرا آلپاکاها به عناصر کمیاب مانند سلنیوم و ویتامین D در برخی مناطق نیاز ویژه‌ای دارند.

تنقلات و مکمل‌ها

تنقلات باید کم و نادر باشند؛ مقادیر محدود هویج یا سیب معمولاً بدون مشکل تحمل می‌شوند. بهتر است مکمل‌های معدنی با مشورت دامپزشک یا پرورشگر محلی که خاک و علوفه منطقه را می‌شناسد انتخاب شوند، زیرا نیاز به سلنیوم و سایر عناصر کمیاب بر حسب منطقه متفاوت است.

هواکایا حیوانی مقاوم است که با مدیریت مناسب حدود ۱۵ تا ۲۰ سال زندگی می‌کند. بیشتر مشکلات سلامتی قابل پیشگیری هستند و به انگل‌ها، گرما، فرسایش دندانی یا رژیم غذایی مربوط می‌شوند. نظارت منظم اهمیت دارد، زیرا آلپاکاها بیماری را پنهان می‌کنند و یک حیوان بیمار ممکن است تا زمانی که حالش جدی بد شده باشد ظاهر طبیعی داشته باشد.

مراقبت‌های پیشگیرانه

• برنامه کنترل انگل متناسب با منطقه و چراگاه خود تدوین کنید
• واکسیناسیون‌های دوره‌ای را طبق برنامه دامپزشک انجام دهید
• ناخن‌ها را منظماً کوتاه کنید و دندان‌ها را بررسی کنید
• برای پیشگیری از گرمازدگی، سایه، آب و پشم‌چینی به‌موقع فراهم کنید
• وضعیت بدنی را با لمس کردن ارزیابی کنید، زیرا پشم تغییرات وزن را پنهان می‌کند

ماده‌های هواکایا معمولاً در ۱۲ تا ۱۸ ماهگی، هنگامی که به اندازه کافی رشد کرده باشند، آمادگی تولیدمثل پیدا می‌کنند؛ در حالی که نرها اغلب دیرتر، حدود دو تا سه سالگی، بارور می‌شوند. آلپاکاها تخمک‌گذار القایی هستند، یعنی ماده در پاسخ به جفت‌گیری تخمک آزاد می‌کند نه بر اساس چرخه ثابت؛ از این رو پرورش از طریق معرفی نر به ماده مدیریت می‌شود، نه ردیابی دوره گرما.

دوره آبستنی طولانی است و به طور میانگین حدود ۱۱ تا ۱۱.۵ ماه است و تقریباً همیشه یک نوزاد به نام «کریا» به دنیا می‌آید. دوقلو نادر است. زایمان معمولاً در ساعات روشن روز اتفاق می‌افتد. یک کریای سالم در یکی دو ساعت اول می‌ایستد و شیر می‌خورد و معمولاً حدود شش ماهگی از شیر گرفته می‌شود.

کریاهای تازه‌متولد باید به زودی پس از تولد اولین شیر مادر را برای کسب ایمنی دریافت کنند. پرورشگران در هفته‌های اول وزن‌گیری را زیر نظر دارند و کریا را با مادر و گله نگه می‌دارند، زیرا ساختار اجتماعی از همان ابتدا اهمیت دارد.