خرگوش

خرگوش اهلی با نام علمی Oryctolagus cuniculus از خانواده Leporidae است. این حیوان در طبیعت در گله زندگی می‌کند و همین عادت اجتماعی در خرگوش‌های اهلی هم باقی مانده. برخلاف گربه یا سگ، خرگوش موجودی ساکت است و صدا نمی‌کند اما به تعامل روزانه نیاز دارد.

در افغانستان، پرورش خرگوش سابقه طولانی دارد. در مناطق روستایی و نیمه‌شهری بیشتر برای گوشت و پوست نگه داشته می‌شود. در کابل، جلال‌آباد و مزارشریف، نسل جدید خانواده‌ها را می‌بینیم که این حیوان را به عنوان همدم خانگی انتخاب می‌کنند.

نژادها را می‌توان به چند دسته اصلی تقسیم کرد:

از نظر اندازه:

• کوتوله: نژادهایی مانند نتردوارف با وزن حدود یک کیلوگرام
• متوسط: نژادهایی مانند رکس، داچ و انگلیش اسپات با وزن ۲ تا ۴ کیلوگرام
• بزرگ: نژادهایی مانند نیوزیلند و کالیفرنیایی با وزن ۴ تا ۶ کیلوگرام
• غول‌پیکر: فلمیش جاینت با وزن ۷ کیلوگرام به بالا

از نظر نوع مو:

• کوتاه: اکثر نژادهای رایج
• مخملی: رکس با نرم‌ترین موی خرگوش
• بلند: آنگورا که نیاز به برس روزانه دارد

قدیمی‌ترین گواه نگه‌داری خرگوش به دوران رومیان باستان برمی‌گردد. رومیان آن‌ها را در محوطه‌هایی که لپراریوم می‌نامیدند نگه می‌داشتند، بیشتر برای تامین گوشت تازه. در قرون وسطی، راهبان فرانسوی پرورش منظم خرگوش را آغاز کردند و نژادهای گوناگون پدید آمدند.

در قرن نوزدهم، جنبش نمایشگاه‌های نژادی در اروپا آغاز شد و صدها نژاد ثبت شد. در قرن بیستم، خرگوش در سراسر جهان هم به عنوان حیوان مزرعه‌ای و هم همدم خانگی شناخته شد. امروز در بیشتر کشورها، خرگوش پس از سگ و گربه سومین حیوان همدم رایج است.

ساختار بدن خرگوش برای فرار از شکارچیان تکامل یافته. پاهای عقبی قوی امکان پرش‌های سریع می‌دهد. چشم‌های پهن‌قرار در کنار سر تقریباً میدان دید ۳۶۰ درجه ایجاد می‌کند و گوش‌های بلند صداهای دور را می‌شنود.

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های خرگوش، دندان‌های همیشه در حال رشد است. اگر علف کافی نخورد، این دندان‌ها بیش از حد بلند می‌شوند و مشکل جدی ایجاد می‌کنند. دم کوتاه و گرد است.

خرگوش در طبیعت در گروه زندگی می‌کند. این الگوی اجتماعی در خرگوش اهلی هم مشهود است. خرگوشی که تنها نگه داشته می‌شود اغلب دچار تنهایی و استرس می‌شود.

رفتارهای طبیعی که باید بشناسید:

• کندن زمین: رفتار غریزی در جستجوی پناهگاه
• جویدن: دندان‌های همیشه در حال رشد نیاز به ساییدن دارند
• علامت‌گذاری: خرگوش‌های اخته‌نشده قلمرو خود را علامت می‌زنند
• کوبیدن پا: هشدار در برابر خطر
• لم دادن پهلو: نشانه آرامش و راحتی
• خودشویی: علامت سلامت و آرامش

وظایف روزانه:

• علف خشک بدون محدودیت
• آب تازه هر روز
• سبزیجات تازه به مقدار مناسب
• گلوله‌های غذایی (پلت) به مقدار کم
• چند ساعت فضای باز برای ورزش
• تمیز کردن محل مدفوع

وظایف هفتگی:

• برس کشیدن مو (هفته‌ای یک یا دو بار)
• بررسی ناخن، دندان و گوش
• تمیز کردن کامل جایگاه

آب و هوای افغانستان:

تابستان‌های گرم کابل و پایین‌بند برای خرگوش خطرناک است. دمای بالای ۲۸ درجه سانتیگراد می‌تواند باعث گرمازدگی شود. در زمستان‌های سرد، جایگاه باید گرم و دور از کوران باشد.

علف خشک - اساس تغذیه:

علف باید همیشه در دسترس باشد. علف خشک معمولی در افغانستان مناسب است به شرطی که تمیز، بدون کپک و بدون غبار باشد.

سبزیجات تازه:

از سبزیجات موجود در بازارهای افغانستان می‌توانید استفاده کنید:

• کاهوی برگ‌دار (نه نوع آبکی)
• جعفری به مقدار کم
• گشنیز
• نعنا به مقدار کم
• ریحان
• برگ کرفس
• هویج به مقدار کم (قند بالا دارد)

مدفوع نرم (Caecotrophs):

خرگوش یک نوع مدفوع نرم و غنی می‌خورد که از روده کوچک ترشح می‌شود. این رفتار کاملاً طبیعی است و نباید جلوی آن را گرفت.

بیماری‌های شایع:

• بیماری دندانی: ناشی از نخوردن علف کافی. دندان‌ها بیش از حد بلند می‌شوند و خوردن دشوار می‌شود.
• توقف روده (GI Stasis): روده از کار می‌افتد. حالت اورژانسی جدی است.
• کرم پروانه (Flystrike): در تابستان گرم افغانستان، مگس‌ها روی ناحیه آلوده تخم می‌گذارند. خطر جدی در فصل گرماست.
• عفونت تنفسی: آبریزش بینی، عطسه، تنفس دشوار.
• ناخن بلند: بدون تراشیدن منظم به پا آسیب می‌رساند.

پیشگیری:

• علف کافی برای سلامت دندان و روده
• جایگاه تمیز و خشک برای جلوگیری از کرم پروانه
• اخته کردن توصیه می‌شود
• بررسی هفتگی دندان، ناخن و پوست

اندازه جایگاه:

حداقل باید به قدری باشد که خرگوش سه تا چهار قدم بردارد، دراز بکشد و بنشیند. هر چه بزرگ‌تر بهتر. کف باید صاف باشد چون کف سیمی به پا آسیب می‌رساند.

تجهیزات ضروری:

• آب دائم در دسترس
• ظرف علف یا جای آویز کردن علف
• جعبه پنهانگاه برای احساس امنیت
• جعبه بهداشتی با پرکاه یا کاغذ
• وسایل جویدن مانند تخته‌های چوب

در افغانستان:

در تابستان‌های گرم کابل، اگر جایگاه در هوای آزاد است باید سایه‌بان کافی داشته باشد. در روزهای بسیار گرم، بهتر است خرگوش را داخل خانه بیاورید. در زمستان‌های سرد، جایگاه باید گرم و دور از کوران باشد. از شکارچیان مثل سگ‌های ولگرد و گربه‌های وحشی هم باید محافظت کنید.

ویژگی‌های تولیدمثل:

خرگوش ماده تخمدانی القاشده دارد، یعنی جفت‌گیری خود باعث آزاد شدن تخمک می‌شود. بارداری ۲۸ تا ۳۱ روز طول می‌کشد. بچه‌خرگوش‌ها کور، ناشنوا و بدون مو به دنیا می‌آیند. در حدود ۱۰ روزگی چشمانشان باز می‌شود و در ۴ تا ۸ هفتگی از مادر جدا می‌شوند.

برای پرورش تجاری:

نژادهای نیوزیلند سفید و کالیفرنیایی برای پرورش گوشت در افغانستان مناسب‌ترند. این نژادها رشد سریع و گوشت کافی دارند.

برای خرگوش همدم:

اخته کردن را جدی بگیرید. خرگوش ماده اخته‌نشده در معرض سرطان رحم است. نر اخته می‌شود تا رفتار آرام‌تر و علامت‌گذاری کمتری داشته باشد.

پیش از خرید این سوالات را از خود بپرسید:

• آیا وقت روزانه برای مراقبت دارید؟
• آیا فضای کافی برای جایگاه و ورزش دارید؟
• آیا هزینه‌های جاری علف، سبزیجات و دامپزشک را می‌توانید تامین کنید؟
• آیا در مسافرت‌ها کسی از خرگوش مراقبت می‌کند؟
• آیا همه اعضای خانه موافقند؟

هزینه‌های تقریبی در افغانستان:

• قیمت خرید: ۳۰۰ تا ۱۵۰۰ افغانی بسته به نژاد
• علف و سبزیجات ماهانه: ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ افغانی
• ویزیت دامپزشک: ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ افغانی
• جایگاه و لوازم اولیه: ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ افغانی

بهتر است دو تا بگیرید:

خرگوش‌ها در جفت خوشحال‌ترند. اگر دو تا می‌گیرید، هر دو را اخته کنید تا تولیدمثل کنترل شود.