کبوتر

کبوتر اهلی پرنده‌ای متوسط است که از کبوتر وحشی صخره‌ای (Columba livia) نسل گرفته. مردم هزاران سال است آن را نگه می‌دارند و شکل‌های اهلی امروزی گستره وسیعی از اندازه، رنگ و توانایی را در بر می‌گیرند. برخی از نژادها برای پرواز مسافت‌های دور و بازگشت به خانه پرورش یافته‌اند، برخی برای پرواز چرخشی و معلق‌زدن، و برخی برای شکل و پرهای زینتی. کبوترها به طور کلی آرام، اجتماعی و مایل به زندگی در تماس نزدیک با دیگر پرندگان هستند.

خوراک کبوترها بیشتر دانه و غله است، آب را با مکیدن می‌نوشند (برخلاف بیشتر پرندگان که سر را به عقب می‌برند) و برای تغذیه جوجه‌ها ترشحی شیرمانند از چینه‌دان تولید می‌کنند. هر دو والد در جوجه‌کشی و تغذیه سهیم‌اند. این ویژگی‌ها نگهداری و پرورش این گونه را در مقایسه با بسیاری پرندگان دیگر نسبتا ساده می‌سازد.

کبوتری که در شرایط خوب نگه داشته شود رام می‌شود و نگهدارنده خود را می‌شناسد. این پرندگان دسته‌جمعی زندگی می‌کنند، پس دست‌کم به یک همدم از نوع خود نیاز دارند. آن‌ها مناسب کسانی هستند که می‌توانند لانه‌ای پاکیزه، تغذیه روزانه و رسیدگی منظم فراهم کنند، نه کسانی که به دنبال پرنده‌ای آزاد در خانه‌اند.

این پرنده مناسب چه کسی است

کبوتر مناسب کسانی است که پرنده‌ای بیرونی، اجتماعی، آسان‌خوراک و پرزاد می‌خواهند. این پرنده برای علاقه‌مندان به مسابقه، نمایش یا پرواز نمایشی و برای خانواده‌هایی که می‌توانند به تغذیه روزانه و پاکسازی لانه پایبند بمانند مناسب است. برای کسانی که پرنده‌ای آزاد در داخل خانه می‌خواهند یا پرنده‌ای که بتوان مدت‌های طولانی تنها گذاشت، مناسب نیست.

کبوترهای اهلی بسیار بیشتر از نیای وحشی خود تنوع دارند. پرورش گزینشی طی سده‌ها پرندگانی پدید آورده که در اندازه، شکل بدن، نقش پر، سبک پرواز و رفتار متفاوت‌اند. در میان انواع پرکاربرد که در اینجا آورده شده حدود ۲۵ نژاد مشخص وجود دارد، در حالی که شمار جهانی همه استانداردها به صدها می‌رسد.

بخش‌بندی اصلی نشان‌دهنده کاری است که هر پرنده برای آن پرورش یافته. نژادهای گوشتی درشت‌اند و برای گوشت پرورش می‌یابند. کبوترهای مسابقه‌ای و نامه‌بر برای سرعت و توانایی یافتن راه خانه در مسافت‌های دور پرورش می‌یابند. نژادهای نمایشی به شیوه‌های ویژه می‌پرند، مانند معلق‌زدن یا چرخیدن در هوا. نژادهای زینتی برای شکل، اندام و ویژگی‌های پر نگه داشته می‌شوند نه برای پرواز.

نژادها چگونه گروه‌بندی می‌شوند

استانداردهای نژادی کبوترها را بر پایه هدف و ویژگی‌های ظاهری گروه‌بندی می‌کنند. باشگاه‌ها و استانداردهای نمایشی شکل آرمانی بدن، نقش پر و قامت هر نژاد را توصیف می‌کنند و داوران پرندگان را با آن توصیف‌ها می‌سنجند. برای نژادهای مسابقه‌ای و نمایشی، نتیجه در هوا مهم‌تر از امتیاز نمایش است، پس این پرندگان بیشتر بر پایه عملکردشان گزینش می‌شوند.

کبوتر اهلی از کبوتر صخره‌ای می‌آید، پرنده‌ای که روی صخره‌ها و لبه‌های کوهستان در سراسر اروپا، شمال آفریقا و بخش‌هایی از آسیا آشیانه می‌سازد. همین عادت آشیانه‌سازی نگهداری این گونه را آسان کرد، چون پرندگان به آسانی لبه‌های ساختگی و پناهگاه‌های ساخته‌شده را به جای صخره‌های طبیعی می‌پذیرند. نگهدارندگان نخستین در خاورمیانه و منطقه مدیترانه کبوتر را برای خوراک و برای فضولاتش نگه می‌داشتند که به عنوان کود به کار می‌رفت.

اسناد نوشتاری و باستان‌شناختی نگهداری کبوتر را در شمار کهن‌ترین شکل‌های اهلی‌سازی پرندگان قرار می‌دهند، با شواهدی که به چند هزار سال پیش بازمی‌گردد. فرهنگ‌های باستانی در بین‌النهرین، مصر و پیرامون مدیترانه کبوترخانه ساختند و کبوترها را به شمار بسیار پرورش دادند. این پرندگان همراه با جابجایی مردم در مسیرهای بازرگانی و سکونتگاهی گسترش یافتند.

توانایی بازگشت کبوترها به کاربردشان به عنوان پیام‌رسان انجامید. پرنده‌ای که از لانه‌اش دور برده شود به آن بازمی‌گردد و این ویژگی طی سده‌های بسیار برای ارتباط، از جمله در زمان جنگ، به کار گرفته شد. پرورش گزینشی برای بازگشت‌های سریع و مطمئن نژادهای مسابقه‌ای و نامه‌بر امروزی را پدید آورد.

از سده هجدهم به بعد، پرورش‌دهندگان در اروپا، آسیا و جاهای دیگر نژادهای زینتی و نمایشی مشخص بسیاری پروراندند و ویژگی‌هایی مانند پرواز معلق، چینه‌دان باد‌شده و دم بادبزنی را تثبیت کردند. نمایش‌های کبوتر و باشگاه‌های مسابقه استانداردها را رسمی کردند و گستره وسیع نژادهای امروزی نتیجه همین دوره طولانی گزینش هدفمند است.

یک کبوتر معمولی بدنی گرد، سری کوچک با ناحیه‌ای گوشتی و نرم (مومه) بالای منقار، و منقاری کوتاه و اندکی خمیده دارد. در نژادهای پرواز‌کننده بال‌ها نیرومند و نوک‌تیزند و پاها کوتاه با پنجه‌های فلس‌دار هستند. نقش کبوتر وحشی صخره‌ای خاکستری با دو نوار تیره روی بال و درخششی بر گردن است، اما نژادهای اهلی تنوع بسیار بیشتری نشان می‌دهند.

رنگ‌ها خاکستری، سفید، سیاه، سرخ، قهوه‌ای و بسیاری نقش‌های نواری، شطرنجی و دورنگ را در بر می‌گیرند. برخی نژادها پرهای صاف و چسبیده دارند، در حالی که برخی دیگر کاکل، چین، پاهای پردار یا ویژگی‌های اغراق‌شده دم و چینه‌دان دارند. اندازه و تناسب بدن میان انواع کوچک نمایشی و نژادهای بزرگ گوشتی بسیار متفاوت است.

ظاهر چگونه میان نژادها تفاوت می‌کند

تفاوت‌های نژادی بزرگ‌اند. Runt برای اندازه بزرگ پرورش می‌یابد، در حالی که پوترها مانند English Pouter بلندقامت می‌ایستند و چینه‌دان را باد می‌کنند. بادبزن‌دم‌ها مانند Indian Fantail و English Fantail بادبزنی پهن از پرهای دم و قامتی راست دارند. نژادهای نمایشی مانند Birmingham Roller و Tippler ساختاری جمع‌وجورتر و آماده پرواز با پر زینتی کم حفظ می‌کنند.

کبوترها به طبع اجتماعی‌اند و دسته‌جمعی زندگی می‌کنند. در درون یک دسته پیوند جفتی می‌بندند و یک جفت پیوندخورده اغلب طی فصل‌های زادآوری با هم می‌مانند. هر دو عضو یک جفت وظایف آشیانه را تقسیم می‌کنند که در میان پرندگان غیرمعمول است و رفتار همیارانه نهفته در این گونه را نشان می‌دهد.

این پرندگان با گستره‌ای از بغبغوهای نرم و با زبان بدن ارتباط برقرار می‌کنند. نر خواستگار گردن را باد می‌کند، تعظیم می‌کند و گرد ماده می‌چرخد. کبوترها دلبستگی نیرومندی به لانه خانگی خود نشان می‌دهند و از دور به آن راه می‌یابند، غریزه‌ای که پایه بازگشت و مسابقه است. آن‌ها پرندگان پرخاشگری نیستند، هرچند نرها از جعبه آشیانه دفاع می‌کنند و جفت‌ها بر سر فضای آشیانه رقابت دارند.

پرندگان نگه‌داشته‌شده به نگهدارنده خو می‌گیرند و می‌توان آرام به آن‌ها نزدیک شد و در دست گرفتشان. آن‌ها زود به روال روزانه عادت می‌کنند و زمان تغذیه را می‌آموزند. بی‌حوصلگی و ازدحام می‌تواند به پرکندن یا نزاع بینجامد، پس فضای کافی و ساختار پایدار دسته اهمیت دارد.

رسیدگی روزانه

• هر روز دانه یا خوراک تازه کبوتر و آب آشامیدنی پاکیزه فراهم کنید
• بررسی کنید که همه پرندگان فعال، هشیار و در حال خوردن باشند
• فضولات را از نشیمن‌ها و کف بردارید تا لانه خشک بماند
• مطمئن شوید تهویه کار می‌کند و لانه از رطوبت پاک است
• مراقب نشانه‌های بیماری، آسیب یا انگل باشید

محیط

• پرندگان را در لانه‌ای خشک و خوش‌تهویه نگه دارید که باران، کوران و شکارچیان را دور نگه دارد
• به هر جفت یک جعبه آشیانه بدهید و نشیمن‌هایی در ارتفاع‌های گوناگون فراهم کنید
• از ازدحام بپرهیزید که بیماری را پخش می‌کند و نزاع می‌آورد
• دسترسی به شن و حمام کم‌عمق برای مراقبت از پر فراهم کنید
• لانه را در برابر گربه، موش و پرندگان شکاری ایمن کنید

آراستن و رسیدگی

کبوترها خود را نظافت و حمام می‌کنند، پس به آراستن مستقیم اندکی نیاز دارند. یک یا دو بار در هفته حمام کم‌عمق بدهید تا پرندگان پرها را در وضعیت خوب نگه دارند. پرندگان را از سنین کم به آرامی و منظم در دست بگیرید تا رام بمانند، بدن را نگه دارید و بال‌ها را جمع کنید تا احساس امنیت کنند. هنگام گرفتن، پاها، پرها و مخرج را برای نشانه‌های زودهنگام مشکل بررسی کنید.

کبوترها دانه و غله می‌خورند. خوراک معمول مخلوطی از غلات و حبوبات مانند ذرت، گندم، جو، نخود و دانه‌های ریز است که به صورت خوراک آماده کبوتر فروخته می‌شود یا نگهدارنده خود آن را می‌آمیزد. چون کبوترها دانه را کامل می‌بلعند، به شن نیاز دارند که در سنگدان جمع می‌شود و به آسیاب کردن خوراک کمک می‌کند. آن‌ها همچنین به منابع کلسیم و مواد معدنی نیاز دارند، به‌ویژه ماده‌های زایا که پوسته تخم می‌سازند.

پرندگان والد جوجه‌ها را با شیر چینه‌دان تغذیه می‌کنند، ترشحی مغذی که هر دو بالغ در روزهای نخست پس از تخم‌گشایی تولید می‌کنند، سپس جوجه‌ها را کم‌کم به دانه نرم‌شده می‌رسانند.

خوراکی‌هایی مانند دانه‌های ریز را می‌توان به اندازه و به عنوان پاداش هنگام رسیدگی به کار برد، اما نباید جای مخلوط متعادل دانه را بگیرند. مکمل‌های کلسیم و مواد معدنی از ساخت پوسته و سلامت استخوان پشتیبانی می‌کنند، به‌ویژه در پرندگان زایا. آب پاکیزه و تازه باید همیشه در دسترس باشد، چون کبوترها پیوسته می‌نوشند و منبع آلوده بیماری را پخش می‌کند.

کبوترها به طور کلی نیرومندند و با جای و خوراک خوب حدود ۶ تا ۱۵ سال زندگی می‌کنند، برخی افراد بیشتر. بیشتر مشکلات سلامتی به شرایط نمناک، شلوغ یا کثیف یا به خوراک و آب آلوده بازمی‌گردد. نگهدارنده‌ای که لانه‌ای پاکیزه و خشک نگه دارد و هر روز دسته را بپاید بیشتر مشکلات را زود می‌گیرد.

مراقبت پیشگیرانه

• لانه را پاکیزه، خشک و خوش‌تهویه نگه دارید
• هر روز آب پاکیزه بدهید و خوراک را از آلودگی محافظت کنید
• از ازدحام بپرهیزید و پرندگان نو را پیش از افزودن به دسته قرنطینه کنید
• پرندگان را منظم برای انگل و تغییر فضولات یا وزن بررسی کنید
• روال واکسیناسیون و کرم‌زدایی مناسب منطقه و دسته خود را دنبال کنید

کبوترها خوب می‌آموزند و حافظه‌ای نیرومند برای مکان‌ها و روال‌ها دارند. نژادهای نامه‌بر را می‌توان آموزش داد که از مسافت‌های پیوسته بیشتر بازگردند، و بسیاری کبوترها را می‌توان آموخت که با اشاره وارد لانه شوند، روی دست بنشینند یا برای خوراک بیایند. آموزش بر دلبستگی طبیعی پرنده به لانه خانگی و آموختن سریع زمان تغذیه تکیه دارد. جلسه‌های آرام و منظم نتیجه بهتری از رسیدگی شتاب‌زده می‌دهند.

شروع کار

1. پرندگان نو را در لانه جا بیندازید تا پیش از هر رهایی آن را خانه بدانند
2. با رسیدگی ملایم روزانه و خوراندن با دست رامشان کنید
3. ورود به لانه را با خوراندن تنها در داخل بیاموزید تا پرندگان بازگردند و وارد شوند
4. برای نوع نامه‌بر، با رهایی‌های کوتاه نزدیک لانه آغاز کنید و مسافت را کم‌کم بیفزایید
5. جلسه‌ها را کوتاه و منظم نگه دارید و همیشه با آرامش پایان دهید

کبوترها در لانه نگه داشته می‌شوند، پناهگاهی ویژه‌ساخته که پرندگان را خشک، خوش‌تهویه و در امان از شکارچی نگه می‌دارد. لانه باید نور و هوای تازه را بدون کوران در ارتفاع نشیمن راه دهد و باید باران، گربه، موش و پرندگان شکاری را دور نگه دارد. درون آن، پرندگان به نشیمن، جعبه آشیانه برای جفت‌ها و فضای باز کف نیاز دارند. نژادهای پرواز‌کننده نیز به فضای امن یا آویاری برای ورزش و، برای نوع نامه‌بر، دسترسی کنترل‌شده به هوای آزاد نیاز دارند.

فهرست راه‌اندازی

• لانه ایمن در برابر شکارچی با درهای مطمئن، توری و سقف جامد
• نشیمن و جعبه آشیانه جداگانه برای جفت‌های زایا
• ظرف خوراک و آب پاکیزه که در برابر آلودگی مقاوم باشد
• منبع شن و مواد معدنی در دسترس
• ناحیه حمام کم‌عمق و تهویه خوب در همه فصل‌ها

کبوترها پرزادند و با فضای آشیانه کافی به‌آسانی جفت می‌گیرند. پرندگان معمولا در حدود ۵ تا ۷ ماهگی به سن زادآوری می‌رسند، هرچند بسیاری نگهدارندگان برای بلوغ کامل بیشتر صبر می‌کنند. یک جفت خواستگاری می‌کند، در جعبه آشیانه‌ای ساده می‌سازد و ماده دسته‌ای کوچک تخم می‌گذارد.

دسته معمول دو تخم است که یک یا دو روز فاصله گذاشته می‌شوند. هر دو والد در خوابیدن سهیم‌اند که تقریبا ۱۷ تا ۱۹ روز طول می‌کشد. پس از تخم‌گشایی، هر دو بالغ جوجه‌ها را روزهای نخست با شیر چینه‌دان تغذیه می‌کنند، سپس آن‌ها را به دانه بازخوردانده می‌رسانند. جوجه‌ها زود رشد می‌کنند و معمولا در حدود چهار تا شش هفتگی لانه را ترک می‌کنند. جفت‌ها می‌توانند چند دسته در یک فصل بزرگ کنند، پس نگهدارندگان اغلب زادآوری را به تناسب فضا و هدف کنترل می‌کنند.

آیا کبوتر برای شما مناسب است؟

کبوترها به فضای لانه بیرونی، تغذیه و آب روزانه و پاکسازی منظم نیاز دارند. آن‌ها دسته‌جمعی‌اند، پس برنامه‌ریزی کنید بیش از یکی نگه دارید. تعهد زمانی پیوسته است نه سنگین: تغذیه، بررسی و پاکسازی هر روز، به‌اضافه نگهداری لانه. پرندگان می‌توانند بیش از یک دهه زندگی کنند، پس نگهداری کبوتر مسئولیتی چند‌ساله است. هزینه‌ها شامل لانه و تجهیزات در آغاز و خوراک، شن و مراقبت سلامتی جاری است. پیش از شروع، قوانین محلی، همسایگان و فضایی را که می‌توانید بدهید در نظر بگیرید.

از کجا تهیه کنیم

پرندگان از پرورش‌دهندگان و علاقه‌مندان جاافتاده کبوتر، باشگاه‌های محلی کبوتر و پناهگاه‌های پرندگان که کبوترهای اهلی ناخواسته یا سرگردان را می‌پذیرند در دسترس‌اند. پرورش‌دهنده مسئول لانه‌ای پاکیزه، دام سالم و سوابق روشن نگه می‌دارد و به پرسش‌ها درباره نسل و پیشینه پرنده پاسخ می‌دهد. بازدید حضوری به شما امکان می‌دهد پیش از خرید یا پذیرش، شرایط و سلامت پرندگان را بررسی کنید.