لاما

لاما بزرگ‌ترین گونه از میان چهار شترسان بومی آمریکای جنوبی و یکی از قدیمی‌ترین حیوانات اهلی قاره امریکا است. این حیوان گله‌ای، آرام به طبع و به اندازه‌ای هوشمند است که می‌تواند وظایفی مانند حمل بار در مسیرهای کوهستانی را یاد بگیرد. برخلاف بسیاری از دام‌های دیگر، لاماها اغلب به تعداد کم در فارم‌های خرد و مزرعه‌های خانگی نگهداری می‌شوند، جایی که خلق‌وخوی آرام و نیاز غذایی کم آن‌ها نگهداری‌شان را عملی می‌سازد.

لاما گردن دراز، گوش‌های ایستاده و موزی‌شکل، لب بالایی شکافته و پاهای نرم و بالشتکی با دو انگشت دارد. این حیوان شاخ یا سُم ندارد. لاما از طریق حالت بدن، وضعیت گوش‌ها و مجموعه‌ای از صداهای نرم و همهمه‌مانند ارتباط برقرار می‌کند و به تف انداختن هنگام آزردگی یا تعیین رتبه در گله شهرت دارد. بیشتر تف‌اندازی‌ها میان خود لاماها رخ می‌دهد، نه به سوی انسان.

به عنوان حیوان همراه، لاما برای صاحبانی مناسب است که بتوانند چراگاه، سرپناه و همنشینی حداقل یک شترسان دیگر را فراهم کنند. لاما حیوان خانگی داخل خانه نیست و انزوا را به خوبی تحمل نمی‌کند. با دست‌آموزی ملایم و منظم از سنین پایین، این حیوان به راحتی یاد می‌گیرد که افسار زده شود، رهبری شود و بار حمل کند؛ به همین دلیل از آن به عنوان حیوان بارکش و همچنین نگهبان گوسفند و بز نیز استفاده می‌شود.

چه کسانی برای نگهداری لاما مناسب‌اند

لاما برای افرادی مناسب است که زمین، وقت برای بازرسی روزانه و علاقه به نگهداری بیش از یک حیوان دارند. این حیوان به دست‌آموزی صبورانه و پیوسته پاسخ خوب می‌دهد و انتخاب مناسبی برای کسی که یک حیوان خانگی تنها یا حیوانی برای نگهداری در داخل خانه می‌خواهد، نیست.

لاماها عموماً بر اساس نوع پوشش بدن دسته‌بندی می‌شوند، نه نژادهای کاملاً جدا از هم. حدود چهار نوع به طور رایج شناخته می‌شود و تفاوت اصلی میان آن‌ها در طول، تراکم و بافت الیاف است. ساختار بدن، قد و خلق‌وخو در میان این انواع تقریباً یکسان است، بنابراین انتخاب اغلب به میزان مراقبتی که پوشش بدن نیاز دارد و اینکه حیوان برای الیاف یا کار خواسته می‌شود، بستگی دارد.

چگونگی دسته‌بندی انواع

دسته‌بندی بر اساس ویژگی‌های الیاف است که با دیدن و لمس‌کردن قابل تشخیص است. انواع پرپشم‌تر مانند وولی به مراقبت بیشتر و مدیریت دقیق در هوای گرم نیاز دارند، در حالی که نوع کلاسیک پشم کمتری دارد و اغلب برای حیواناتی که در بارکشی استفاده می‌شوند ترجیح داده می‌شود. سوری و سیلکی عمدتاً از سوی تولیدکنندگان الیاف به دلیل کیفیت و بافت پشم‌شان ارزش‌گذاری می‌شوند.

لاما از گوانیکو، یک شترسان وحشی که هنوز در بخش‌هایی از آمریکای جنوبی یافت می‌شود، تبار گرفته است. اهلی‌سازی در ارتفاعات آند، در سرزمین‌های کنونی پرو و بولیوی، صورت گرفت و شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که این روند حدود ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سال پیش به طور جدی در جریان بوده است. دامدارانِ نخستین، حیوانات را بر اساس رام‌بودن و توانایی حمل بار در زمین‌های پرشیب و مرتفع انتخاب می‌کردند.

در سده‌های پیش از تماس با اروپاییان، لاما در مرکز زندگی جوامع آندی قرار داشت. در منطقه‌ای که دام سنگین‌وزن کشاورزی یا چرخ وجود نداشت، لاما اصلی‌ترین حیوان بارکش بود و کالاها را در مسیرهای کوهستانی جابه‌جا می‌کرد. لاما همچنین الیاف برای نساجی، پوست، گوشت و سرگین را که به عنوان سوخت و کود استفاده می‌شد فراهم می‌کرد. اندازه گله معیاری برای ثروت بود و در زندگی مذهبی و آیینی نیز جایگاه داشت.

پس از ورود اسپانیایی‌ها در سده شانزدهم میلادی، حیوانات واردشده مانند اسب، خر و گوسفند، لاما را از برخی نقش‌های سنتی‌اش کنار زدند و شمار گله در بخش‌هایی از آند کاهش یافت. با این حال، این گونه برای جوامع روستایی آندی اهمیت خود را حفظ کرد و این جوامع گله‌ها و دانش نگهداری آن‌ها را حفظ کردند.

از اواخر سده بیستم به بعد، لاما به آمریکای شمالی، اروپا و استرالیا صادر و در آنجا پرورش داده شد، جایی که برای الیاف، به عنوان حیوان بارکش، نگهبان دام و همراه نگهداری می‌شود. امروزه این گونه فراتر از زیستگاه اصلی‌اش یافت می‌شود، هرچند بیشترین جمعیت آن هنوز در ارتفاعات آند است.

لاما گردنی دراز و ایستاده، سری کوچک با لب بالایی شکافته و گوش‌هایی بلند و خمیده دارد که اغلب به شکل موز توصیف می‌شوند. بدن آن با الیافی به طول‌های متفاوت بسته به نوع پوشیده شده و پاها به جای سُم، به پاهای بالشتکی دوانگشتی ختم می‌شوند که برای زمین نرم و سنگلاخی هر دو مناسب است. لاما کوهان ندارد. رنگ پوشش از سفید، قهوه‌ای، خاکستری و سیاه یکدست تا الگوهای مخلوط و خال‌دار متغیر است.

تفاوت ظاهری میان انواع

روشن‌ترین تفاوت دیداری میان انواع لاما، پوشش بدن آن‌هاست. نوع کلاسیک پشمی سبک‌تر و کوتاه‌تر دارد، در حالی که نوع وولی پوششی متراکم‌تر دارد که تا پایین پاها ادامه می‌یابد. الیاف سوری به صورت طره‌های بلند و مجزا آویزان است و الیاف سیلکی ظریف و صاف است. اندازه بدن و شکل کلی در میان انواع تقریباً یکسان می‌ماند.

لاما حیوانی گله‌ای است و برای احساس امنیت به همنشینی سایر شترسانان نیاز دارد. در یک گروه، لاماها ترتیب رتبه‌ای برقرار می‌کنند و معمولاً حیوانات با رتبه پایین‌تر به حیوانات با رتبه بالاتر راه می‌دهند. بیشتر ارتباطات بی‌صدا و بر پایه زبان بدن است: وضعیت گوش‌ها، حالت گردن و نحوه نگه‌داشتن دم همگی معنا دارند. صدای همهمه‌مانند نرمی که لاما تولید می‌کند می‌تواند نشانه کنجکاوی، آرامش یا اندکی اضطراب باشد.

این گونه به طور کلی وقتی از سنین پایین به طور منظم دست‌آموز شود، با انسان رفتاری ملایم دارد. تف‌انداختن، رفتاری که لاما بیشتر با آن شناخته می‌شود، معمولاً در جریان دعوا بر سر خوراک یا اختلاف رتبه میان خود لاماها رخ می‌دهد؛ این رفتار به ندرت متوجه انسان می‌شود، معمولاً تنها زمانی که حیوان احساس محاصره‌شدن یا آزار کند. لاما نسبت به تهدیدها هوشیار است و به همین دلیل برخی از آن‌ها برای نگهبانی از گله گوسفند یا بز در برابر شکارگرهای کوچک‌تر نگهداری می‌شوند.

لاما کنجکاو است و روال‌ها را زود یاد می‌گیرد. پس از عادت‌کردن، دست‌آموزی، افسارزدن و رهبری‌شدن را به خوبی تحمل می‌کند و در برابر نزدیک‌شدن آرام، دچار وحشت نمی‌شود.

مراقبت روزانه

• هر حیوان را از نظر نشانه‌های بیماری، آسیب یا ناراحتی بررسی کنید
• دسترسی همیشگی به آب پاک و تازه فراهم کنید
• مطمئن شوید علف یا یونجه باکیفیت در دسترس است
• سالم‌بودن و ایمنی حصار و سرپناه را تأیید کنید
• تعاملات گله را به‌ویژه هنگام خوراک‌دهی زیر نظر بگیرید

محیط

• چراگاه امن با فضای کافی برای چریدن و حرکت فراهم کنید
• سرپناه در برابر آفتاب، باد، باران و برف در نظر بگیرید
• حداقل دو شترسان را با هم نگه دارید؛ هرگز یک حیوان را تنها نگه ندارید
• زمین خشک و زهکشی‌شده را برای حفاظت از پاها حفظ کنید
• حصارکشی کنید تا گله محافظت شود و شکارگرها دور بمانند

شانه‌زدن و دست‌آموزی

نیاز به شانه‌زدن بسته به نوع پوشش متفاوت است. لاماهای با پوشش سنگین‌تر به شانه‌زدن منظم برای جلوگیری از گره‌خوردن الیاف نیاز دارند و پشم‌چینی سالانه، به‌ویژه پیش از هوای گرم، به سود آن‌هاست. ناخن‌ها پیوسته رشد می‌کنند و در صورت نیاز باید کوتاه شوند. دست‌آموزی منظم و ملایم، حیوان را برای افسارزدن، رهبری و معاینه آسان نگه می‌دارد و بازرسی‌های سلامتی روزمره را بسیار ساده‌تر می‌کند.

لاما گیاه‌خواری است که برای بهره‌برداری خوب از علوفه نسبتاً ضعیف سازگار شده است. بخش عمده خوراک آن علف و یونجه باکیفیت است که در صورت دسترسی، با بوته‌خواری تکمیل می‌شود. از آنجا که لاما در استخراج مواد غذایی کارآمد است، ممکن است روی چراگاه غنی یا خوراک متمرکز زیاد اضافه‌وزن پیدا کند، بنابراین مقدار خوراک باید متناسب با وضعیت بدنی و میزان کار حیوان تنظیم شود. دسترسی همیشگی به آب پاک ضروری است.

تنقلات، مکمل‌ها و آب

تنقلات باید محدود باشد و تنها با دقت و با دست داده شود، زیرا خوراک‌دهی زیاد با دست می‌تواند رفتار سمج را در حیوان تقویت کند. در جایی که خاک یا علوفه محلی کمبود دارد، ممکن است به مکمل‌های معدنی نیاز باشد؛ دامپزشک یا نگهدارنده باتجربه می‌تواند راهنمایی کند. آب تازه باید همیشه در دسترس باشد، با توجه بیشتر در هوای گرم و محافظت در برابر یخ‌زدگی در زمستان.

لاما حیوانی قوی است که با مدیریت درست معمولاً بین ۱۵ تا ۲۵ سال زندگی می‌کند. بیشتر مشکلات سلامتی به جای بیماری‌های مختص نژاد، از انگل‌ها، مراقبت ضعیف از پا، گرما در آب‌وهوای گرم یا اشتباهات خوراک‌دهی ناشی می‌شود. مشاهده منظم بهترین ابزار هشدار زودهنگام است، زیرا لاما تمایل دارد بیماری را تا مرحله پیشرفته پنهان کند.

مراقبت پیشگیرانه

• معاینه منظم سلامت را با دامپزشکی که در کار با شترسانان تجربه دارد برنامه‌ریزی کنید
• برنامه کنترل انگل متناسب با منطقه محلی را حفظ کنید
• ناخن‌ها را طبق برنامه منظم کوتاه کنید
• حیوانات با پوشش سنگین را پیش از هوای گرم بچینید
• وضعیت بدنی را زیر نظر بگیرید و خوراک را تنظیم کنید

لاماهای ماده معمولاً بین یک تا دو سالگی به سن باروری می‌رسند، در حالی که نرها معمولاً کمی دیرتر بالغ می‌شوند. لاما از نوع تخمک‌گذاری تحریکی است، به این معنا که ماده در پاسخ به جفت‌گیری تخمک آزاد می‌کند، نه بر اساس چرخه ثابت. دوره آبستنی طولانی است و حدود ۱۱ تا ۱۲ ماه طول می‌کشد و ماده سالم تقریباً همیشه یک کریا به دنیا می‌آورد؛ دوقلوزایی بسیار نادر است.

زایمان معمولاً در ساعات روز اتفاق می‌افتد. کریای تازه‌متولدشده معمولاً طی چند ساعت می‌ایستد و شیر می‌خورد و طی چند ماه به تدریج از شیر گرفته می‌شود. لاماهای جوان باید در میان گله پرورش یابند تا رفتار طبیعی اجتماعی را یاد بگیرند، و کریاهایی که با تماس بیش‌ازحد نزدیک انسانی پرورش می‌یابند، ممکن است در بزرگسالی دچار مشکلات دست‌آموزی شوند.

آیا لاما برای شما مناسب است؟

پیش از نگهداری لاما، زمان، فضا و هزینه لازم را بسنجید. لاما به چراگاه امن، سرپناه در تمام فصول سال و حداقل یک شترسان همراه نیاز دارد، بنابراین حداقل واقع‌بینانه دو حیوان است. بازرسی روزانه، مراقبت منظم از پا و الیاف و دسترسی به دامپزشک باتجربه در کار با شترسانان همگی بخشی از نگهداری این حیوان‌اند. این گونه می‌تواند ۱۵ تا ۲۵ سال عمر کند، بنابراین این تعهدی است که با دهه‌ها سنجیده می‌شود، نه فصل‌ها.

از کجا لاما تهیه کنیم

لاما را می‌توان از پرورش‌دهندگان معتبر، فارم‌هایی که در حال کاهش گله خود هستند، و از طریق گروه‌های نجات و بازخانه‌دهی شترسانان به دست آورد. انجمن‌های محلی پرورش‌دهندگان لاما و شترسانان نیز می‌توانند در یافتن منابع معتبر و مشاوره کمک کنند. یک منبع مسئولیت‌پذیر به شما اجازه می‌دهد حیوانات را ببینید، سابقه سلامت و دست‌آموزی را در اختیارتان بگذارد و به پرسش‌های شما درباره خلق‌وخو و مراقبت پاسخ دهد. خرید حداقل دو حیوان با هم به سازگاری آن‌ها کمک می‌کند، زیرا لاما تنها دچار تنش می‌شود.