موش صحرایی زینتی

رت فانسی شکل اهلی‌شده موش صحرایی قهوه‌ای (Rattus norvegicus domestica) است که به‌جای مصارف آزمایشگاهی یا کنترل آفات، به عنوان حیوان خانگی نگهداری می‌شود. این حیوان یکی از اجتماعی‌ترین پستانداران کوچکی است که معمولاً در خانه نگهداری می‌شود. رت‌های بالغ طول بدنی در حدود ۹ تا ۱۱ انچ دارند، با دُمی به همین اندازه، و نرها معمولاً از ماده‌ها بزرگ‌تر و سنگین‌تر هستند.

رت‌های فانسی نسبت به اندازه‌شان بسیار باهوش هستند. آن‌ها نام خود را یاد می‌گیرند، افرادی را که با آن‌ها کار می‌کنند می‌شناسند و می‌توان به آن‌ها کارهای ساده آموزش داد. این حیوانات فعال، کنجکاو و نیازمند همنشینی‌اند، بنابراین معمولاً به‌جای نگهداری تنها، در گروه‌های هم‌جنس دو یا بیشتر نگهداری می‌شوند. یک رت که به‌تنهایی نگهداری شود، معمولاً گوشه‌گیر می‌گردد.

طول عمر کوتاه آن‌ها که معمولاً دو تا سه سال است، مهم‌ترین نکته‌ای است که صاحبان آینده در برابر خلق‌وخوی خوب و آسانی کار با آن‌ها می‌سنجند. این حیوانات پاکیزه‌اند، به‌طور مکرر خود را نظافت می‌کنند و تا حدی می‌توان آن‌ها را به استفاده از ظرف فضله عادت داد.

این حیوان به چه کسانی مناسب است

رت‌های فانسی برای افرادی مناسب‌اند که یک حیوان خانگی تعاملی و قابل آموزش می‌خواهند و می‌توانند بیشتر روزها برای آن وقت بگذارند. این حیوانات برای خانواده‌هایی که با طول عمر کوتاه و لزوم نگهداری بیش از یک حیوان مشکلی ندارند، مناسب‌اند. برای کودکان بزرگ‌تر تحت نظارت بزرگ‌سالان، رت می‌تواند یک جونده مناسب برای اولین‌بار باشد، هرچند گرایش شبانه‌روی آن‌ها به این معناست که بیشترین فعالیت در شام صورت می‌گیرد.

رت فانسی به عنوان یک حیوان اهلی واحد شناخته می‌شود. نگهدارندگان و باشگاه‌ها به‌جای نژادهای جداگانه، انواع مختلفی را بر اساس نوع کرک، شکل گوش، نوع بدن، رنگ و نشان توصیف می‌کنند. این انواع می‌توانند با هم ترکیب شوند، بنابراین یک رت واحد ممکن است چندین ویژگی را همزمان داشته باشد.

تنوع در کرک (معمولی، رکس، بدون‌مو)، موقعیت گوش (گوش‌بالا یا دامبو) و الگوهای نشان، همراه با طیف گسترده‌ای از رنگ‌ها دیده می‌شود. هیچ‌کدام از این‌ها حیوان اصلی را تغییر نمی‌دهند؛ این‌ها جنبه‌های ظاهری در همان یک نوع هستند.

چگونگی دسته‌بندی انواع

معیارهای نمایش، رت‌ها را ابتدا بر اساس کرک، نشان و رنگ، و سپس بر اساس نوع گوش و نوع بدن دسته‌بندی می‌کنند. علاقه‌مندان در انتخاب، علاوه بر ظاهر، بیشتر به خلق‌وخو و سلامتی توجه می‌کنند، زیرا این حیوان در درجه اول به عنوان همدم نگهداری می‌شود.

رت فانسی به موش صحرایی وحشی برمی‌گردد که در سده هجدهم به‌طور گسترده در سراسر اروپا پخش شد. موش‌های صحرایی به تعداد زیاد به عنوان آفت شکار می‌شدند و در بریتانیای سده نزدهم، در «رت‌بیتینگ» به کار می‌رفتند؛ ورزشی خونین و اکنون ممنوع که در آن سگ‌ها با زمان‌سنجی، رت‌ها را در یک گودال می‌کشتند.

رت‌گیرانی که این حیوانات را تهیه می‌کردند، در میان رت‌های شکارشده، تنوعات غیرمعمول رنگ و نشان از جمله افراد سفید و خال‌دار را متوجه شدند. برخی از آن‌ها به‌جای فروش همه حیوانات، افراد چشمگیرتر و رام‌تر را نگه داشته و از آن‌ها پرورش دادند. این ریشه عملی اهلی‌سازی است: گزینش برای رام‌بودن و ظاهر، از میان یک جمعیت آفت کاری.

تا اواخر سده نزدهم، نگهداری این رت‌های پرورش‌یافته به عنوان حیوان خانگی و به نمایش گذاشتن آن‌ها به یک سرگرمی جاافتاده در انگلستان تبدیل شده بود. نمایش سازمان‌یافته رت‌های فانسی از پی آن آمد، و سرانجام باشگاه‌هایی برای تعیین معیارهای انواع نگهداری‌شده تشکیل شدند.

این سرگرمی از بریتانیا در طول سده بیستم به کشورهای دیگر گسترش یافت. همین گونه، تاریخچه‌ای موازی و جداگانه به عنوان حیوان آزمایشگاهی استاندارد داشت، اما رده رت فانسی خانگی توسط علاقه‌مندان برای خلق‌وخو و رنگ، نه برای پژوهش، پرورش داده شد.

رت‌های فانسی بدنی دراز و لاغر، پوزه‌ای نوک‌تیز، چشمانی تیره و برجسته و دُمی بدون‌مو و فلس‌دار دارند که تقریباً به اندازه بدن‌شان دراز است. دُم به حفظ تعادل کمک می‌کند و در تنظیم گرمای بدن نیز نقش دارد. سبیل‌های آن‌ها دراز و همیشه در حرکت‌اند و در راهیابی در نور کم کمک می‌کنند.

طول بدن رت بالغ در حدود ۹ تا ۱۱ انچ است و دُم به همین اندازه به آن افزوده می‌شود. نرها معمولاً از ماده‌ها بزرگ‌تر و سنگین‌تر بوده و کرک زبرتری دارند. وزن رت‌های بالغ سالم بسته به جنس و ساختار بدن معمولاً بین ۲۵۰ تا ۵۰۰ گرام است.

تنوع ظاهری

در همین یک نوع، کرک‌ها از پشم صاف معمولی تا کرک‌های فرفری رکس و انواع تقریباً بدون‌مو متفاوت‌اند. گوش‌ها ممکن است در بالای سر (گوش‌بالا) یا پایین‌تر و گردتر (دامبو) قرار داشته باشند. نشان‌ها از رنگ یکدست تا الگوهای کلاهی، هودی و خال‌دار متفاوت‌اند.

رت‌های فانسی به‌شدت اجتماعی‌اند و در گروه‌ها سلسله‌مراتب تشکیل می‌دهند. موش صحرایی در طبیعت وحشی در کولونی‌ها زندگی می‌کند، و شکل اهلی‌شده آن نیز همین نیاز به همنشینی را حفظ کرده است. رت‌هایی که با هم نگهداری می‌شوند، یکدیگر را نظافت می‌کنند، روی هم می‌خوابند و بازی می‌کنند؛ به همین دلیل نگهداری تنها توصیه نمی‌شود.

آن‌ها بیشترین فعالیت را در سپیده‌دم و غروب و تا شام دارند، هرچند تا حدی خود را با برنامه روزمره خانه تطبیق می‌دهند. آن‌ها پیوسته کاوش می‌کنند، برای کنترل دندان‌های پیشین در حال رشدشان می‌جوند و بسیار از بو و لمس استفاده می‌کنند. ارتباط آن‌ها شامل حالت بدن، ساییدن دندان (که در حالت راحتی رخ می‌دهد) و صداهای بلند و نازک است که بسیاری از آن‌ها فراتر از دامنه شنوایی انسان‌اند.

با کار مکرر و آرام، رت‌ها به انسان‌ها اعتماد پیدا می‌کنند و اغلب به دنبال صاحبان خود می‌روند. آن‌ها می‌توانند شخصیت‌های فردی متفاوتی از جسور تا محتاط نشان دهند. آشنا کردن آن‌ها با رت‌های ناآشنا نیاز به دقت دارد، زیرا گروه‌های جاافتاده ممکن است در برابر تازه‌واردان واکنش نشان دهند.

مراقبت روزانه

• آب تازه فراهم کنید و بوتل یا کاسه آب را روزانه بررسی کنید
• مقدار مشخصی خوراک کامل رت به‌علاوه مقدار کمی غذای تازه بدهید
• بستر آلوده و محل فضله را نقطه‌ای تمیز کنید
• زمانی برای تعامل و اجازه دادن به وقت تحت نظارت بیرون از قفس بگذارید
• هر رت را به‌طور مختصر برای تغییرات در چشم، تنفس، وزن یا رفتار بررسی کنید

محیط زندگی

• قفس را دور از نور مستقیم آفتاب، جریان هوا و رطوبت نگه دارید
• دمای اتاق را ثابت و معتدل نگه دارید
• سطوح بالارفتن، پناهگاه و وسایل جویدنی فراهم کنید
• گروه‌ها را با هم نگه دارید تا نیازهای اجتماعی آن‌ها برآورده شود
• به‌طور منظم قفس را به‌طور کامل تمیز کرده و بستر را عوض کنید

آرایش و کار با دست

رت‌ها خودشان را نظافت می‌کنند و به‌ندرت به حمام نیاز دارند. آن‌ها را با گرفتن از زیر بدن بلند کنید، نه با بلند کردن از دُم. کار آرام و مکرر از سنین پایین، آن‌ها را رام نگه می‌دارد. به‌طور معمول چیزی را کوتاه نکنید، اما طول دندان‌های پیشین و ناخن‌ها را زیر نظر داشته باشید و در صورت بلندشدن بیش از حد، با داکتر حیوانات مشوره کنید.

رت‌های فانسی همه‌چیزخوارند. اساس رژیم غذایی آن‌ها باید خوراک تجارتی کامل رت باشد، ترجیحاً به شکل پیلیت یا بلاک که از انتخاب‌گری در خوردن جلوگیری می‌کند، زیرا رت‌هایی که مخلوط شل و ولو دریافت می‌کنند ممکن است تنها قسمت‌های موردعلاقه را انتخاب کرده و توازن غذایی ضعیفی داشته باشند. غذاهای تازه به مقدار کم و به عنوان مکمل، نه به عنوان غذای اصلی، افزوده می‌شوند.

غذاهای تازه مناسب شامل انواع سبزیجات، مقدار کمی میوه و گاهی پروتئین پخته‌شده مانند تخم‌مرغ است. با توجه به اندازه این حیوان، مقدارها کم است و غذاهای چرب یا شیرین برای جلوگیری از چاقی محدود می‌شوند.

خوراکی‌های تشویقی باید بخش کوچکی از رژیم غذایی باشند و برای آموزش و ایجاد پیوند استفاده شوند. آب تازه باید همیشه در دسترس باشد، معمولاً از یک بوتل نوشیدنی که روزانه بررسی می‌شود. بیشتر رت‌هایی که رژیم کامل دارند، نیازی به مکمل‌های معمول ندارند، مگر آنکه داکتر حیوانات توصیه کند.

رت‌های فانسی به‌طور کلی مقاوم‌اند اما طول عمر کوتاهی در حدود دو تا سه سال دارند. شایع‌ترین مشکلات سلامتی آن‌ها عفونت‌های تنفسی و، به‌ویژه در رت‌های سالخورده، تومورهای پستانی و سایر تومورها هستند. هر دوی این‌ها به اندازه‌ای رایج‌اند که صاحبان باید مراقب نشانه‌های اولیه باشند.

محیطی پاکیزه و کم‌گرد، تهویه خوب، رژیم غذایی متوازن و پرهیز از ازدحام، همگی خطر بیماری را کاهش می‌دهند. از آنجا که رت‌ها ضعف خود را پنهان می‌کنند، تغییرات کوچک در تنفس، وزن یا فعالیت اهمیت دارد.

مراقبت پیشگیرانه

• قفس را پاکیزه و با تهویه خوب نگه دارید
• از بستر کم‌گرد و بدون‌عطر استفاده کنید
• رژیم غذایی کامل و متوازن بدهید و از چاقی جلوگیری کنید
• رت‌های جدید را قرنطینه کرده و با دقت معرفی کنید
• به‌طور منظم رت‌ها را وزن کرده و با آن‌ها کار کنید تا تغییرات زودهنگام کشف شوند

رت‌های فانسی به قفسی بزرگ و بلند با میله‌های افقی برای بالارفتن و چند سطح برای تحرک نیاز دارند. قفس‌های سیمی با قفسه‌های محکم بهتر از تانک‌های شیشه‌ای برای آن‌ها مناسب‌اند، زیرا تهویه برای مجاری تنفسی حساس‌شان اهمیت دارد. فاصله میله‌ها باید به اندازه کافی تنگ باشد تا از فرار جلوگیری کند، به‌ویژه برای رت‌های جوان‌تر یا کوچک‌تر.

در داخل قفس، پناهگاه، ننو، ریسمان یا نردبان و وسایل جویدنی ایمن فراهم کنید. کف قفس باید صاف باشد، نه سیم لخت، تا از پاهای آن‌ها محافظت کند، و با بستر کم‌گرد پوشانده شود.

فهرست آماده‌سازی

• قفس سیمی بلند با فاصله تنگ میله‌ها و قفسه‌های محکم
• بستر کم‌گرد و یک محل برای فضله
• دو یا چند پناهگاه به‌علاوه ننو یا سکو
• وسایل جویدنی و سازه‌های بالارفتن
• بوتل آب نوشیدنی و منبع غذایی ثابت
• محلی آرام و دور از جریان هوا

رت‌های فانسی بسیار زود، اغلب در حدود پنج تا شش هفتگی، به بلوغ جنسی می‌رسند، بنابراین نرها و ماده‌ها باید پیش از این سن از هم جدا شوند تا از زایمان‌های ناخواسته جلوگیری شود. ماده‌ها به‌طور مکرر وارد فحلی می‌شوند. دوره آبستنی کوتاه است، حدود ۲۱ تا ۲۳ روز.

هر زایمان معمولاً بزرگ است، شش تا دوازده توله، گاهی بیشتر. توله‌ها بدون‌مو و با چشمان بسته به دنیا می‌آیند، و مادر در صورتی که آرام و به‌خوبی تغذیه شده باشد، با دخالت کم آن‌ها را بزرگ می‌کند. توله‌ها معمولاً در حدود چهار تا پنج هفتگی از شیر گرفته می‌شوند. از آنجا که رت‌ها به‌آسانی تولیدمثل کرده و توله‌های زیادی به دنیا می‌آورند، پرورش مسئولانه نیازمند برنامه‌ریزی برای سرنوشت هر حیوان و توجه به سلامت و خلق‌وخوی والدین است.

آیا رت فانسی برای شما مناسب است؟

رت‌های فانسی به توجه روزانه و همنشینی هم‌نوعان خود نیاز دارند، بنابراین برنامه داشته باشید که حداقل دو تا نگه دارید و برای کار با آن‌ها وقت بگذارید. قفس آن‌ها فضای عمودی قابل‌توجهی می‌گیرد. هزینه‌های جاری شامل غذا، بستر و مراقبت احتمالی دامپزشکی است، و مراجعه به داکتر حیوانات کوچک می‌تواند بزرگ‌ترین هزینه منفرد باشد. سخت‌ترین بخش برای بسیاری از صاحبان، طول عمر کوتاه دو تا سه ساله است که به معنای خداحافظی زودتر نسبت به حیوانات خانگی بزرگ‌تر است.

از کجا رت تهیه کنیم

به دنبال پرورش‌دهندگان مسئولی باشید که برای سلامت و خلق‌وخو گزینش می‌کنند و گروه‌های خود را به‌خوبی نگه می‌دارند. پناهگاه‌ها و مراکز نگهداری حیوانات کوچک اغلب رت‌هایی دارند که نیاز به خانه دارند، گاهی به‌صورت جفت‌های پیوندخورده. از هر جا که رت تهیه می‌کنید، حیواناتی سرزنده و هوشیار با چشمان تمیز، تنفس صاف و کرک مرتب انتخاب کنید و از خرید آنی یک رت تنها خودداری کنید.