موش زینتی

موش فانتزی همان موش خانگی معمولی، یعنی Mus musculus، است که به شکل انتخابی پرورش داده شده است. واژه فانتزی به این سرگرمی اشاره دارد که حیوانات را برای زیبایی ظاهر و خلق‌وخو پرورش می‌دهند، نه برای یک ویژگی جسمی خاص. این موش‌ها کوچک‌اند، معمولاً طول بدن‌شان ۷ تا ۱۰ سانتی متر است و دُم آن‌ها تقریباً به همین اندازه طول دارد؛ وزن آن‌ها در بزرگسالی بین ۲۰ تا ۴۰ گرم است.

موش‌های فانتزی جانورانی اجتماعی و بیشتر شب‌فعال‌اند که در شام و شب هوشیارتر می‌شوند. ماده‌ها معمولاً در گروه‌های هم‌جنس نگهداری می‌شوند، در حالی که نرها بیشتر به تنهایی نگهداری می‌شوند زیرا گرایش به دعوا دارند. به عنوان حیوان خانگی، قیمت خرید و خوراک آن‌ها پایین است، جای کمی می‌گیرند و تماشای بالا رفتن، حفر کردن و کاوش آن‌ها جالب است. آن‌ها تیزحرکت و کوچک‌اند، از این رو تماشای‌شان از دست گرفتن‌شان آسان‌تر است و صاحبان بسیار کم‌سن یا کم‌حوصله ممکن است نگهداری آن‌ها در دست را دشوار بیابند.

به دلیل عمر کوتاه و علاقه آن‌ها به هم‌نشینی با هم‌نوعان خود، موش فانتزی اغلب برای کسانی مناسب دانسته می‌شود که یک قفس پرجنب‌وجوش برای تماشا می‌خواهند و آماده‌اند با صبر و ملایمت آن را دست‌آموز کنند.

این حیوان برای چه کسانی مناسب است

موش فانتزی برای خانه‌ای مناسب است که به دنبال یک حیوان خانگی کوچک و کم‌هزینه با روتین مراقبت روزانه کوتاه است. این حیوان برای کسانی مناسب است که از نگهداری بیش از یک موش با هم (در مورد ماده‌ها) راضی‌اند، می‌توانند قفس را برای کنترل بو مرتب تمیز کنند و می‌پذیرند که موش‌ها بیشتر در شام فعال‌اند. برای کسی که می‌خواهد حیوانی را برای مدت طولانی در آغوش بگیرد یا حیوانی که سال‌های زیادی زنده بماند می‌خواهد، این گزینه چندان مناسب نیست.

موش فانتزی به عنوان یک نوع اهلی واحد در نظر گرفته می‌شود، نه مجموعه‌ای از نژادهای جداگانه. در همین یک نوع، پرورش‌دهندگان انواع نمایشی زیادی پدید آورده‌اند که از نظر رنگ، طرح و پوشش خز با هم تفاوت دارند. این انواع، گونه‌ها یا نژادهای جدا نیستند؛ همه آن‌ها همان جانور، Mus musculus، هستند که برای ظاهرهای گوناگون پرورش داده شده‌اند.

چگونگی گروه‌بندی انواع

استانداردهای نمایشی معمولاً موش‌های فانتزی را در گروه‌های کلی دسته‌بندی می‌کنند. انواع یکدست یک رنگ ساده در سراسر بدن دارند. انواع نشاندار طرح‌های مشخصی از رنگ و سفیدی دارند. گروه‌های دیگر بافت‌های خاص خز و رنگ‌های سایه‌دار یا طرح‌دار را در بر می‌گیرند. داوران جانوران را در برابر یک استاندارد نوشته‌شده از نظر اندازه، وضعیت بدنی، رنگ و نشان‌ها ارزیابی می‌کنند. از آنجا که همه این‌ها یک نوع هستند، دو موش از دو گروه بسیار متفاوت هنوز هم می‌توانند زیر خز خود همان نوع جانور باشند.

موش فانتزی از موش خانگی می‌آید، گونه‌ای که هزاران سال است در کنار انسان زندگی می‌کند. با گسترش کشاورزی و ذخیره غله در آسیا، اروپا و فراتر از آن، موش‌های خانگی به دنبال سکونتگاه‌های انسانی رفتند و از خوراک ذخیره‌شده تغذیه کردند. این همراهی طولانی، آن‌ها را به جانورانی آشنا و در نهایت گزینه‌هایی برای پرورش آگاهانه تبدیل کرد.

نگهداری و گزینش موش‌ها برای رنگ‌های غیرمعمول در آسیای شرقی، به‌ویژه در چین و جاپان، ثبت شده است، جایی که موش‌های رنگی و طرح‌دار مدت‌ها پیش از رسیدن این سرگرمی به اروپا پرورش داده می‌شدند. برخی از انواع رنگی و طرح‌هایی که امروز نگهداری می‌شوند، ریشه در همین سنت‌های پرورشی پیشین دارند.

سرگرمی سازمان‌یافته پرورش موش در اواخر سده نزدهم در بریتانیا شکل گرفت. کلوپ ملی موش (National Mouse Club) در سال ۱۸۹۵ در انگلستان بنیادگذاری شد و استانداردهای نوشته‌شده‌ای برای انواع نمایشی وضع کرد که به رسمی‌سازی بسیاری از رنگ‌ها و طرح‌های شناخته‌شده امروزی کمک کرد. از آنجا این سرگرمی از طریق کلوپ‌ها و نمایشگاه‌ها به کشورهای دیگر گسترش یافت.

در کنار سرگرمی نمایشی، موش خانگی به یکی از پراستفاده‌ترین جانوران آزمایشگاهی تبدیل شد که جهش‌های رنگی و پوششی زیادی از آن پدید آمد. برخی از این جهش‌ها بعدها به جمعیت‌های خانگی و نمایشی راه یافتند و بر گستره انواع در دسترس علاقه‌مندان افزودند.

موش‌های فانتزی ساختار بدنی پایه موش خانگی را دارند: بدنی باریک، پوزه‌ای نوک‌تیز، گوش‌های بزرگ و گرد، چشمانی روشن که ممکن است تیره یا صورتی باشند، و دُمی بلند تقریباً به اندازه طول بدن. دُم عمدتاً بی‌مو است و برای حفظ تعادل به کار می‌رود. بزرگسالان کوچک‌اند، معمولاً ۷ تا ۱۰ سانتی متر طول بدن و ۲۰ تا ۴۰ گرم وزن دارند، و ماده‌ها معمولاً کمی کوچک‌تر و سبک‌تر از نرها هستند.

تنوع ظاهری چگونه است

بیشتر تنوع دیدنی در موش‌های فانتزی مربوط به رنگ، طرح و بافت خز است، نه شکل بدن. انواع یکدست یک رنگ ساده دارند، در حالی که انواع نشاندار نواحی مشخصی از سفیدی دارند. نوع پوشش از خز کوتاه معمولی تا خز بلند، موج‌دار، ساتینی براق یا نزدیک به بی‌مو متغیر است. موش‌های نمایشی اغلب کمی بزرگ‌تر با گوش‌ها و بدن بلندتر از موش‌های خانگی معمولی پرورش داده می‌شوند، هرچند همه آن‌ها همان جونده کوچک باقی می‌مانند.

موش خانگی در طبیعت در گروه‌های کوچک با ساختاری اجتماعی مبتنی بر بو و قلمرو زندگی می‌کند. موش‌های فانتزی این غریزه‌ها را حفظ کرده‌اند. آن‌ها بیشتر در شام و شب فعال‌اند، زمانی که کاوش می‌کنند، بالا می‌روند، حفر می‌کنند و به دنبال خوراک می‌گردند. موش‌ها به شدت به حس بویایی وابسته‌اند و از نشانه‌گذاری بویی برای شناخت یکدیگر و مشخص کردن قلمرو خود استفاده می‌کنند، که یکی از دلایل بو گرفتن سریع قفس آن‌هاست.

موش‌ها با حالت بدن، خودآرایی و طیفی از جیغ‌های کوتاه ارتباط برقرار می‌کنند که برخی از آن‌ها برای گوش انسان بیش از حد زیر هستند. ماده‌ها معمولاً به‌آرامی در گروه‌ها با هم زندگی می‌کنند و اغلب به هم می‌چسبند و یکدیگر را تیمار می‌کنند. نرهای بزرگسال معمولاً وقتی با هم نگهداری شوند دعوا می‌کنند، از این رو معمولاً به تنهایی نگهداری می‌شوند. موش‌ها جانوران طعمه‌اند، از این رو حرکت ناگهانی و صدای بلند می‌تواند آن‌ها را بترساند، و یک موش تازه یا مضطرب ممکن است پیش از یاد گرفتن اعتماد به نگهدارنده، بی‌حرکت بماند، فرار کند یا خود را پنهان کند.

مراقبت روزانه

• بررسی کنید که خوراک و آب تمیز در دسترس باشد و در صورت نیاز آن‌ها را پر کنید
• بستر آلوده، فضولات و خوراک تازه خورده‌نشده را بردارید
• هر موش را برای چند لحظه از نظر حرکت، اشتها و تنفس عادی نگاه کنید
• کمی فعالیت مانند چرخ صاف‌سطح، لوله و وسایل بالا رفتن فراهم کنید

محیط

• قفس را دور از نور مستقیم آفتاب، جریان هوا و رطوبت نگه دارید
• دمای اتاق را ثابت و معتدل نگه دارید و از تغییرات ناگهانی بپرهیزید
• بستر عمیق برای حفر کردن و مواد آشیانه‌سازی برای گرما فراهم کنید
• به‌طور منظم، اغلب هفته‌ای یک‌بار، بستر را کاملاً عوض کرده و قفس را تمیز کنید تا بو کنترل شود

نظافت و دست گرفتن

موش‌های فانتزی خودشان را تمیز می‌کنند و انواع خزکوتاه نیازی به حمام ندارند. موش را پایین و بالای یک سطح نرم دست بگیرید تا اگر پرید آسیب نبیند، به جای چنگ زدن آن را با کف دست بردارید، و هرگز موش را از نوک دُمش بلند نکنید. جلسه‌های کوتاه و آرام دست گرفتن که به‌طور مکرر تکرار شوند به دست‌آموز شدن موش کمک می‌کنند و استرس آن را کم می‌کنند.

موش‌های فانتزی بهترین عملکرد را با یک خوراک پایه‌ای متعادل و آماده، ویژه موش یا جوندگان کوچک، دارند که غلات، دانه‌ها و مواد مغذی افزوده را در مقدارهای سنجیده فراهم می‌کند. این خوراک را می‌توان با تکه‌های کوچک سبزیجات تازه و میوه گاه‌به‌گاه، به همراه مقدار کمی پروتئین، تکمیل کرد. موش‌ها کوچک‌اند و کم می‌خورند، از این رو مقدار خوراک باید کم باشد و خوراک تازه خورده‌نشده باید پیش از فاسد شدن برداشته شود. آب آشامیدنی تمیز باید همیشه در دسترس باشد، معمولاً از یک بطری با نوک فلزی.

خوراکی‌های اضافی باید کم و گاه‌به‌گاه باشند، مانند چند دانه یا یک تکه کوچک سبزی، و نباید جایگزین خوراک پایه متعادل شوند. بیشتر موش‌های سالمی که خوراک کامل می‌خورند نیازی به مکمل ندارند. مهم‌ترین مورد، تأمین پیوسته آب تمیز و تازه است که باید هر روز بررسی شود تا مطمئن شوید بطری درست کار می‌کند.

موش‌های فانتزی نسبت به اندازه‌شان معمولاً مقاوم‌اند اما عمر کوتاهی دارند، معمولاً ۱.۵ تا ۳ سال. بدن کوچک آن‌ها به این معنی است که بیماری می‌تواند به سرعت پیشرفت کند، از این رو مشاهده روزانه اهمیت دارد. عفونت‌های تنفسی رایج‌اند و با بستر گردآلود، آمونیاک ناشی از قفس کثیف و جریان هوا بدتر می‌شوند. موش‌های مسن‌تر، به‌ویژه ماده‌ها، مستعد تومور هستند. مشکلات پوستی ناشی از کنه یا خودآرایی بیش از حد و دندان‌های بیش‌رشد نیز ممکن است رخ دهند.

مراقبت پیشگیرانه

• قفس را تمیز و با تهویه خوب نگه دارید تا آمونیاک و گرد و غبار کاهش یابد
• از بستر بدون گرد و غبار استفاده کنید و از مواد با بوی تند بپرهیزید
• خوراک متعادل بدهید و آب تازه پیوسته فراهم کنید
• هر روز از نظر تغییر در تنفس، وزن، اشتها و رفتار بررسی کنید
• موش‌های تازه را پیش از افزودن به یک گروه، برای مدتی جدا نگه دارید

موش‌ها کوچک‌اند و می‌توانند از شکاف‌های بسیار کوچک عبور کنند، از این رو محفظه باید واقعاً غیرقابل فرار باشد. گزینه‌های مناسب شامل قفس‌های سیمی با فاصله میله بسیار باریک و تانک‌های شیشه‌ای یا پلاستیکی با تهویه خوب و درپوش توری امن است. محفظه باید فضای کف و ارتفاع کافی برای بالا رفتن، بستر عمیق برای حفر کردن و آشیانه‌سازی، و جریان هوای خوب بدون کوران داشته باشد. کف صاف برای پاهای موش بهتر از سیم بدون پوشش است.

فهرست آماده‌سازی

• قفس یا تانک امن و غیرقابل فرار با درپوش تهویه‌دار
• بستر عمیق و بدون گرد و غبار و مواد آشیانه‌سازی نرم
• بطری آب و ظرف خوراک یا محل پخش خوراک
• یک لانه یا جعبه آشیانه و وسایلی برای بالا رفتن و کاوش
• یک چرخ ورزشی صاف‌سطح به اندازه موش

موش‌های فانتزی در سن پایینی، اغلب در همان یکی دو ماه نخست زندگی، به بلوغ جنسی می‌رسند و به سرعت تولیدمثل می‌کنند. دوره آبستنی حدود سه هفته است و هر زایمان معمولاً چند تا بسیار بچه دارد. بچه‌ها بدون مو، نابینا و کاملاً وابسته به دنیا می‌آیند، سپس به سرعت رشد می‌کنند، در هفته‌های نخست خز درمی‌آورند و چشمان‌شان باز می‌شود و پیش از از شیر گرفتن آماده می‌شوند. یک ماده تقریباً بلافاصله پس از زایمان می‌تواند دوباره به فحلی برسد، که به این معنی است جفت‌گیری‌های برنامه‌ریزی‌نشده در مدت کوتاهی تعداد زیادی موش پدید می‌آورند. به همین دلیل نر و ماده جدا نگهداری می‌شوند، مگر آنکه نگهدارنده آگاهانه و مسئولانه در حال پرورش باشد.

آیا موش فانتزی برای شما مناسب است

موش‌های فانتزی جای کمی می‌گیرند و خوراک آن‌ها ارزان است، اما به مراقبت روزانه پیوسته و تمیزکاری مکرر برای کنترل بو نیاز دارند. آن‌ها بیشتر در شام فعال‌اند، از این رو برای کسانی که در آن ساعت‌ها در خانه هستند مناسب‌ترند. ماده‌ها باید در گروه نگهداری شوند، که به معنی بودجه‌ریزی برای بیش از یک حیوان و قفسی به‌اندازه کافی بزرگ برای آن‌هاست. عمر آن‌ها کوتاه است، معمولاً ۱.۵ تا ۳ سال، از این رو صاحبان باید برای تعهدی نسبتاً کوتاه و از دست دادن زودتر حیوان نسبت به جانوران با عمر بلندتر آماده باشند. تماشای موش‌ها بهتر از دست گرفتن طولانی آن‌هاست، که هنگام انتخاب حیوان خانگی برای کودکان اهمیت دارد.

از کجا تهیه کنیم

موش‌های فانتزی را می‌توان از پرورش‌دهندگان مسئولی تهیه کرد که حیوانات سالم و خوب‌اجتماعی‌شده نگه می‌دارند و می‌توانند درباره جنسیت و گروه‌بندی راهنمایی کنند، یا از پناهگاه‌ها و مراکز پذیرش، که اغلب موش‌هایی نیازمند خانه دارند. موش‌هایی را انتخاب کنید که هوشیار، فعال و بدون مشکل تنفسی، ترشح، برآمدگی یا مشکل پوستی باشند، و جنسیت را با دقت بررسی کنید تا از زایمان‌های برنامه‌ریزی‌نشده جلوگیری شود.