قناری

قناری یک پرنده‌ی آوازخوان کوچک و دانه‌خوار از خانواده‌ی سسک‌هاست. این پرنده از قناری وحشی جزایر قناری، جزایر آزور و مادیرا نسل می‌گیرد و از چندین سده بدین‌سو در خانه‌ها نگهداری می‌شود. قناری‌های اهلی به‌خاطر سه ویژگی ارزش دارند: آواز نر، رنگ پرهای پرنده و در برخی از نژادها شکل بدن یا الگوی پرِ غیرمعمول.

قناری‌ها بیشتر به‌عنوان پرندگان قفسی یا پرنده‌خانه‌ای نگهداری می‌شوند، نه به‌عنوان همراهانی که با دست نگهداری شوند. بسیاری از آن‌ها از گرفته‌شدن در دست خوششان نمی‌آید و وضعیت خود را از راه فعالیت، آواز و کیفیت پر نشان می‌دهند، نه از راه نوازش. یک پرنده‌ی سالم هوشیار است، در طول روز آواز می‌خواند یا جیک‌جیک می‌کند و به‌آسانی میان چوب‌های نشیمن جابه‌جا می‌شود.

این پرندگان به‌اندازه‌ی کافی آرام‌اند که برای آپارتمان مناسب باشند، جای کمی می‌گیرند و برای سالم‌ماندن نیازی به همدم ندارند، هرچند برخی از صاحبان بیش از یکی نگهداری می‌کنند. یک نر تنها در نور و سلامتی خوب معمولاً به‌تنهایی آواز می‌خواند.

این پرنده برای چه کسی مناسب است

قناری برای کسی که تازه نگهداری پرنده را شروع می‌کند، کسی که در خانه‌ی کوچکی زندگی می‌کند یا هر کسی که صدای یک پرنده‌ی آوازخوان را بدون سروصدا و نیازهای نگهداری طوطی می‌خواهد، مناسب است. این پرنده گزینه‌ی خوبی برای کسی نیست که می‌خواهد پرنده روی دستش بنشیند یا حرکات نمایشی یاد بگیرد، و به خوراک، آب و نظارت روزانه نیاز دارد.

قناری یک گونه‌ی اهلی واحد است، از این‌رو تفاوت‌های دیده‌شده میان قناری‌ها بیشتر گونه‌ای‌اند تا مجموعه‌ای از نژادهای جدا. نگهدارندگان و باشگاه‌ها این گونه‌ها را در سه هدف کلی دسته‌بندی می‌کنند. گونه‌های آوازی برای الگو و آهنگ آواز نر پرورش می‌یابند. گونه‌های رنگی برای سایه‌ی رنگ پر پرورش می‌یابند. گونه‌های شکلی برای شکل بدن، اندازه، حالت ایستادن یا آرایش پر پرورش می‌یابند.

همه‌ی این‌ها زیر یک نام علمی، همان جانور باقی می‌مانند. پرنده‌ای که بر اساس آوازش داوری می‌شود و پرنده‌ای که بر اساس رنگش داوری می‌شود، هردو قناری‌اند؛ آن‌ها فقط در طول نسل‌های زیادی در مسیرهای گوناگون گزینش شده‌اند.

چگونگی دسته‌بندی گونه‌ها

در یک باشگاه یا نمایشگاه، قناری‌ها زیر دسته‌ای که برای آن پرورش یافته‌اند، یعنی آواز، رنگ یا شکل، ثبت می‌شوند. سپس پرندگان با معیاری برای همان دسته سنجیده می‌شوند. از آنجا که هر قناری به یک گونه‌ی اهلی واحد تعلق دارد، این دسته‌ها هدف و گزینش را توصیف می‌کنند، نه جانوران جداگانه را.

نام قناری از جزایر قناری در شرق اقیانوس اطلس گرفته شده است، جایی که نیای وحشی آن در کنار جمعیت‌های جزایر آزور و مادیرا زندگی می‌کند. پرنده‌ی وحشی یک سسک کوچک و عمدتاً سبزرنگ با آوازی قوی است.

پس از تماس اسپانیایی‌ها با این جزایر در سده‌ی پانزدهم، ملوانان و بازرگانان این پرندگان را به سرزمین اصلی اروپا بردند. تا سده‌ی شانزدهم، قناری در اسارت پرورش می‌یافت، نخست زیر کنترل اسپانیایی‌ها بر این تجارت و سپس با گسترش پرنده به کشورهای دیگر، به‌گونه‌ای گسترده‌تر.

در سده‌های پسین، نگهدارندگان اروپایی ویژگی‌هایی را که پرنده‌ی وحشی نداشت گزینش کردند، از جمله پرِ زرد، شکل‌های گوناگون بدن و آوازی پیراسته. سنت‌های منطقه‌ای پیرامون هدف‌های خاص شکل گرفت، از این‌رو برخی مناطق به نژادهای آوازی و برخی دیگر به رنگ یا شکل شهرت یافتند. به همین دلیل است که قناری اهلی امروزی از نظر ظاهر تا این اندازه با خویشاوند وحشی خود تفاوت دارد.

از سده‌ی نوزدهم به بعد، قناری پرنده‌ای رایج در خانه‌های سراسر اروپا و فراتر از آن بود. برای مدتی طولانی، معدن‌کاران نیز قناری را در زیرزمین نگه می‌داشتند، زیرا این پرندگان پیش از انسان‌ها به گازهای خطرناک واکنش نشان می‌دادند؛ نمونه‌ای از کاربرد این گونه بیرون از خانه.

قناری‌ها سسک‌های کوچک و سبک‌اندام‌اند. آن‌ها منقاری کوتاه و مخروطی مناسب برای شکستن دانه، بدنی گرد و پاهایی نسبتاً کوتاه با پنجه‌های مناسب نشستن دارند. شکل وحشی عمدتاً سبز و زرد با رگه است، اما پرندگان اهلی به‌خاطر گزینش درازمدت دامنه‌ی رنگی بسیار گسترده‌تری نشان می‌دهند.

شکل بدن و آرایش پر نیز بر حسب نژاد متفاوت است. برخی پرندگان لاغر و راست‌قامت‌اند، برخی دیگر گردتر، و برخی گونه‌های شکلی تاج یا الگوهای پرِ غیرمعمول روی سر و پشت دارند.

چگونگی تفاوت ظاهر

از آنجا که قناری یک گونه است که در نژادهای گوناگون نگهداری می‌شود، ظاهر آن عمدتاً بر حسب هدف پرورش هر نژاد تفاوت می‌کند. نژادهای رنگی در سایه‌ی پر تفاوت دارند، نژادهای شکلی در شکل بدن و حالت ایستادن، و نژادهای آوازی ممکن است ساده‌تر به‌نظر برسند زیرا گزینش بر صدا متمرکز بوده است، نه بر ظاهر.

قناری‌ها روزفعال‌اند و روز را با جابه‌جایی میان چوب‌های نشیمن، خوردن، آراستن پر و آواز خواندن سپری می‌کنند. آواز محور اصلی رفتار آن‌هاست. در طبیعت، نر برای نگه‌داشتن قلمرو و جذب ماده آواز می‌خواند، و نرهای اهلی این انگیزه را حفظ می‌کنند و اغلب زمانی که سالم و در نور کافی باشند، بخش بزرگی از روز را آواز می‌خوانند.

این پرندگان برخلاف برخی طوطیان، وابستگی شدیدی به گله ندارند و یک پرنده‌ی تنها می‌تواند به‌خوبی زندگی کند. هنگامی که چند نر با هم نگهداری شوند، ممکن است با یکدیگر رقابت کرده و آواز مقابل هم بخوانند، در حالی که گروه‌های مختلط یا ماده معمولاً آرام‌ترند. بیشتر قناری‌ها با انسان‌ها از راه صدا و حالت بدن ارتباط برقرار می‌کنند، نه از راه تماس فیزیکی، و از گرفته‌شدن در دست محتاط می‌مانند.

نگهداری روزانه

• آب تازه بدهید و ظرف‌های دانه و خوراک را بررسی کنید
• سبزیجات یا خوراک‌های تازه‌ی مناسب پرنده را ارائه دهید
• فضله و خوراک ریخته‌شده را از کف قفس پاک کنید
• پرنده را از نظر فعالیت طبیعی، حالت بدن و آواز خواندن زیر نظر بگیرید
• مطمئن شوید پرنده به نور روز یا نورپردازی مناسب قفس دسترسی دارد

محیط

• قفس را در جایی بدون کوران هوا و دور از بخار آشپزخانه قرار دهید
• قفس را از تابش مستقیم آفتاب داغ و کوران‌های سرد دور نگه دارید
• از سروصدای پیوسته و مزاحمت ناگهانی خودداری کنید
• چند چوب نشیمن در ارتفاع‌های گوناگون فراهم کنید
• چرخه‌ی منظم روشنایی و تاریکی را برای استراحت اجازه دهید

آراستن پر و تماس دستی

قناری‌ها خودشان پرهای خود را آرایش می‌دهند و بسیاری از آب‌تنی کم‌عمق لذت می‌برند، از این‌رو در دسترس‌گذاشتن آب حمام چند بار در هفته به حفظ کیفیت پر کمک می‌کند. بیشتر پرندگان از گرفته‌شدن در دست ناخشنودند، پس آن‌ها را تنها در صورت نیاز، مانند بررسی سلامتی، در دست بگیرید و این کار را کوتاه و آرام نگه دارید. باید ناخن و منقار بررسی شود و ممکن است گاه‌گاهی به کوتاه‌کردن توسط نگهدارنده‌ای آگاه یا دامپزشک نیاز داشته باشد.

قناری‌ها دانه‌خوارند، به این معنا که دانه پایه‌ی رژیم غذایی آن‌ها را می‌سازد. یک مخلوط دانه‌ی خوب قناری خوراک روزمره‌ی اصلی است، اما دانه به‌تنهایی کامل نیست، از این‌رو بیشتر نگهدارندگان خوراک‌های تازه نیز اضافه می‌کنند. سبزیجات و مقدار کمی سبزی و میوه‌ی مناسب رژیم غذایی را گسترش داده و موادی را که در دانه نیست فراهم می‌کنند. برخی صاحبان پرنده، دانه‌های فشرده‌ی فرموله‌شده را نیز به‌عنوان بخشی از جیره برای بهبود توازن می‌دهند.

خوراک‌های تشویقی مانند مقدار کمی میوه یا خوشه‌ی ارزن باید تنها گاه‌به‌گاه داده شوند تا پرنده با آن‌ها سیر نشود. شن ریز و استخوان ماهی مرکب یا بلوک معدنی اغلب برای کمک به هضم و تأمین کلسیم ارائه می‌شود. آب تازه و پاک باید همیشه در دسترس باشد و هر روز تعویض شود.

قناری‌ها هرگاه به‌خوبی تغذیه و نگهداری شوند، عموماً پرندگانی مقاوم‌اند و معمولاً حدود ۷ تا ۱۰ سال زندگی می‌کنند، گاهی با مراقبت خوب بیشتر. مانند بیشتر پرندگان کوچک، آن‌ها نشانه‌های بیماری را پنهان می‌کنند، از این‌رو پرنده‌ای که پرهایش را پف کرده و نشسته، آواز خواندن را متوقف کرده یا کمتر می‌خورد، ممکن است از پیش ناخوش باشد و به توجه فوری نیاز داشته باشد.

مراقبت پیشگیرانه

• قفس و ظرف‌ها را تمیز و رژیم غذایی را متنوع نگه دارید
• از کوران هوا، بخار آشپزخانه و تغییرات ناگهانی دما بپرهیزید
• پرندگان تازه را پیش از معرفی به دیگران، قرنطینه کنید
• هر روز تغییرات در آواز، فضله و فعالیت را زیر نظر بگیرید
• آب حمام و چرخه‌ای ثابت از روشنایی و تاریکی فراهم کنید

قناری پرنده‌ای برای آواز و نمایش است، نه یک حیوان خانگی اجراکننده، از این‌رو آموزش آن در مقایسه با طوطیان محدود است. قناری‌ها یاد نمی‌گیرند حرف بزنند یا حرکات نمایشی انجام دهند. آنچه می‌توانید انجام دهید کمک به آرام‌گرفتن پرنده، پذیرفتن حضور شما و احساس امنیت کافی برای آواز خواندن است. پرنده‌ای آرام و در نور خوب بیشتر آواز می‌خواند، از این‌رو بخش بزرگی از آموزش در واقع به شرایط خوب و صبر برمی‌گردد.

برخی صاحبان از روال‌های ملایم و تکراری استفاده می‌کنند تا پرنده به نزدیک‌شدن دست‌ها به قفس عادت کند، اما بیشتر قناری‌ها همچنان از تماس دست دوری می‌کنند و این برای این گونه طبیعی است.

شروع کار

۱. به پرنده‌ی تازه چند روز آرام برای جاافتادن بدهید ۲. نزدیک قفس آرام حرکت کنید و آرام صحبت کنید ۳. یک روال روزانه‌ی ثابت برای خوراک و نور نگه دارید ۴. بگذارید پرنده در حالی که نزدیک هستید، برای خوردن بیاید ۵. رفتار آرام را با گذاشتن پرنده در آرامش، پاداش دهید

قناری‌ها به‌جای بالارفتن، به‌صورت افقی میان چوب‌های نشیمن پرواز می‌کنند، از این‌رو پهنا و درازای قفس بیش از ارتفاع آن اهمیت دارد. یک پرنده‌ی تنها به قفسی جادار نیاز دارد؛ جفت‌ها یا گروه‌های کوچک در قفس‌های بزرگ‌تر یا پرنده‌خانه بهتر عمل می‌کنند. فاصله‌ی میله‌ها باید آن‌قدر تنگ باشد که پرنده‌ی کوچک نتواند سرش را از میان آن بیرون کند. قفس‌های داخل خانه رایج‌ترین‌اند، و پرنده‌خانه‌های بیرونی در آب‌وهوای مناسب، همراه با سرپناه و محافظت در برابر شکارچیان، ممکن‌اند.

فهرست آماده‌سازی

• قفسی پهن با فاصله‌ی میله‌های تنگ و ایمن
• چند چوب نشیمن با ضخامت‌های گوناگون در ارتفاع‌های مختلف
• ظرف خوراک و آب به‌همراه جایی برای سبزیجات
• جایی برای ظرف حمام
• روپوش یا فضایی آرام برای استراحت بدون مزاحمت

قناری‌ها فصلی جفت‌گیری می‌کنند و نگهدارندگان معمولاً زمان جفت‌سازی را با دوره‌ی نور روز طولانی‌تر هماهنگ می‌کنند. پرندگان می‌توانند در سال نخست زندگی جفت‌گیری کنند. نر و ماده زمانی به هم معرفی می‌شوند که هر دو در وضعیت خوبی باشند، و ماده آشیانه‌ای می‌سازد، اغلب با استفاده از کاسه‌ی آشیانه و مواد آشیانه‌سازی که نگهدارنده فراهم می‌کند.

ماده دسته‌تخمی کوچک می‌گذارد، تخم‌ها را جوجه‌کشی می‌کند و جوجه‌ها پس از حدود دو هفته از تخم بیرون می‌آیند. در دوران جفت‌گیری هم رژیم غذایی و هم محیط اهمیت دارند، زیرا والدین برای تغذیه‌ی جوجه‌های در حال رشد به تغذیه‌ی اضافی نیاز دارند. جوجه‌ها در آشیانه تغذیه می‌شوند و چند هفته پس از پردرآوردن مستقل می‌گردند، که در آن هنگام می‌توان آن‌ها را به محل نگهداری جداگانه‌ی خود منتقل کرد.

آیا قناری برای شما مناسب است؟

قناری به خوراک، آب و تمیزکاری روزانه‌ی قفس، به‌علاوه‌ی فضا برای قفسی پهن و نور خوب نیاز دارد. این پرنده به مقدار زیادی توجه یا تماس دستی نیاز ندارد، که آن را برای نگهدارندگان پرمشغله یا تازه‌کار قابل‌مدیریت می‌سازد. تعهد اصلی، زمان است: قناری معمولاً حدود ۷ تا ۱۰ سال زندگی می‌کند، از این‌رو مسئولیتی چندساله است. هزینه‌ها در مقایسه با پرندگان بزرگ‌تر اندک است، اما خوراک، بستر و مراقبت گاه‌به‌گاه دامپزشکی در طول زمان جمع می‌شود.

از کجا می‌توان یک قناری تهیه کرد

قناری‌ها از پرورش‌دهندگان تخصصی، باشگاه‌ها و نمایشگاه‌های پرنده، فروشگاه‌های معتبر حیوانات خانگی و گاهی از مراکز نجات یا واگذاری مجدد به دست می‌آیند. یک منبع مسئول، پرندگان را در شرایط تمیز نگه می‌دارد، در صورت شناخته‌بودن، سن و جنسیت پرنده را به شما می‌گوید و اجازه می‌دهد ببینید پرنده هوشیار و فعال است. برای کسی که به پذیرفتن پرنده‌ای مسن‌تر تمایل دارد، فرزندخواندگی یا نجات پرنده گزینه‌ای ارزش بررسی است.