ونزلیدیل یک گوسفند پشم‌بلند چشمگیر با صورت آبی است که به‌خاطر پشم بلند، پرفروغ و حلقه‌حلقه‌اش و رفتار باوقارش شهرت دارد.
ونزلیدیل یک نژاد بزرگ گوسفند پشم‌بلند انگلیسی با چهره آبی‌رنگ است که به‌خاطر پشم درخشان و حلقه‌ای‌اش و خوی آرام و باوقارش شناخته میشود.
ونزلیدیل (Wensleydale) یکی از بزرگترین نژادهای گوسفند بریتانیایی به شمار می‌رود که بیشتر به‌خاطر پشم بلند و ویژه‌اش و همچنان به‌عنوان قوچ دورگه‌گیری پرورش داده میشود. خاستگاه این نژاد ناحیه ونزلیدیل در یورکشایر شمالی انگلستان است. قوچهای بالغ میتوانند به بیش از ۱۳۰ کیلوگرام وزن برسند و این نژاد اندامی عمیق، ایستاده و پاهایی بلند دارد.
برجسته‌ترین ویژگی این نژاد پشم آن است. پشم به شکل حلقه‌های بلند و منظم رشد میکند که بهطور یکسان از دو طرف بدن آویزان می‌شوند و الياف آن درخشندگی طبیعی قوی دارد. پوست چهره، گوش‌ها و پاهای این گوسفند به رنگ آبی تیره است که از لابلای موی کوتاه سر نمایان میشود و به همین دلیل این نژاد را «چهره‌آبی» می‌نامند.
ریسندگان دستی پشم و تولیدکنندگان الياف به‌خاطر پشم بدون تار زبر (کمپ) این گوسفند به نگهداری آن علاقه دارند و پرورشدهندگان تجارتی نیز از قوچهای ونزلیدیل روی میش‌های کوهی استفاده میکنند تا اندازه، کیفیت پشم و توان شیردهی را به بره‌های دورگه بیفزایند.
| ویژگی | جزئیات |
|---|---|
| خاستگاه | انگلستان (ونزلیدیل، یورکشایر شمالی) |
| اندازه | بزرگ |
| طول عمر | ۱۰ تا ۱۲ سال |
| گروه/نقش | گوسفند پشم‌بلند؛ برای پشم و دورگه‌گیری |
| مناسب برای | پرورشدهندگان باتجربه، دهقانان خرد، تولیدکنندگان الياف |
این نژاد برای پرورش‌دهندگانی مناسب است که به دنبال گوسفندی آرام و قابل کنترل باشند و برای پشم آن ارزش قايل شوند. پشم بلند این گوسفند به مراقبت و پشمچینی منظم نیاز دارد تا تمیز و بدون گره باقی بماند؛ از همین رو ونزلیدیل بیشتر برای کسانی مناسب است که آماده مراقبت مداوم استند تا کسانی که به دنبال یک رمه کم‌زحمت می‌گردند. همچنان این نژاد مورد توجه پرورش‌دهندگانی است که بره‌های دورگه تولید میکنند و نیز ریسندگانی که پشم آن را می‌فروشند یا استفاده میکنند.
ونزلیدیل در سده نزدهم در یورکشایر شمالی انگلستان از یک قوچ که در سال ۱۸۳۹ به دنیا آمد و ویژگی چهره آبی و پشم بلند این نژاد را تثبیت کرد، پرورش یافت.
نام این نژاد از دره ونزلیدیل در یورکشایر شمالی انگلستان گرفته شده است؛ جایی که این نژاد در سده نزدهم میلادی پرورش یافت. در این منطقه از دیرباز گوسفندان پشم‌بلند بومی و نوع تیزواتر نگهداری می‌شدند و پرورشدهندگان محلی همواره در پی بهبود پشم و اندام این حیوانات بودند.
ریشه این نژاد به یک قوچ واحد می‌رسد که در سال ۱۸۳۹ به دنیا آمد و در اسناد به نام «بلوکپ» (Bluecap) ثبت شده است. این قوچ از آمیزش یک قوچ نژاد دیشلی لیستر (گونه اصلاح‌شده لیستر لانگ‌وول) با میشی از نوع تیزواتر به دست آمد. بلوکپ پوست سر تیره‌آبی و پشمی بلند و درخشان داشت و این ویژگی‌ها را به‌گونه‌ای قوی به نسل بعدی خود انتقال داد.
پرورشدهندگان از بلوکپ و فرزندانش برای تثبیت این نوع نژاد استفاده کردند و به این ترتیب چهره آبی مشخص و پشم حلقهای در سراسر این خط نژادی یکدست گردید. انجمن پرورشدهندگان گوسفند پشم‌بلند ونزلیدیل در سال ۱۸۹۰ به منظور ثبت و ترویج این نژاد تشکیل گردید.
در بیشتر سده بیستم، از ونزلیدیل به‌عنوان قوچ دورگه‌گیری برای بهبود رمه‌های کوهی استفاده می‌شد، اما با تغییر شیوه‌های کشاورزی، شمار این گوسفندان کاهش یافت. اکنون این نژاد در فهرست نژادهای کمیاب بریتانیا قرار دارد و پرورشدهندگان اصیلنژاد و علاقهمندان به الياف پشمی استند که این خط نژادی را حفظ میکنند.
گوسفندی بلندقامت با پوست چهره و پا به رنگ آبی تیره و پشمی بلند که به شکل حلقه‌های یکدست و درخشان تا طول بدن آویزان است.
ونزلیدیل گوسفندی بلندقامت و با اندامی عمیق است که روی پاهایی بلند و صاف می‌ایستد. هم قوچها و هم میش‌های این نژاد بهطور طبیعی بدون شاخ استند. سر این گوسفند پهن و بالاگرفته است و کل هیأت آن حالتی هوشیار و باوقار دارد.
ویژگی اصلی و مشخص‌کننده این نژاد رنگ پوست برهنه آن است. چهره، گوش‌ها و قسمت پایینی پاها از لابلای موی کوتاه به رنگ آبی‌خاکستری تیره تا نزدیک به رنگ سنگ‌لوح دیده می‌شوند. این رنگ‌دانه یک ویژگی ثابت نژادی است. بره‌ها اغلب با چهره‌ای تیره‌تر به دنیا می‌آیند که با رشد پشم، روشن‌تر میشود.
| ویژگی | معیار |
|---|---|
| قد | بلند؛ از میان بلندترین نژادهای پشم‌بلند بریتانیایی |
| وزن | قوچها تا حدود ۱۳۵ کیلوگرام؛ میشها حدود ۱۰۰ تا ۱۱۵ کیلوگرام |
| پوشش بدن | پشم بلند حلقهای، پیچ‌های ریز و منظم، درخشندگی قوی |
| رنگ‌ها | پشم سفید؛ چهره، گوش‌ها و پاهای آبی‌خاکستری |
| چشم‌ها | تیره‌رنگ، در سری پهن و بدون شاخ |
پشم، نشان اصلی این نژاد است. این پشم بلند رشد میکند، معمولاً ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر در یک سال، و در طول پشت و پهلوها به شکل حلقه‌های مشخص فرو می‌افتد. الياف آن درخشان و بدون تار زبر (کمپ) است و نزد ریسندگان دستی پشم ارزش بالایی دارد. پشم استاندارد این نژاد سفید است، هرچند گونه‌ای با پشم سیاه نیز شناخته شده که همان پوست آبی و پیچ‌خوردگی را دارد. چهره این گوسفند معمولاً از پشم خالی است و پشم بلند از پشت سر آغاز میشود.
ونزلیدیل گوسفندی آرام، خوشخو و باوقار است. دهقانان خرد میتوانند آن را به آسانی نگهداری و کنترل کنند.
خوی ونزلیدیل ثابت و ملایم می‌باشد. گوسفندان این نژاد بهطور کل رام استند و دست‌کاری شدن را به خوبی تحمل میکنند؛ به همین دلیل کارهای روزمره مانند پشمچینی، اصلاح سُم و بررسی پشم در مقایسه با نژادهای بی‌قرارتر آسان‌تر انجام میشود. این نژاد را غالباً باوقار توصیف میکنند، چون سر خود را بالا نگه می‌دارد و بدون هیاهوی زیاد حرکت میکند.
ونزلیدیل‌هایی که به‌درستی با آن‌ها رفتار شده باشد، در برابر انسان آرام و مطمئن می‌شوند و به یک روال ثابت عادت میکنند. این نژاد به‌عنوان یک حیوان رمه‌ای، همنشینی را ترجیح می‌دهد و در کنار سایر گوسفندان بهتر نگهداری میشود تا به تنهایی. قوچها بزرگ و قدرتمند استند، از این رو باید با احتیاط و احترام با آن‌ها رفتار شود و حصارکشی مطمئن لازم است؛ با این حال این نژاد به پرخاشگری شناخته نشده است.
ونزلیدیل در کنار سایر دام‌ها نیز آرام است و در چراگاه‌های مشترک به خوبی همزیستی میکند. به دلیل اندازه بزرگ و طبیعت آرام آن، به‌ندرت به حصار یا دام‌های دیگر آسیب می‌رساند، هرچند برای هر گوسفند بزرگ‌جثه‌ای مرزبندی خوب هنوز هم لازم است.
| ویژگی | درجه |
|---|---|
| محبت | ۳ |
| انرژی | ۲ |
| آموزش‌پذیری | ۳ |
| صدادهی | ۲ |
| ریزش پشم | ۱ |
بزرگترین کار نگهداری این نژاد، پشم بلند آن است که به پشمچینی و بازرسی منظم نیاز دارد؛ در کنار مراقبت‌های معمول گوسفند مانند چراگاه، مراقبت از سُم و پناهگاه.
مراقبت روزمره از این نژاد همانند اصول معمول نگهداری گوسفند است، اما پشم بلند آن کار اضافی می‌طلبد. پشم باید تمیز و بدون گره نگه داشته شود و چون به سرعت رشد میکند، این نژاد به پشمچینی منظم و بازرسی دوره‌ای نیاز دارد.
ونزلیدیل به چراگاه خوب، آب پاک و پناهگاه خشک در برابر باران شدید و گرما نیاز دارد. پشم متراکم و بلند آن رطوبت را در خود نگه می‌دارد، از این رو محل ایستادن خشک و اصطبل با تهویه مناسب اهمیت دارد. حصار باید مطمئن و متناسب با یک گوسفند بزرگجثه باشد. در تابستان سایبان فراهم کنید، چون پشم سنگین گرمای اضافی بر بدن حیوان وارد میکند.
ونزلیدیل با چراگاه و علوفه باکیفیت به خوبی رشد میکند و در اواخر حاملگی، دوران شیردهی و زمستان به علوفه خشک و مقدار محدودی خوراک کنسانتره نیاز دارد.
ونزلیدیل حیوانی نشخوارکننده و علفخوار است که با علف و علوفه باکیفیت بهترین رشد را دارد. در بیشتر ایام سال، یک چراگاه بهخوبی مدیریت‌شده بخش عمده نیاز آن را برآورده میکند. علوفه خشک یا سیلاژ نیاز زمستان و دوره‌هایی را که علف کم است پوشش می‌دهد. خوراک کنسانتره تنها به میزان محدود و در زمان نیاز بالا، مانند اواخر حاملگی و دوران شیردهی میشها یا برای بره‌های در حال رشد، افزوده میشود. برای حفظ صحت شکمبه باید از تغییر ناگهانی رژیم غذایی پرهیز شود. آب پاک و معدنیات مناسب باید همیشه در دسترس باشد.
| مرحله زندگی | مقدار روزانه | تعداد وعده |
|---|---|---|
| نگهداری (میش/قوچ) | چرا به‌همراه ۱٫۵ تا ۲ کیلوگرام علوفه خشک هنگام کمبود علف | چرای آزاد و بی‌محدودیت |
| اواخر حاملگی | علوفه به‌همراه ۰٫۳ تا ۰٫۷ کیلوگرام کنسانتره، که نزدیک زایمان افزایش می‌یابد | ۱ تا ۲ |
| میش شیرده | علوفه به‌همراه تا حدود ۱ کیلوگرام کنسانتره بر اساس نیاز | ۲ |
| بره در حال رشد | علوفه، همراه با خوراک تکمیلی به میزان نیاز | دسترسی آزاد |
یک بلاک نمکی معدنی یا مکمل ویژه گوسفند را متناسب با وضعیت خاک منطقه فراهم کنید و در جاهایی که خاک کمبود دارد، به سلينيم و کبالت توجه ویژه داشته باشید. در زمستان می‌توان مقدار کمی سبزیجات ریشه‌ای نیز داد. هر گونه تنقلات باید تنها بخش کوچکی از رژیم غذایی مبتنی بر علوفه باشد.
ونزلیدیل بهطور کل نژادی قوی است و ۱۰ تا ۱۲ سال عمر میکند؛ بیشترین خطر آن به پشم سنگینش، از جمله مگسزدگی، و امراض معمول گوسفند مربوط است.
ونزلیدیل نژادی قوی و مقاوم است که با مدیریت خوب معمولاً ۱۰ تا ۱۲ سال عمر میکند. بیشتر نگرانی‌های صحی آن مشترک با سایر گوسفندان است، اما پشم بلند و متراکم آن در صورت غفلت از آرایش و پشمچینی، خطر مگسزدگی و مشکلات پوستی را افزایش می‌دهد. یک برنامه منظم کنترل انگل، مراقبت از سُم و واکسیناسیون، رمه را صحتمند نگه می‌دارد.
| مرض | نشانه‌ها | یادداشت |
|---|---|---|
| مگسزدگی | بی‌قراری، آلودگی یا حرکت غیرعادی در پشم، بوی بد | خطر آن به‌دلیل پشم بلند بیشتر است؛ پشمچینی و بازرسی مکرر انجام شود |
| پوسیدگی سُم / لنگی | لنگیدن، گرمی و بوی بد در سُم | سُم را بهطور منظم اصلاح کنید و محل ایستادن را خشک نگه دارید |
| انگل‌های داخلی | کاهش وزن، اسهال، کم‌خونی | چراگاه را چرخشی کنید و کِرم‌کشی را بر اساس شمارش تخم انگل در مدفوع انجام دهید |
| التهاب پستان | پستان گرم و متورم، بی‌اشتهایی | میش‌های شیرده را زیر نظر داشته باشید |
| مسمومیت حاملگی | بی‌حالی و بی‌اشتهایی در اواخر حاملگی | وضعیت بدنی و دریافت انرژی میش را مدیریت کنید |
میش‌های ونزلیدیل یک بار در سال، در بهار، زایمان میکنند و معمولاً پس از حدود پنج ماه حاملگی یک یا دو بره به دنیا می‌آورند؛ این نژاد همچنان بهطور گسترده به‌عنوان قوچ دورگه‌گیری استفاده میشود.
ونزلیدیل در سال نخست زندگی خود به سن باروری می‌رسد، هرچند میشها معمولاً نخستین بار در حدود ۱۸ ماهگی و پس از رشد کامل جفت‌گیری میکنند. جفت‌گیری در فصل طبیعی پاییز انجام میشود و قوچها به میان میشها فرستاده می‌شوند تا بره‌ها در بهار به دنیا آیند. دوره حاملگی حدود ۱۴۵ تا ۱۵۰ روز، یعنی نزدیک به پنج ماه، به طول می‌انجامد.
میشها معمولاً یک یا دو بره به دنیا می‌آورند و دوقلوزایی در حیواناتی که وضعیت بدنی خوبی دارند، رایج است. این نژاد به شیردهی خوب و غریزه مادری قوی شناخته شده و میشها بهطور کل بره‌های خود را به خوبی پرورش می‌دهند. بره‌ها به دلیل جثه بزرگ این نژاد، هنگام تولد نیز بزرگ استند، از این رو میش باید وضعیت بدنی مناسب داشته باشد و هنگام زایمان زیر نظر گرفته شود.
ونزلیدیل به‌عنوان قوچ دورگه‌گیری ارزش زیادی دارد. قوچهای این نژاد روی میش‌های کوهی و مناطق مرتفع استفاده می‌شوند تا میش‌های دورگه تولید شود؛ این دورگه‌گیری اندازه، کیفیت پشم و شیر بیشتری به نسل بعدی می‌بخشد. برای پرورش خالص، گزینش دقیق سبب حفظ چهره آبی، پیچ‌خوردگی پشم و اندامی میشود که این نژاد را تعریف میکند.
| معیار | مقدار |
|---|---|
| فصل جفت‌گیری | پاییز (نژاد فصلی) |
| سن نخستین جفت‌گیری | حدود ۱۸ ماهگی (میش) |
| دوره حاملگی | حدود ۱۴۵ تا ۱۵۰ روز |
| تعداد بره در هر زایمان | معمولاً ۱ تا ۲ بره |
| از شیر گرفتن | حدود ۱۲ تا ۱۶ هفته |
| کاربرد اصلی | پشم و دورگه‌گیری |
پرسش‌های متداول درباره گوسفند ونزلیدیل، شامل اندازه، خوی، نیازهای مراقبتی، طول عمر، تناسب نگهداری و میزان دسترسی به این نژاد.
این یکی از بزرگترین نژادهای گوسفند بریتانیایی است. قوچها میتوانند تا حدود ۱۳۵ کیلوگرام و میشها حدود ۱۰۰ تا ۱۱۵ کیلوگرام وزن داشته باشند، با اندامی بلند و عمیق روی پاهای دراز.
آرام، خوشخو و باوقار. این نژاد رام است و بهخوبی کنترل میشود، از این رو مراقبت روزمره سادهتر است، هرچند قوچهای بزرگجثه همچنان به رفتار محتاطانه نیاز دارند.
بیشترین کار اضافی مربوط به پشم آن است. پشم بلند و حلقهای آن به سرعت رشد میکند و باید بهطور منظم پشمچینی و بررسی شود تا از گرهخوردگی و مگسزدگی جلوگیری شود. سایر مراقبتها همانند اصول معمول نگهداری گوسفند است.
با مدیریت، تغذیه و مراقبت صحی خوب، طول عمر معمول آن ۱۰ تا ۱۲ سال می‌باشد.
این نژاد برای دهقانان خرد، تولیدکنندگان الياف و ریسندگان دستی که برای پشم ارزش قايل استند مناسب است، و همچنان برای پرورشدهندگان تجارتی که از قوچهای آن برای دورگه‌گیری استفاده میکنند. پرورش‌دهنده باید آماده مراقبت از پشم باشد.
این نژاد در فهرست نژادهای کمیاب بریتانیا قرار دارد. پرورشدهندگان اصیلنژاد و علاقهمندان به الياف آن را نگهداری میکنند، از این رو این گوسفند وجود دارد اما به تعداد کمتر از نژادهای تجارتی رایج.
پشم بلند، درخشان و بدون تار زبر آن نزد ریسندگان دستی ارزش بالایی دارد و برای تهیه نخ و منسوجات ویژه استفاده میشود. این پشم به دو نوع سفید و سیاه شناخته شده وجود دارد.
