سافک

سافک یکی از پرکاربردترین نژادهای قوچ نهایی در جهان است. خاستگاه این نژاد انگلستان است و پرورش آن بیشتر برای تولید گوشت صورت می‌گیرد. رشد سریع و ران‌های پرعضله، این نژاد را در برنامه‌های دورگه‌سازی برای تولید بره‌های پرواری به گزینه‌ای رایج بدل کرده است.

شناخت گوسفند سافک آسان است. صورت، گوش‌ها و پاهای آن سیاه و بدون پشم‌اند، در حالی که بدنش پوششی از پشم سفید و کوتاه دارد. هم قوچ و هم میش این نژاد اندامی بزرگ و قد بلند دارند و وزن قوچ‌های بالغ معمولاً از ۲۵۰ پوند نیز فراتر می‌رود. این نژاد خوش‌خوست، اما در عین حال چابک و هوشیار است و هنگام کار یا انتقال میان چراگاه‌ها با انرژی زیاد حرکت می‌کند.

سافک برای تولیدکنندگان تجاری که خواهان بره‌هایی با رشد سریع روی علف و دانه هستند مناسب است. اندازه بزرگ و نیاز غذایی این نژاد، آن را برای زمین‌های بسیار کوچک با چراگاه محدود کمتر عملی می‌سازد، اما این گوسفند با آب‌وهواها و شیوه‌های مدیریتی گوناگون سازگاری خوبی نشان می‌دهد.

چه کسانی به این نژاد مناسب‌اند

این نژاد برای تولیدکنندگانی که تمرکزشان بر بره‌های گوشتی است مناسب می‌باشد، به‌ویژه کسانی که از قوچ‌ها برای تولید بره‌های دورگه با رشد سریع بهره می‌گیرند. نگهداری این گوسفندان به چراگاه و خوراک کافی برای دام‌های بزرگ نیاز دارد. رام بودن و مقاومت سافک، آن را برای مالدارانی که تازه وارد پرورش تجاری گوسفند شده‌اند نیز گزینه‌ای عملی می‌سازد، به شرطی که زمین و بودجه خوراک پاسخگوی دام‌های بزرگ‌تر باشد.

خاستگاه سافک ولایت ساف‌فولک و مناطق همجوار آن در شرق انگلستان است. این نژاد از آمیزش قوچ‌های ساوت‌داون با میش‌های محلی نورفولک‌هورن به دست آمده است. ساوت‌داون کیفیت گوشت و اندامی فشرده و پرعضله را به این آمیزش بخشید، در حالی که نورفولک‌هورنِ مقاوم، اندازه بزرگ‌تر، تحرک بیشتر و چهره و پاهای تیره را به آن افزود.

نخستین اشاره‌ها به این آمیزش به اواخر سده هجدهم میلادی بازمی‌گردد و این نوع گوسفند در اوایل سده نزدهم میلادی یکدست‌تر شد. پرورش‌دهندگان منطقه گوسفندان بدون شاخ و سیاه‌چهره‌ای را برمی‌گزیدند که رشد سریع داشتند و روی زمین‌های علفزار و کشاورزی محلی به خوبی پروار می‌شدند.

این نژاد در سال ۱۸۵۹ میلادی با نام سافک به‌طور رسمی شناسایی شد و با گسترش آن در سراسر بریتانیا، دفتر ثبت گله نیز در سال‌های بعدِ همان سده ایجاد گردید. از آنجا سافک به کشورهای بسیاری صادر شد و به امریکای شمالی، استرالیا، نیوزیلند و اروپای قاره‌ای راه یافت.

در سراسر سده بیستم، سافک به یکی از مسلط‌ترین نژادهای قوچ نهایی در تولید تجاری گوسفند بدل شد. از قوچ‌های این نژاد در کشورهای زیادی برای افزودن رشد و عضله به بره‌های دورگه پرواری استفاده می‌شود و این نژاد هنوز هم در میدان‌های نمایش و فارم‌های تجاری امروزی رواج دارد.

بدن سافک کشیده و عمیق است و برای تولید گوشت ساخته شده است. سر، گوش‌ها و پاهای این گوسفند سیاه و بدون پشم‌اند که چهره سیاه معروف این نژاد را می‌سازد. پوست صورت آن نازک است و سرش را بالا و هوشیار نگه می‌دارد. هم قوچ و هم میش این نژاد به‌طور طبیعی بدون شاخ‌اند.

اسکلت بدن بزرگ و کشیده است، با استخوان‌بندی قوی، سینه‌ای پهن و ران‌های پری که بخش زیادی از گوشت را در خود دارند. بلندی پاها نیز به ظاهر بلندقامت و ورزیده این نژاد می‌افزاید.

پوشش و رنگ‌ها

پشم بدن سفید، کوتاه و نسبتاً متراکم است و کیفیتی متوسط دارد که برای مصرف عمومی پشم مناسب است، نه برای پارچه‌های ظریف. ویژگی شاخص این نژاد، تضاد میان پشم سفید و سیاهی یکدست چهره، گوش‌ها و قسمت پایین پاهاست. بره‌ها از بدو تولد این نقاط سیاه را دارند، به همین دلیل شناسایی این نژاد و دورگه‌های آن از همان روزهای نخست زندگی آسان است.

سافک خویی آرام و خوش‌برخورد دارد و در کارهای روزمره گله به‌خوبی مدیریت می‌شود. میش‌های این نژاد مادرانی دلسوز هستند و بدون دردسر زیاد در یک گله مدیریت‌شده جا می‌افتند. این نژاد نسبت به محیط اطراف خود هوشیار است، از این رو هر حرکتی را زود تشخیص می‌دهد و ممکن است هنگام جابه‌جایی یا کار با آن‌ها پرتحرک شود.

در برخورد با انسان، سافک در صورت کار مرتب با آن معمولاً آرام است، هرچند بیشتر فعال است تا کاملاً رام. این گوسفند با دیگر گوسفندان به شکل طبیعی در گله جمع می‌شود و در گروه‌های چندنژادی نیز به خوبی می‌آمیزد. قوچ‌های بالغ بزرگ و قوی‌اند و مانند قوچ‌های بیشتر نژادها باید با احتیاط با آن‌ها رفتار کرد؛ هرگز نباید آن‌ها را نزدیک کودکان بدون نظارت رها کرد یا در فصل جفت‌گیری در فضای بسته به‌تنهایی با آن‌ها کار کرد.

سافک‌ها مقاوم‌اند و با آب‌وهواهای گوناگون سازگاری دارند، اما به دلیل اندازه بزرگشان به خوراک و فضای کافی برای حفظ وضعیت بدنی خوب نیاز دارند. مراقبت روزانه از این نژاد همان اصول معمول مالداری گوسفند را دنبال می‌کند، با توجه ویژه به نیازهای یک نژاد گوشتی با رشد سریع.

مراقبت ظاهری

• پشم را یک بار در سال، معمولاً در بهار و پیش از گرم شدن هوا، بچینید.
• سُم‌ها را در صورت نیاز، اغلب هر ۶ الی ۱۰ هفته بسته به وضعیت زمین و رشد سُم، کوتاه کنید.
• هنگام دست‌زدن به گوسفند، چهره و پاهای بدون پشم را از نظر بریدگی یا مشکلات پوستی بررسی کنید.
• برای کاهش آلودگی و خطر لاروزدگی مگس، پشم اطراف دُم و ناحیه پشتی بدن را تمیز نگه دارید.

تحرک

• برای چرای روزانه و تحرک، چراگاه باز فراهم کنید.
• چرا را به‌صورت چرخشی مدیریت کنید تا کیفیت علف حفظ شود و انگل‌ها کمتر انباشته شوند.
• فضای کافی برای طبیعت فعال این نژاد در نظر بگیرید؛ آغل‌های تنگ باعث استرس و آسیب‌دیدگی می‌شوند.

محیط نگهداری

سافک در چراگاه‌های زهکشی‌شده با پناهگاه در برابر گرمای شدید، باد و رطوبت بهترین عملکرد را دارد. حصارها باید محکم و مطمئن باشند، زیرا گوسفندان بزرگ و فعال مرزهای ضعیف را می‌آزمایند. آغل‌ها، راهروها و دروازه‌ها باید طوری ساخته شوند که وزن و فشار دام‌های کاملاً بالغ را تحمل کنند.

علف و علوفه باکیفیت، پایه اصلی خوراک سافک را می‌سازند. از آنجا که این نژاد سریع رشد می‌کند و به اندازه بزرگی می‌رسد، بره‌های در حال رشد و دام‌های مولد اغلب برای رفع نیازهای انرژی و پروتئین خود به خوراک تکمیلی نیاز دارند. برنامه خوراک را باید متناسب با فصل، کیفیت چراگاه و مرحله تولید تنظیم کرد.

تنقلات و مکمل‌ها

مکمل معدنی یا نمک ویژه گوسفند را به‌صورت آزاد در دسترس دام قرار دهید تا عناصر کمیاب مورد نیاز را بدون مس اضافی دریافت کند. مقدار کمی دانه یا یونجه را می‌توان به عنوان تنقلات، برای آسان‌تر کردن کار با دام و رام‌تر شدن آن، استفاده کرد. هرگونه تغییر در خوراک باید به‌تدریج انجام شود تا از ناراحتی گوارشی جلوگیری شود، و آب پاک و تازه باید همیشه در دسترس باشد.

سافک نژادی نیرومند است و فهرست بلندی از نقص‌های ویژه این نژاد وجود ندارد؛ دام‌هایی که به‌خوبی مدیریت شوند معمولاً ۱۰ الی ۱۲ سال عمر می‌کنند. بیشتر مشکلات سلامتی از خطرهای عمومی گوسفندداری ناشی می‌شود، نه از خود نژاد، و مدیریت خوب می‌تواند از بیشتر آن‌ها جلوگیری کند. مانند همه گوسفندان، میش‌های بزرگ و سنگین در اواخر دوره آبستنی به نظارت دقیق نیاز دارند.

مراقبت پیشگیرانه

• برنامه واکسیناسیون منظم، از جمله برای بیماری‌های کلستریدیایی، را دنبال کنید.
• شمارش تخم انگل در مدفوع را انجام دهید و کرم‌خوانی را بر پایه نتیجه، نه به‌طور روتین، انجام دهید.
• سُم‌ها را طبق برنامه و پس از دوره‌های بارانی بررسی و کوتاه کنید.
• پیش از جفت‌گیری و در طول آبستنی، وضعیت بدنی میش‌ها را ارزیابی کنید.
• منبع متعادلی از مواد معدنی با سطح مس ایمن فراهم کنید.

سافک بیشتر به عنوان قوچ نهایی شناخته می‌شود؛ به این معنا که قوچ‌های آن با میش‌های نژادهای دیگر جفت داده می‌شوند تا بره‌های پرواری با رشد سریع تولید شود. میش‌ها تا نخستین پاییز زندگی خود آماده جفت‌گیری می‌شوند، هرچند بسیاری از تولیدکنندگان بره‌های میش را تنها پس از رسیدن به وزن کافی جفت می‌دهند. قوچ‌ها بزرگ و پرتوان‌اند و می‌توانند در یک فصل، گروه نسبتاً بزرگی از میش‌ها را بپوشانند.

جفت‌گیری معمولاً در فصل طبیعی پاییز انجام می‌شود و زمان‌بندی آن طوری تنظیم می‌شود که بره‌ها در اواخر زمستان یا بهار به دنیا بیایند. دوره آبستنی نزدیک به ۱۴۷ روز طول می‌کشد. میش‌های سافک شیردهی خوبی دارند و مادرانی دلسوزند، و در گله‌های خوب‌مدیریت‌شده زایمان دوقلو رایج است. بره‌ها به سرعت رشد می‌کنند و وزن می‌گیرند، و همین ویژگی دلیل اصلی کاربرد گسترده این نژاد در دورگه‌سازی است.

برای پرورش بره‌های تازه‌متولد، محل زایمان باید تمیز و خشک باشد، بره باید در نخستین ساعات آغوز بخورد و میش باید تغذیه خوبی داشته باشد تا شیر کافی تولید کند. بره‌های سالم معمولاً اندکی پس از تولد سرپا می‌ایستند و شیر می‌خورند. از آنجا که این نژاد به‌طور طبیعی بدون شاخ است، تولیدکنندگان کارهایی مانند شاخ‌زدایی را تنها در صورت نیاز مدیریتی انجام می‌دهند.