ساوت‌داون

ساوت‌داون یکی از کهن‌ترین نژادهای «داون» بریتانیا است که در تپه‌های آهکی ساسکس، در جنوب انگلستان، پرورش یافته است. این گوسفند اندامی کوتاه و فشرده دارد، بدنی عمیق و پهن روی پاهای کوتاه. پشم روی صورت و پایین پاهایش را نیز می‌پوشاند و همین ویژگی چهرهٔ پشمالوی خاکستری تا قهوه‌ای‌موشی این نژاد را می‌سازد.

این نژاد در اصل برای تولید گوشت پرورانده شده است. بره‌های ساوت‌داون روی علف به‌سرعت رشد می‌کنند و لاشه‌ای با بافت ریز و نسبت گوشت به استخوان بالا به دست می‌دهند. میش‌های بالغ معمولاً بین 55 تا 90 کیلوگرم و قوچ‌ها بین 90 تا 115 کیلوگرم وزن دارند؛ از این رو این نژاد در میان گوسفندان گوشتی از کوچک‌ترین‌ها به شمار می‌رود.

خوی آرام مهم‌ترین ویژگی این نژاد است. ساوت‌داون‌ها ملایم، خوش‌خو و کنترل‌شان آسان است، به همین دلیل میان زمین‌داران خرد، پرورش‌دهندگان غیرحرفه‌ای و خانواده‌هایی که چند رأس گوسفند نگه می‌دارند محبوبیت یافته‌اند. گونهٔ کوچک‌تر آن به نام «بی‌بی‌داول ساوت‌داون» از همین نژاد اصلی گزینش شده و بیشتر به‌عنوان حیوان خانگی و برای چرا در باغ‌های میوه و تاکستان‌ها نگه‌داری می‌شود.

این نژاد برای چه کسانی مناسب است

ساوت‌داون گزینهٔ خوبی برای نگه‌دارندگانی است که در زمین محدود به گوسفندی قابل کنترل و آرام نیاز دارند. اندام کوچکش نگه‌داری آن را نسبت به نژادهای بزرگ تجاری آسان‌تر می‌کند و خوی آرامش برای تازه‌کاران و خانواده‌ها مناسب است. این نژاد همچنین به‌عنوان قوچ نرینهٔ نهایی به کار می‌رود؛ یعنی قوچ‌های آن را با میش‌های بزرگ‌تر جفت می‌دهند تا کیفیت لاشهٔ بره‌ها بهبود یابد.

نام ساوت‌داون برگرفته از «ساوت‌داونز» است، رشته‌تپه‌های آهکی در ساسکس، در جنوب انگلستان. گوسفندانی از همین گونه قرن‌ها روی این تپه‌ها چرا می‌کردند و به دلیل توانایی‌شان در رشد روی علف کوتاه و بهبود خاک نازک از راه چرای فشرده، ارزشمند شمرده می‌شدند.

شکل امروزی این نژاد را جان الِمن، از اهالی گلایند نزدیک لوییس، در اواخر سدهٔ هجدهم و آغاز سدهٔ نوزدهم پدید آورد. او از حدود سال‌های 1780 تا 1800 روی گزینش گوسفندانی کوچک‌تر، فشرده‌تر و زودرس با کیفیت گوشت خوب کار کرد و این گونه را استاندارد ساخت. کار او باعث شد ساوت‌داون یکی از نخستین نژادهای گوسفند بریتانیایی باشد که به‌شکل نظام‌مند اصلاح شده است.

در سدهٔ نوزدهم، ساوت‌داون به نژادی پایه تبدیل شد که در پدید آوردن یا بهبود بسیاری از نژادهای دیگر داون و نژادهای گوشتی، از جمله همپشایر، ساوفولک، آکسفورد و شراپشایر، نقش داشت. پرورش‌دهندگانی چون جوناس وب، از بابراهم، این روند اصلاح را ادامه دادند و گوسفندان این نژاد را به مناطق گوناگون صادر کردند.

این نژاد به امریکای شمالی، آسترالیا، نیوزیلند و کشورهای دیگر نیز برده شد و در رشد صنعت گوسفندداری گوشتی محلی آن مناطق سهم داشت. گونهٔ سنتی و کوچک‌تر آن بعدها به «بی‌بی‌داول ساوت‌داون» انجامید که در ایالات متحدهٔ امریکا به‌عنوان یک نژاد فشرده و کوچک نگه‌داری شد، آن‌گاه که گله‌های تجاری به‌سوی گوسفندان بزرگ‌تر گرایش یافتند.

ساوت‌داون هیبتی فشرده و گرد دارد. بدنش عمیق و پهن است، پشتی صاف، دنده‌هایی به‌خوبی قوس‌دار و نشیمنگاهی پهن و پرعضله دارد. پاهایش کوتاه و از هم فاصله‌دار هستند. هم میش و هم قوچ این نژاد به‌طور طبیعی بی‌شاخ‌اند، یعنی هیچ‌کدام شاخ ندارند.

سرش کوتاه و پهن است و پیشانی گشاده‌ای دارد. پشم صورت و پایین پاهایش را می‌پوشاند و پوست نمایان صورت و پاها معمولاً به رنگ قهوه‌ای‌موشی یا خاکستری است. گوش‌هایش کوچک و با پشم کوتاه پوشیده شده‌اند.

پوشش و رنگ‌ها

پشم این نژاد کوتاه، متراکم و از درجهٔ نرم تا متوسط است؛ طول تار آن حدود 4-6 سانتی‌متر و برداشت سالانهٔ آن معمولاً 1-1.5 کیلوگرم برای هر میش است. رنگ پشم سفید است، اما صورت، گوش‌ها و پایین پاها همان رنگ خاکستری‌قهوه‌ای مشخص این نژاد را نشان می‌دهند. گونهٔ بی‌بی‌داول همین الگو را در اندامی کوچک‌تر دارد و در نوع سیاه هم پرورش داده می‌شود.

ساوت‌داون بیش از هر چیز به خوی آرام و یکنواختش شناخته می‌شود. این نژاد دوستانه، ملایم و خوش‌خوست و هر گوسفند، در صورت تماس منظم، معمولاً رام و نزدیک‌شونده می‌شود. همین رام‌بودن یکی از دلایل اصلی توصیهٔ این نژاد برای تازه‌کاران و گله‌های خانوادگی است.

در برخورد با انسان، ساوت‌داون‌ها معمولاً آرام‌اند و جابه‌جایی‌شان آسان است؛ دستکاری، پشم‌چینی و مراقبت‌های روزمره را بدون دردسر زیاد تحمل می‌کنند. این گوسفندان رمنده نیستند و در کنار نگه‌دارندگان آشنا آرام می‌مانند. در برابر افراد ناآشنا نیز بیشتر آرام‌اند تا عصبی.

ساوت‌داون به‌عنوان یک حیوان گله‌ای، در کنار گوسفندان دیگر بهترین حالت را دارد و نباید تنها نگه‌داری شود. این نژاد همرای دیگر مواشی چراگاهی نیز به‌خوبی سازگار می‌شود و به‌قدر کافی رام است که بتواند چراگاه را با بز، اسپ یا گاو شریک شود. قوچ‌های این نژاد معمولاً نسبت به نژادهای بزرگ‌تر آرام‌ترند، اما در فصل جفت‌گیری باز هم باید با احتیاط معمول با آن‌ها رفتار کرد.

ساوت‌داون‌ها گوسفندانی مقاوم و کم‌زحمت‌اند که روی علف به‌خوبی رشد می‌کنند. اندام کوچک و خوی آرام‌شان کار روزانهٔ دستکاری، جابه‌جایی و درمان را نسبت به نژادهای بزرگ‌تر آسان‌تر می‌سازد.

پشم‌چینی و آرایش

• یک بار در سال، معمولاً در اواخر بهار، پشم آن را به‌طور کامل بچینید
• سُم‌ها را هر 6 تا 10 هفته یا در صورت نیاز کوتاه کنید
• پشم اطراف صورت و پشت بدن را از نظر آلودگی بررسی کنید، زیرا می‌تواند مگس جلب کند
• پشم را تمیز و خشک نگه دارید تا خطر مشکلات پوستی و انگلی کاهش یابد

تمرین و فعالیت

• هر روز به چراگاه دسترسی داشته باشد تا بچرد و حرکت کند
• چراگاه را میان چند قطعه چرخشی کنید تا کیفیت علف حفظ شود و بار کرم کاهش یابد
• فضای کافی برای راه‌رفتن و چرای آزاد بدهید تا وزن و سُم‌ها در وضعیت خوب بمانند

محیط

ساوت‌داون با آب‌وهوای گوناگون سازگار است و هوای سرد و مرطوب بریتانیا را به‌خوبی تحمل می‌کند، هرچند زیر پایش باید خشک بماند تا از سُم‌هایش محافظت شود. یک پناهگاه یا طویلهٔ سه‌طرفهٔ ساده در برابر باران شدید، باد و گرمای تابستان کفایت می‌کند. حصارکشی مطمئن ضروری است و به دلیل پاهای کوتاهش، حصارهای معمولی دام معمولاً بدون دشواری آن را نگه می‌دارد.

علف اساس خوراک ساوت‌داون است. در چراگاه خوب، گوسفندان بالغِ غیرمولد معمولاً جز علوفه، آب تازه و یک مکمل معدنی مناسب به چیز دیگری نیاز ندارند. در زمستان یا وقتی علف کم است، علوفهٔ خشک باکیفیت بدهید. خوراک متراکم (غله) تنها زمانی افزوده می‌شود که نیاز به انرژی بالا می‌رود، مانند اواخر آبستنی، دوران شیردهی یا هنگام فربه‌کردن بره‌ها برای بازار.

تنقلات و مکمل‌ها

یک قالب معدنی ویژهٔ گوسفند یا مکمل معدنیِ کم‌مس در دسترس آن‌ها بگذارید. آب پاک و تازه باید همیشه فراهم باشد. گاه‌گاهی می‌توان مقدار کمی سبزیجات یا میوه داد، اما هرگونه تغییر در خوراک باید تدریجی باشد تا از ناراحتی گوارشی مانند نفخ یا اسیدوز جلوگیری شود.

ساوت‌داون نژادی نیرومند و دیرینه است که هیچ اختلال ویژه‌ای مخصوص به خودش ندارد. با مدیریت خوب، میش‌ها معمولاً 10 تا 12 سال زنده می‌مانند و بیشتر این مدت را مولد باقی می‌مانند. بیشتر مشکلات صحی این نژاد همان نگرانی‌های معمول هر گوسفند چراگاهی است، نه نقص ارثی. به دلیل اندام فشرده و پاهای کوتاهش، باید وضعیت بدنی آن را زیر نظر داشت تا در چراگاه پرعلف زیاد فربه نشود.

مراقبت پیشگیرانه

• واکسیناسیون‌های معمول مانند پوشش کلستریدیایی را به توصیهٔ داکتر مالداری انجام دهید
• شمارش تخم انگل مدفوع را به‌طور منظم انجام دهید و فقط در صورت نیاز کرم‌زدایی کنید
• سُم‌ها را به‌طور دوره‌ای کوتاه و بازرسی کنید
• هر سال پشم‌چینی کنید و پشم آلوده را کوتاه کنید تا خطر فلای‌استرایک کاهش یابد
• مواد معدنی کم‌مس بدهید و وضعیت بدنی را زیر نظر داشته باشید

ساوت‌داون‌ها جفت‌گیری فصلی دارند و در پاییز جفت می‌شوند تا در بهار، در آب‌وهوای معتدل، بره بزایند. بره‌های ماده می‌توانند از حدود 7 تا 12 ماهگی به وضعیت جفت‌گیری برسند، هرچند بسیاری از نگه‌دارندگان صبر می‌کنند تا میش پیش از نخستین جفت‌گیری کاملاً رشد کند. دورهٔ آبستنی تقریباً 147 روز، نزدیک به پنج ماه، طول می‌کشد.

زایمان معمولاً بدون دشواری انجام می‌شود، زیرا اندازهٔ بره متوسط است و غریزهٔ مادری میش‌ها قوی است. میش‌ها مادرانی توجه‌گر هستند و شیر خوبی می‌دهند، و بره‌ها پرتحرک‌اند و به‌سرعت رشد می‌کنند. معمولاً هر میش یک یا دو بره می‌زاید و دوقلوزایی در میش‌های بالغ و خوب‌تغذیه‌شده رایج است.

قوچ‌های این نژاد را عموماً به‌عنوان قوچ نرینهٔ نهایی به کار می‌برند و با میش‌های نژادهای بزرگ‌تر جفت می‌دهند تا عضله‌سازی و رشد زودهنگام بره‌های دورگه بهبود یابد. بره‌ها معمولاً در سنین 12 تا 16 هفتگی از شیر گرفته می‌شوند و پس از آن روی چراگاه خوب به رشد خود ادامه می‌دهند.