فریزی شرقی

گوسفند فریزیای شرقی یک نژاد شیری است که خاستگاه آن منطقه فریزیای شرقی در شمال آلمان می باشد. این نژاد یکی از پرتولیدترین گوسفندان شیری جهان شمرده می شود؛ میش های آن معمولاً در یک دوره شیردهی ۲۰۰ تا ۳۰۰ روزه، بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ لیتر شیر تولید می کنند. از این شیر برای تهیه پنیر، ماست و سایر محصولات تخمیری استفاده به عمل می آید.

این نژاد نسبت به سایر گوسفندان جثه بزرگتری دارد. میش های بالغ آن معمولاً بین ۷۰ تا ۹۰ کیلوگرم و قوچ ها بین ۹۰ تا ۱۲۰ کیلوگرم وزن دارند. هر دو جنس بدون شاخ (به شکل طبیعی) اند و این نژاد از روی چهره و پاچه های بدون پشم و همچنان دُم نازک و بدون پشم آن که به «دُم موشی» معروف است، شناخته می شود.

گوسفندان فریزیای شرقی به خوی آرام و طبع خوب معروف اند که کار روزمره دوشیدن و نگهداری آن ها را ساده می سازد. این حیوانات در یک مزرعه کارآمد اند، اما نژاد سخت کوش برای چراگاه های باز نیستند. این ها در گله های کوچک و تحت مدیریت، با تغذیه و پناهگاه خوب، بهتر پرورش می یابند تا در سیستم های وسیع چراگاهی باز.

مناسب برای چه کسانی است

گوسفند فریزیای شرقی برای نگهدارانی مناسب است که خواهان یک گوسفند شیری اند و می توانند دوشیدن منظم، خوراک خوب و پناهگاه خشک را فراهم کنند. از این نژاد همچنان به گونه گسترده به عنوان قوچ دورگه ساز استفاده می شود تا میزان شیردهی و باروری نژادهای دیگر را افزایش دهد. این نژاد برای کسانی که به دنبال یک گوسفند گوشتی یا پشمی کم خرچ اند، یا برای سیستم های وسیع و سخت چراگاهی، چندان مناسب نیست؛ زیرا نسبت به نژادهای سخت کوش کوهی به مدیریت بیشتری نیاز دارد.

این نژاد نامش را از فریزیای شرقی (اوستفریزلند)، یک منطقه ساحلی در شمال غرب آلمان در کنار بحیره شمال گرفته است که تا مناطق ساحلی همجوار هالند شمالی نیز امتداد می یابد. زمین های هموار و مرداب گونه این منطقه، همراه با چراگاه های آن، زمینه ساز یک سنت دیرینه در نگهداری گوسفند برای شیر، گوشت و پشم گردیده بود.

دهقانان محلی طی نسل های متعدد، حیوانات را بر مبنای تولید شیر گزینش نمودند و بدین ترتیب گوسفندی به وجود آمد که ظرفیت تولید آن به مراتب بالاتر از نژادهای معمولی پشمی یا گوشتی بود. تا عصر جدید، فریزیای شرقی به عنوان یک نوع شیری تخصصی، نه یک گوسفند عمومی مزرعه، جا افتاده بود.

این نژاد از منطقه اصلی خویش به سایر بخش های اروپا و بعدتر به قاره های دیگر گسترش یافت، جایی که هم به عنوان گوسفند شیری خالص و هم به عنوان نژاد دورگه ساز مورد استفاده قرار گرفت. در بسیاری کشورها، این نژاد به گونه ویژه به منظور بلند بردن میزان شیردهی و تعداد بره زایی گله های محلی موجود، معرفی گردید.

از آنجا که نمونه خالص این نژاد نسبت به آب و هوا، امراض و فشار چرای فشرده حساس است، بخش بزرگی از نفوذ جهانی آن از طریق نسل های دورگه صورت گرفته است، نه جمعیت های بزرگ خالص نژاد. حیوانات دورگه بخش قابل ملاحظه ای از شیر و باروری این نژاد را حفظ می کنند و در عین حال، سخت کوشی را از والد دیگر خویش به دست می آورند.

گوسفند فریزیای شرقی جثه بزرگ و قد کشیده دارد، با بدنی دراز و عمق خوب در ناحیه شکم. برجسته ترین ویژگی های آن سر و پاچه های پاک و بدون پشم و دُم نازک و بدون مویی است که غالباً «دُم موشی» خوانده می شود. هم میش و هم قوچ این نژاد بدون شاخ اند. پشم آن سفید و از کیفیت متوسط است و بیشتر برای پوشش خود گوسفند رشد می کند تا این که یک محصول درجه یک نساجی باشد.

پوشش بدن و رنگ ها

پشم این نژاد سفید است و در رده پشم متوسط قرار می گیرد، با الیافی که بیشتر برای مصرف عمومی مناسب است تا تولید پارچه ظریف. چهره، پاچه های پایینی و دُم دراز و نازک آن پشم بسیار کم یا اصلاً پشم ندارند که این خود راه سریعی برای شناسایی این نژاد است. پستان میش های شیرده بزرگ و به خوبی متصل است که نمایانگر هدف شیری این نژاد می باشد. رنگ آن تقریباً همیشه سفید است و پوست برهنه چهره و پاچه ها صورتی رنگ می باشد.

گوسفند فریزیای شرقی خوی آرام و طبع خوبی دارد. این نژاد رام است و به گونه عموم به آسانی مدیریت می شود که این یک امتیاز برای حیوان شیری است که به گونه منظم آورده شده و دوشیده می شود. میش های آن نسبت به بسیاری نژادهای چراگاهی، تماس نزدیک انسان را بهتر تحمل می کنند و به آسانی با برنامه دوشیدن خو می گیرند.

این نژاد در برابر انسان ها آرام و نزدیک شونده است و حیواناتی که با تماس منظم بزرگ شده اند، اهلی می گردند. در برابر افراد ناآشنا، به شکل معمول گوسفندان محتاط اند اما ستیزه جو نیستند. آن ها همراه سایر گوسفندان و مالداری مختلط به آرامی گله می گیرند و می چرند. با قوچ ها در فصل جفت گیری باید همان احتیاط معمول که برای هر حیوان نر کامل در نظر گرفته می شود رعایت گردد، اما این نژاد به سرکشی شهرت ندارد.

گوسفند فریزیای شرقی نژادی پرتولید است اما نسبت به مدیریت حساس می باشد. این نژاد در ازای مراقبت خوب، شیر فراوان می دهد اما در شرایط بی توجهی یا چراگاهی سخت و وسیع، به خوبی رشد نمی کند. برای مراقبت روزمره منظم و محافظت از شرایط نمناک و سرد برنامه ریزی نمایید.

پشم چینی و آراستگی

• پشم را دست کم یک بار در سال، معمولاً در بهار، بچینید.
• سُم ها را به گونه منظم، هر ۶ تا ۸ هفته یا در صورت نیاز، بررسی و کوتاه نمایید تا از رشد بیش از حد و بیماری «سم پوسیده» جلوگیری گردد.
• برای انگل های خارجی معاینه نموده و در صورت نیاز تداوی نمایید.
• برای میش های شیرده، ناحیه پستان را پاک نگهدارید و در صورت نیاز پشم اطراف آن را کوتاه کنید.

فعالیت

• چراگاه کافی برای چرا و حرکت روزمره فراهم کنید.
• قطعات چراگاه را به نوبت تغییر دهید تا کیفیت علوفه حفظ شده و فشار انگل کاهش یابد.
• به بره ها جا بدهید تا بدوند و پاچه و سُم های سالمی رشد دهند.

محیط زیست

این نژاد شرایط معتدل و چراگاه خوب و زه کش شده را ترجیح می دهد. این نژاد نسبت به بسیاری نژادهای سخت کوش، تحمل کمتری در برابر زمین همیشه نمناک، گرمی و فشار زیاد انگل های داخلی دارد. پناهگاه خشک و هوادار برای سایه، هوای بد و زایمان فراهم نمایید. گله های کوچک تحت مدیریت نسبت به سیستم های وسیع چراگاهی بهتر با این نژاد سازگار اند.

چراگاه خوب یا کاه و علف با کیفیت، اساس خوراک گوسفند فریزیای شرقی را تشکیل می دهد. از آنجا که میش های شیرده مقدار زیاد شیر تولید می کنند، نیاز انرژی و پروتئین بالایی دارند و معمولاً افزون بر علوفه، به خوراک متراکم اضافی نیاز دارند تا وضعیت بدنی و میزان تولید شیر حفظ گردد. خوراک باید متناسب با مرحله تولید باشد: نگهداری، اواخر آبستنی و اوج شیردهی، هر کدام مقدار متفاوتی می طلبند. آب پاک و تازه باید همیشه در دسترس باشد، زیرا تولید شیر نیاز به آب را به گونه چشمگیری بلند می برد.

تنقلات و مکمل ها

یک مخلوط معدنی آزاد ویژه گوسفند که دارای مس کم باشد، به گونه آزاد فراهم نمایید. نمک عرضه کنید و در جاهایی که خاک محلی کمبود سلینیم دارد، سلینیم کافی را تضمین نمایید. هر نوع دانه یا خوراک متراکم را به گونه تدریجی معرفی کنید تا از اسیدوز جلوگیری شود، و به جای خوراک های چرب مخصوص گاو یا اسپ، از تنقلات مبتنی بر علوفه مانند کمی کاه اضافی استفاده کنید.

با مدیریت خوب، فریزیای شرقی یک میش شیری پرتولید و دیرکار است، اما نسبت به نژادهای چراگاهی سخت کوش کمتر مقاوم بوده و در برابر شرایط نمناک، انگل های داخلی و گرمی حساسیت بیشتری نشان می دهد. عمر معمول آن ۸ تا ۱۲ سال است، هرچند میش های شیری که زیاد کار کشیده می شوند، معمولاً زودتر، همزمان با کاهش تولید شیرشان، از گله خارج می گردند. پستان پرتولید این نژاد، ورم پستان را برای گله های شیرده به یک نگرانی ویژه مبدل می سازد.

مراقبت پیشگیرانه

• یک برنامه منظم واکسین و ضدکِرم متناسب با منطقه خویش را دنبال نمایید.
• سُم ها را به گونه منظم بررسی و کوتاه کنید و حیوانات را در زمین خشک نگهدارید.
• صحت پستان را در میش های شیرده روزانه بررسی کنید و دوشیدن پاکیزه را تمرین نمایید.
• در اواخر آبستنی تغذیه درست فراهم کنید تا از امراض میتابولیک جلوگیری گردد.
• به گونه منظم درجه بندی وضعیت بدنی انجام دهید.

گوسفند فریزیای شرقی نژادی پرباور است؛ دوقلوزایی در آن معمول بوده و سه قلوزایی نیز به گونه منظم رخ می دهد. میش ها در حدود ۷ تا ۱۲ ماهگی به بلوغ جفت گیری می رسند، هرچند بسیاری از نگهبانان تا زمانی که میش کاملاً رشد نماید صبر می کنند. جفت گیری در مناطق معتدل معمولاً از فصل جفت گیری طبیعی خزان پیروی می کند که بره های بهاری را نتیجه می دهد، اما این نژاد را می توان برای تاریخ های دیگر زایمان نیز مدیریت نمود.

دوره آبستنی در حدود ۱۴۵ تا ۱۵۰ روز است که نزدیک به پنج ماه می باشد. از آنجا که تعداد بره در هر زایمان اغلب زیاد است و میزان شیردهی بالا می باشد، میش ها برای پرورش خوب بره ها در اواخر آبستنی و دوره شیردهی به تغذیه قوی نیاز دارند. شیر فراوان این نژاد به این معناست که میش ها مادران خوبی اند که می توانند از چندین بره نگهداری کنند، و شیر اضافی نیز برای مصرف شیری گرفته می شود.

فریزیای شرقی یکی از رایج ترین نژادهایی است که به عنوان قوچ دورگه ساز برای بلند بردن تولید شیر و باروری سایر گوسفندان استفاده می گردد. دختران دورگه معمولاً بخش بزرگی از امتیاز شیری و تعداد بره زایی را حفظ می کنند و در عین حال از والد دیگر خویش سخت کوشی به دست می آورند.