مانگالیتسا

مانگالیتسا یک نسل خوک اصیل از مجارستان است که با پشم ضخیم و پرپیچ آن در یک نگاه شناخته می‌شود. این پشم که در زمستان شبیه پشم گوسفند به نظر می‌رسد، این نسل را از تقریباً همه خوک‌های امروزی متمایز می‌سازد. پشم در ماه‌های گرم نازک می‌شود و با سردتر شدن هوا دوباره می‌روید.

این نسل برای تولید چربی (لارد) پرورش می‌یابد، نه برای گوشت کم‌چرب. لایه ضخیمی از چربی در بدن آن جمع می‌شود و گوشت آن رگه‌های چربی فراوان دارد، به همین دلیل گوشت و چربی آن برای محصولات دودی و نمکی مانند لاردو و سلامی خشک ارزش زیاد دارد. رشد این خوک نسبت به نسل‌های تجارتی آهسته‌تر است و مدت بیشتری لازم است تا به وزن نهایی برسد.

خوک‌های مانگالیتسا میانه‌اندام‌اند و به خلق‌وخوی آرام و رام‌شان شهرت دارند. این نسل در سیستم‌های دام‌داری باز و چراگاهی خوب سازگار می‌شود و در دشت و جنگل به دنبال خوراک می‌گردد. سرسختی و آرامش این خوک آن را برای دهقانان خردپایه و پرورش‌دهندگانی که به روش سنتی یا وسیع دام‌داری علاقه دارند، گزینه‌ای رایج ساخته است.

این نسل برای چه کسانی مناسب است

این نسل برای دهقانانی مناسب است که فضای باز داشته باشند، رشد آهسته را بپذیرند و به خوکی سرسخت برای پرورش در چراگاه یا جنگل نیاز داشته باشند. برای واحدهای بسته و فشرده یا کسانی که به دنبال گوشت کم‌چرب و رشد سریع‌اند، چندان مناسب نیست. نگهداری آرام و یک ساحه محصور برای خوراک‌جویی بهترین نتیجه را می‌دهد.

مانگالیتسا ریشه در حوزه کارپات در مجارستان دارد و در نیمه نخست سده نزدهم شکل گرفت. پرورش‌دهندگان خوک‌های بومی مجارستان را با نژادهای دیگر منطقه آمیزش دادند تا حیوانی سرسخت به دست آید که مقدار زیادی چربی تولید کند، چون در آن زمان چربی ارزشمندترین فرآورده خوک به شمار می‌رفت.

تا اواخر سده نزدهم و آغاز سده بیستم، این نسل در سراسر مجارستان و بخش‌های همسایه اروپای مرکزی و جنوب شرقی گسترش یافته بود. در آن دوره، لارد یکی از چربی‌های اصلی آشپزی بود و ارزش هر خوک با میزان چربی آن سنجیده می‌شد، از همین رو نسلی که چربی فراوان تولید می‌کرد ارزش اقتصادی روشنی داشت.

سرنوشت این نسل در میانه سده بیستم دگرگون شد. با جایگزینی روغن‌های نباتی و گوشت کم‌چرب در رژیم غذایی، تقاضا برای لارد به شدت کاهش یافت. نسل‌های تجارتی کم‌چرب جای مانگالیتسا را در بیشتر مزرعه‌ها گرفتند و شمار آن تا مرز خطر جدی پایین آمد.

از اواخر سده بیستم به بعد، تلاش‌های آگاهانه برای حفاظت از این نسل و علاقه تازه به گوشت‌های نمکی و دودی دست‌ساز، شمار این خوک‌ها را از سطح بسیار پایین دوباره بالا برد. امروزه مانگالیتسا بار دیگر در مجارستان پرورش می‌یابد و به کشورهای دیگر نیز صادر می‌شود، هم برای حفظ میراث نسلی و هم برای تولید گوشت نمکی درجه یک نگهداری می‌شود.

ویژگی اصلی این نسل، پشم بلند و پرپیچی است که سراسر بدن را می‌پوشاند. در زمستان این پشم انبوه و پشمینه‌مانند می‌شود و در تابستان به پوششی کوتاه‌تر و زبرتر تبدیل می‌شود. بدن گرد و پرگوشت است، سینه عمیق دارد، قامت نسبتاً کشیده و پاها نسبتاً کوتاه‌اند. گوش‌ها میانه‌اندازه‌اند و کمی به جلو خم می‌شوند و پوزه در حد میانه بلند است.

پشم و رنگ‌ها

سه گونه رنگ در این نسل شناخته شده است. گونه بور رایج‌ترین است و از کریمی روشن تا زرد کم‌رنگ تغییر می‌کند. گونه سرخ پشمی به رنگ قهوه‌ای مایل به سرخ دارد. گونه شکم پرستویی در پشت و پهلوها تیره است و شکم و قسمت پایین پاها روشن‌تر است. در هر سه گونه، پوست رنگدانه دارد و پشم پرپیچ نشانه ثابت این نسل است.

خوک‌های مانگالیتسا در مقایسه با بسیاری از نسل‌های دیگر خوک، خلق‌وخویی متعادل دارند و نگهداری آن‌ها آسان است. این حیوانات دست‌کاری را تحمل می‌کنند، در گروه آرام می‌گیرند و اگر فضا و خوراک کافی داشته باشند، به‌ندرت پرخاشگری نشان می‌دهند. خوک‌های ماده معمولاً مادرانی خوب و توجه‌کننده‌اند.

این نسل غریزه قوی برای خوراک‌جویی و کاویدن زمین با پوزه را نگه می‌دارد، از این رو یک ساحه محصور اگر چرخشی نباشد، به زودی زیر و رو می‌شود. این خوک‌ها اجتماعی‌اند و بهتر است دست‌کم با یک همراه نگهداری شوند تا تنها. در برابر انسان معمولاً آرام‌اند، هرچند اندازه بدنی‌شان ایجاب می‌کند که حتی حیوان آرام هم با احتیاط دست‌کاری شود، به‌ویژه خوک‌های نر و مادرانی که بچه دارند.

مراقبت از پشم

• پشم را از نگاه گره‌خوردگی و خاک و خاشاک جاسازی‌شده بررسی کنید، به‌ویژه در پشم بلند زمستانی
• در زمان ریزش فصلی پشم را برس بزنید تا پشم کهنه راحت‌تر بریزد
• هنگام دست‌کاری، پوست را از نگاه انگل و زخم‌های کوچک بررسی کنید
• سُم‌ها را به‌طور منظم بررسی و در صورت لزوم کوتاه کنید تا از رشد بیش از حد جلوگیری شود

تحرک

• یک ساحه یا چراگاه به اندازه کافی بزرگ برای خوراک‌جویی روزانه فراهم کنید
• زمین را چرخشی استفاده کنید تا از خرابی خاک جلوگیری شود و بخش‌های کاویده‌شده فرصت بازسازی پیدا کنند
• در صورت امکان دسترسی به جنگل یا زمین ناهموارتر را فراهم کنید
• همراه نگه دارید، چون تحرک و آسایش حیوان در گروه بهتر می‌شود

محیط نگهداری

این نسل به دلیل پشم و چربی بدن در برابر سرما سرسخت است و یک پناهگاه خشک و بدون باد با بستر عمیق در زمستان کافی است. خطر بزرگ‌تر گرماست: همان عایق‌بندی که در برابر سرما محافظت می‌کند، تحمل گرما را دشوارتر می‌سازد. سایه، گل‌غلتک یا آب برای خنک شدن، و آب تازه در همه اوقات در تابستان ضروری‌اند. حصار باید محکم و کوتاه باشد، چون این خوک‌ها با پوزه زمین را می‌کاوند و به نقاط ضعیف حصار فشار می‌آورند.

این نسل با ترکیب جیره متعادل خوک و چرا و کاویدن زمین به خوبی رشد می‌کند. چون این خوک از نوع چربی‌ده است، به‌آسانی چاق می‌شود، پس هدف نگهداری وضعیت بدنی پایدار است، نه بیشترین مصرف ممکن. علوفه، ریشه‌جات و سبزیجات مناسب می‌توانند خوراک آماده را تکمیل کنند، در حالی که آب پاک باید همیشه در دسترس باشد. رشد آهسته طبیعی است و نباید با خوراک متمرکز بیش از حد شتاب داده شود.

تنقلات و مکمل‌ها

چراگاه، بلوط و سبزیجات فصلی مکمل‌های خوبی هستند و با عادت خوراک‌جویی این نسل سازگارند. در صورتی که جیره کامل نباشد، باید ترکیب ویتامین و مواد معدنی مناسب خوک تأمین شود. تنقلات پرانرژی را محدود کنید، چون مانگالیتسا به آسانی چربی می‌گیرد و وضعیت بدنی زیاد بر سلامت و تولیدمثل آن اثر می‌گذارد.

مانگالیتسا به‌طور کلی سرسخت است و در برابر بسیاری از فشارهای زندگی باز مقاوم است. با مدیریت خوب، حدود ۱۲ تا ۱۵ سال زنده می‌ماند، بیشتر از بسیاری خوک‌های تجارتی که تا سن بالا نگه داشته نمی‌شوند. مشکلات اصلی سلامتی این نسل کمتر ریشه در بیماری‌های ارثی دارد و بیشتر به شیوه مدیریت آن، به‌ویژه گرایش آن به چاق شدن و حساسیتش به گرما، برمی‌گردد.

مراقبت پیشگیرانه

• وضعیت بدنی را با خوراک‌دهی کنترل‌شده در حد میانه نگه دارید
• برنامه ضدانگل مناسب خوک‌های باز را دنبال کنید
• واکسین‌ها را طبق مشوره داکتر ویترنری منطقه انجام دهید
• در هر بار دست‌کاری، پاها، پوست و پشم را بررسی کنید
• در تابستان سایه، گل‌غلتک و آب فراهم کنید

خوک‌های مانگالیتسا نسبت به نسل‌های تجارتی آهسته‌تر بالغ می‌شوند و معمولاً پس از رشد کامل جفت‌گیری می‌کنند، نه در زودترین سن ممکن. آبستنی به اندازه معمول خوک، یعنی حدود ۱۱۴ تا ۱۱۵ روز، ادامه می‌یابد. تعداد بچه در هر زایمان کمتر از نسل‌های فشرده است که با خصلت آهسته و اصیل این نسل هم‌خوانی دارد.

خوک‌های ماده به عنوان مادرانی خوب و دقیق شناخته شده‌اند و معمولاً زایمان و پرورش اولیه بچه‌ها را با دخالت کم انجام می‌دهند، به شرطی که فضای زایمان تمیز و پناه‌دار داشته باشند. بچه‌خوک‌ها با نقش‌های خط‌دار کم‌رنگی زاده می‌شوند که با رشد آن‌ها محو می‌شود. بچه‌ها پیش از از شیرگیری نزد مادر پرورش می‌یابند، سپس به علوفه و خوراک منتقل می‌شوند و در دوره‌ای طولانی به وزن نهایی می‌رسند.