نژاد مخلوط لاما

لامای دورگه یک لامای اهلی (Lama glama) است که نسب آن از دو یا چند خط خونی متمایز می‌آید، بدون اینکه پیشینه مکتوب اصلاح نژادی داشته باشد؛ یا اینکه نیاکانش از انواع شناخته‌شده لاما با هم آمیخته شده باشند. در عمل، بیشتر لاماهایی که بیرون از برنامه‌های تخصصی اصلاح نژاد نگه داشته می‌شوند، دورگه‌اند. نیاکان این حیوانات ممکن است ترکیبی از نوع کچره (کلاسیک) با پوشش کوتاه و نوع تامپولی (لانودا) با پشم سنگین باشند، یا شامل آمیزش با آلپاکا شوند که گاهی فرزندان آن‌ها هوارِیزو نامیده می‌شوند.

چون هیچ استانداردی برای این حیوانات وجود ندارد، لاماهای دورگه از نظر طول پوشش، اندازه بدن، و کیفیت الیاف تفاوت زیادی دارند. بیشتر آن‌ها در بزرگسالی جانوران درشت‌اندامی هستند که در محدوده معمول لاما قرار می‌گیرند، هرچند آن‌هایی که نسب قابل توجهی از آلپاکا دارند ممکن است کوچک‌تر و پشم‌آورتر باشند. ویژگی‌هایی که لاما را مفید می‌کنند، از جمله آرامش طبیعی، استواری روی زمین‌های ناهموار، و پایداری در برابر خستگی، در سراسر جمعیت دورگه وجود دارند، چون این صفات در تمام لاماهای اهلی مشترک‌اند.

لاماهای دورگه بخش بزرگی از جمعیت لاما در امریکای شمالی، اروپا، و استرالیا-اوقیانوسیه را تشکیل می‌دهند، جایی که حیوانات پایه‌گذار اغلب بدون انتخاب دقیق نوع از امریکای جنوبی وارد شدند. آن‌ها در مزارع و زمین‌های کشاورزی برای تولید پشم، باربری، نگهبانی از گله گوسفند و بز، و همنشینی نگه داشته می‌شوند.

برای چه کسانی مناسب است

لاماهای دورگه برای صاحبانی مناسب‌اند که یک شترسان چندمنظوره و سخت‌کوش می‌خواهند، بدون اینکه نیازی به نسب‌نامه ثبت‌شده داشته باشند. برای مزارع کوچک و زمین‌های روستایی که به باربری، پشم‌برداری، یا نگهبانی از گله نیاز دارند مفیدند؛ همچنین برای صاحبانی که ترجیح می‌دهند از گله‌های موجود حیوان بگیرند تا اینکه از پرورش‌دهندگان متخصص خرید کنند. این حیوانات به چراگاه امن، همنشینی با حداقل یک شترسان دیگر، و مراقبت‌های روتین نیاز دارند؛ برای محیط‌های شهری محدود مناسب نیستند.

لاماها از گوآناکوی وحشی (Lama guanicoe) در کوه‌های بلند آند در سرزمین‌های کنونی پرو و بولیوی چندین هزار سال پیش اهلی شدند. شواهد باستان‌شناختی نشان می‌دهد اهلی‌سازی دست‌کم 5,000 تا 6,000 سال پیش اتفاق افتاده، که لاما را به یکی از نخستین حیوانات اهلی‌شده در قاره امریکا تبدیل می‌کند. از همان آغاز دوران اهلی‌شدن، لاماها به انواع گوناگونی وجود داشتند. چوپانان آند نوع کچره با پوشش کوتاه را به عنوان نوع کارگر و باربر می‌شناختند، و نوع تامپولی یا لانودا با پشم سنگین‌تر را به عنوان نوع الیاف‌دهنده. در برخی جوامع این دو نوع جداگانه نگه داشته و پروریده می‌شدند، اما در بسیاری از موقعیت‌های چرانی، هر دو نوع بدون کنترل دقیق با هم می‌زیستند و آمیزش می‌کردند، و فرزندانی با ترکیب‌های میانی از طول پشم و اندازه بدن تولید می‌کردند.

در دوره امپراتوری اینکا و در طول دوران استعمار، گله‌های لاما به میلیون‌ها رأس می‌رسیدند و به عنوان حیوان باربر اصلی در شبکه جاده‌ای آند خدمت می‌کردند. مدیریت جمعیت بیشتر جنبه عملی داشت تا نژادپروری، و آمیزش طبیعی میان انواع در هر جا که گله‌های بزرگ در چراگاه‌های مشترک می‌چریدند رایج بود.

گروه جداگانه‌ای از حیوانات دورگه از آمیزش لاما با خویشاوند نزدیکش آلپاکا (Vicugna pacos) پدید آمد. این دورگه‌ها هوارِیزو نامیده می‌شوند وقتی پدر لاما و مادر آلپاکا باشد، و میستو وقتی برعکس باشد. هدف تاریخی از این آمیزش، ترکیب اندازه لاما با ظرافت الیاف آلپاکا بود. باروری دورگه‌ها کاهش یافته اما صفر نیست، و جمعیت‌های هوارِیزو برای سده‌ها در امریکای جنوبی وجود داشته‌اند.

صادرات لاما به امریکای شمالی از دهه 1970 میلادی به شکل جدی آغاز شد و در دهه‌های 1980 و 1990 گسترش یافت. واردکنندگان اولیه حیوانات را از منابع گوناگون امریکای جنوبی می‌آوردند، اغلب بدون ثبت خلوص نوع. جمعیت پایه‌گذار امریکای شمالی از همان ابتدا از نظر ژنتیکی آمیخته بود. پرورش‌های بعدی در امریکای شمالی، اروپا، استرالیا، و نیوزیلند به ترکیب ویژگی‌های کچره و تامپولی ادامه داد و جمعیت بزرگی از حیوانات پدید آورد که منحصراً با هیچ‌کدام از این دو نوع منطبق نیستند.

امروزه ثبت نژاد لاما در چندین کشور وجود دارد، اما حیوانات ثبت‌شده تنها بخش کوچکی از جمعیت جهانی لاما را تشکیل می‌دهند. اکثریت لاماها خارج از امریکای جنوبی، و بخش قابل توجهی در داخل آن، دورگه‌اند.

هیچ ظاهر ثابتی یک لامای دورگه را تعریف نمی‌کند. آشکارترین تفاوت در طول و چگالی پوشش است که می‌تواند هر جایی میان کچره با صورت صاف کوتاه‌موی و تامپولی با پشم سنگین باشد. بسیاری از حیوانات دورگه پوشش بدنی با طول متوسط دارند که صورت و پاهایشان تا اندازه‌ای پشم‌دار است؛ برخی روی سر تاج یا برآمدگی‌ای از الیاف بلندتر دارند. تناسب بدنی در بیشتر موارد از الگوی استاندارد لاما پیروی می‌کند: گردن بلند و ایستاده، سر گوه‌ای شکل با گوش‌های موزی خمیده به درون، و پاهای بلند با سم‌های دوبند بالشتک‌دار.

اندازه متغیر است اما معمولاً در محدوده عادی لاما قرار می‌گیرد. حیوانات با نسب قابل توجه از آلپاکا تمایل به کوچک‌تر بودن دارند، با بدنی گردتر، پاهای کوتاه‌تر، و صورتی گردتر. رنگ در میان تمام حیوانات دورگه بسیار متنوع است، زیرا هیچ فشار انتخابی برای رنگ پوشش در گله‌های ثبت‌نشده اعمال نمی‌شود.

تنوع پوشش

میزان پشم صورت و پا روشن‌ترین نشانه بصری برای تشخیص پس‌زمینه نوع است. حیوانی که صورت و پاهای صاف دارد بیشتر از نوع کچره تأثیر پذیرفته؛ آنکه پشم سنگین روی صورت، پیشانی، و بالای پا دارد بیشتر از نوع تامپولی. بیشتر حیوانات دورگه در حالت میانه قرار دارند و پوشش ناقصی نشان می‌دهند. ظرافت الیاف نیز متفاوت است: آن‌هایی که نسب آلپاکا کمتری دارند پشم خشن‌تری تولید می‌کنند که برای قالی و طناب مناسب است، در حالی که آن‌هایی با تأثیر بیشتر آلپاکا ممکن است الیافی به ظرافت کافی برای ریسیدن به پارچه تولید کنند.

خلق و خوی اصلی لامای اهلی در میان انواع و حیوانات دورگه به طور گسترده‌ای یکسان است. لاماها آرام، کنجکاو، و هوشیار هستند. محیط اطراف خود را با دقت زیر نظر می‌گیرند، تجربیات مراقبتی را به خاطر می‌سپارند، و به روتین‌های منظم و بدون فشار پاسخ خوبی می‌دهند. یک لامای دورگه که از سنین کم با انسان‌ها در تماس بوده معمولاً راحت جلوپوش‌بندی می‌شود، کشیده می‌شود، و معاینه می‌شود.

در کنار مردم، بیشتر لاماهای دورگه بردبار و ملایم‌اند تا اینکه محبت آشکار نشان دهند. با مراقبانی که می‌شناسند فاصله کمی دارند و با غریبه‌ها محتاط اما تهاجمی نیستند. تُف انداختن یک علامت ارتباطی طبیعی درون‌گونه‌ای است که بیشتر بر سر غذا یا رتبه استفاده می‌شود. به ندرت به طرف انسان‌ها انداخته می‌شود، معمولاً وقتی حیوان احساس می‌کند در تنگنا قرار گرفته یا با خشونت مراقبت می‌شود.

در کنار سایر حیوانات، لاماها گونه‌های گله‌ای هستند و در تنهایی دچار استرس می‌شوند. حیوانات دورگه‌ای که با گوسفند یا بز نگه داشته می‌شوند اغلب نقش نگهبان می‌گیرند، در لبه گله قرار می‌گیرند، و شکارچیانی مانند سگ و روباه را هشدار می‌دهند یا فعالانه با آن‌ها روبرو می‌شوند. این رفتار آموزش‌دیده نیست؛ بازتاب هوشیاری طبیعی و تمایل به تعقیب حیوانات ناآشناست.

تفاوت‌های رفتاری میان حیوانات دورگه بیشتر منعکس‌کننده مراقبت اولیه است تا نسب. حیواناتی که در ماه‌های اول زندگی با انسان‌ها تماس کمی داشتند در بزرگسالی سخت‌تر مراقبت می‌شوند. لاماهای دورگه با مدیریت منظم به طور کلی به اندازه هر نوع ثبت‌شده‌ای رام‌اند.

مراقبت روزانه از الزامات استاندارد برای همه لاماهای اهلی پیروی می‌کند، با تنظیماتی بسته به طول پوشش فردی و نحوه استفاده از حیوان. حیوانات دورگه با پشم سنگین به پشم‌چینی سالانه نیاز دارند؛ آن‌هایی با پوشش کوتاه ممکن است فقط به کوتاه کردن نیاز داشته باشند یا اصلاً پشم‌چینی لازم نباشد. پس‌زمینه ژنتیکی دورگه به طور قابل توجهی نیازهای مراقبتی را تغییر نمی‌دهد.

محیط و مسکن

لاماهای دورگه سخت‌کوش‌اند و در برابر سرما و ارتفاع خوب تحمل دارند. به سرپناهی خشک و دارای تهویه نیاز دارند که به اندازه کافی بزرگ باشد تا همه گروه بتوانند راحت بایستند و دراز بکشند، در تابستان سایه داشته باشند، و از باران همراه با باد محافظت شوند. حصار باید 1.2 تا 1.5 متر ارتفاع داشته و فاقد سیم خاردار در ارتفاع لاما باشد که می‌تواند به الیاف و پوست آسیب برساند. چراگاه باید از نظر گیاهان سمی از جمله راگورت، سرخدار، رododندرون، و سرخس بررسی شود. هرگز یک لاما را تنها نگه ندارید. حداقل دو شترسان برای رفاه حیوانات ضروری است.

ورزش و فعالیت

چراگاه کافی بیشتر حرکتی را که لاماها نیاز دارند فراهم می‌کند. حیوانات باربر از پیاده‌روی‌های منظم آماده‌سازی و جلسات تمرین با بار بهره می‌برند. حیوانات نگهبانی که با گله می‌چرند از طریق رفتار گشت‌زنی خود فعال می‌مانند. لاماهایی که در چراگاه بدون نقش نگه داشته می‌شوند باید فضایی برای دویدن، بازی، و غلتیدن در خاک داشته باشند.

لاماها یک معده سه‌محفظه‌ای دارند و الیاف را کارآمد پردازش می‌کنند، به این معنی که از علوفه‌ای که برای گاو یا اسب با همان وزن بدن کافی نیست تغذیه خوبی می‌کشند. پایه رژیم غذایی علف چراگاه و یونجه خشک است. لاماهای دورگه نیازهای تغذیه‌ای متفاوتی از حیوانات نوع ثبت‌شده ندارند؛ نیازها بسته به مرحله زندگی، بار کاری، و وضعیت بدنی متفاوت است، نه نسب.

چاقی یک مشکل رایج مدیریتی در لاماهایی است که در چراگاه غنی بدون ورزش یا محدودیت علوفه کافی نگه داشته می‌شوند. امتیاز وضعیت بدنی 3 در مقیاس 5 نمره‌ای هدف برای بیشتر بزرگسالان است. دنده‌ها باید با فشار سبک لمس شوند اما قابل رویت نباشند. حیوانات با وضعیت بدنی بیش از حد در معرض خطر بیشتری برای استرس حرارتی و مشکلات متابولیک هستند.

کمبود مواد معدنی در بسیاری از مناطق رایج است. سلنیوم، مس، و روی اغلب در چراگاه و یونجه زیر نیاز لاماها هستند. یک ماده معدنی آزاد مخصوص شترسانان یا فرمول‌شده برای لاما و آلپاکا بیشتر کمبودهای منطقه‌ای را برطرف می‌کند. از مواد معدنی گوسفندی که سطح مس را زیر نیاز شترسانان محدود می‌کند خودداری شود.

آب و نمک

آب تمیز باید در همه اوقات در دسترس باشد. در شرایط انجماد، منابع آب گرم از کم‌آبی جلوگیری می‌کند. نمک سفید ساده که به صورت آزاد ارائه می‌شود نیاز سدیم را برآورده می‌کند و مصرف کافی آب را تشویق می‌کند. یک سنگ نمک فرمول‌شده برای گاو یا اسب را به عنوان تنها منبع معدنی جایگزین نکنید.

لاماهای دورگه در مقایسه با حیوانات نوع ثبت‌شده، پروفیل بیماری متمایزی ندارند. خطرات بهداشتی منعکس‌کننده زیست‌شناسی گونه، شرایط مدیریت، و منطقه جغرافیایی هستند تا نسب. پس‌زمینه ژنتیکی گسترده حیوانات دورگه در سطح جمعیتی مزایا یا معایب بهداشتی قابل اندازه‌گیری در مقایسه با حیوانات نوع بسته ایجاد نمی‌کند.

مهم‌ترین وظیفه مدیریت بهداشتی مستمر در بیشتر مناطق کنترل انگل است. کرم‌های گرد گوارشی، به خصوص Haemonchus contortus (کرم قطب حلاق)، باعث کاهش وزن شدید و کم‌خونی می‌شوند. درمان انتخابی هدفمند بر اساس شمارش تخم در مدفوع و امتیازدهی FAMACHA پایدارتر از دوز‌دهی دوره‌ای کلی است که مقاومت را تسریع می‌کند.

برنامه مراقبت پیشگیرانه

• شمارش منظم تخم در مدفوع هر 8 تا 12 هفته با درمان هدفمند.
• معاینه سالانه دامپزشکی شامل ارزیابی دندان و امتیازدهی وضعیت بدنی.
• برنامه واکسیناسیون منطقه‌ای بر اساس توصیه؛ واکسن‌های کلوستریدیایی در بیشتر مناطق نگهداری شترسان استفاده می‌شوند.
• کوتاه کردن ناخن 2 تا 4 بار در سال.
• تکمیل سلنیوم و مواد معدنی متناسب با تحلیل علوفه محلی.
• پشم‌چینی قبل از هوای گرم برای حیوانات با پوشش سنگین.
• قرنطینه و آزمایش حیوانات جدید قبل از ورود به گله.

لاماهای دورگه از همان الگوی تمام لاماهای اهلی پیروی می‌کنند. ماده‌ها بین 12 تا 18 ماهگی به آمادگی تولیدمثلی می‌رسند، هرچند بیشتر پرورش‌دهندگان باتجربه اولین آمیزش را تا زمانی که ماده به حداقل دو‌سوم وزن بدن بزرگسال مورد انتظار رسیده و وضعیت بدنی مناسبی دارد به تأخیر می‌اندازند. آمیزش زودهنگام رشد را متوقف می‌کند و عوارض آبستنی را افزایش می‌دهد. نرها از حدود 2 تا 3 سالگی بارور می‌شوند.

لاماها تخمک‌گذاری القایی دارند. ماده در یک چرخه ثابت تخمک‌گذاری نمی‌کند؛ تخمک‌گذاری با آمیزش تحریک می‌شود. این به این معنی است که آمیزش می‌تواند در بیشتر اوقات سال انجام شود، هرچند بسیاری از نگهدارندگان آمیزش بهاره را ترجیح می‌دهند تا کریاها در بهار بعدی به دنیا بیایند که شرایط ملایم‌تر است. آمیزش با هر دو حیوان در حالت کوشیده (خوابیده) انجام می‌شود، و نر در طول عمل صدای مشخصی به نام اورگلینگ تولید می‌کند.

دوره آبستنی حدود 11.5 ماه (340 تا 350 روز) است. تولد تنها به شدت رایج است؛ دوقلو نادر است و خطر بالاتری برای مادر و فرزندان دارد. تولدها اغلب در ساعات روز اتفاق می‌افتد. یک کریای سالم معمولاً ظرف 30 تا 90 دقیقه ایستاده می‌شود و در چند ساعت شیر می‌خورد. کریاها بین 4 تا 6 ماهگی از شیر گرفته می‌شوند.

آمیزش لاماها با آلپاکا در برخی مناطق برای ترکیب ظرافت الیاف آلپاکا با اندازه لاما انجام می‌شود. فرزندان هوارِیزو (پدر لاما، مادر آلپاکا) یا میستو (پدر آلپاکا، مادر لاما) نامیده می‌شوند. هوارِیزوها بزرگ‌تر از آلپاکا هستند و پشمی میانه‌ای از نظر ظرافت دارند. آن‌ها به طور کلی بارور هستند اما موفقیت تولیدمثلی کاهش‌یافته‌ای در مقایسه با هر یک از گونه‌های والدین نشان می‌دهند. برنامه‌های پرورش با هدف هوارِیزو نیاز به انتخاب دقیق دارند و خارج از امریکای جنوبی کمتر رایج‌اند.

در گله‌های ثبت‌نشده، آمیزش ناخواسته میان اعضای گله رایج‌ترین علت فرزندان دورگه است. جدا کردن نرها از ماده‌ها خارج از دوره‌های آمیزش برنامه‌ریزی‌شده، اصلی‌ترین راهبرد مدیریت برای کنترل تولیدمثل است.