نژاد مخلوط اسب

اسپ دو رگه ژن‌های بیش از یک نژاد را در خود دارد، یا از تباری می‌آید که بیرون از دفتر ثبت نژاد بسته شکل گرفته است. این گروه از یک آمیزش برنامه‌ریزی‌شده میان دو نژاد ثبت‌شده تا اسپی با تبار کاملاً نامعلوم را در بر می‌گیرد. چون هیچ معیار واحدی بر شکل ظاهری یا رفتار حاکم نیست، افراد این گروه بیشتر از اسپان یک نژاد شناخته‌شده با هم فرق دارند.

اسپان دو رگه بخش بزرگی از نفوس اسپان جهان را تشکیل می‌دهند. این اسپان در کارهای زراعتی، اسپ‌سواری در طبیعت، مسابقات ورزشی و تفریح ساده دیده می‌شوند. بسیاری از آنان به خاطر توانایی کاری، نه برای همخوانی با معیار یک دفتر ثبت، به گونه هدفمند پرورانده می‌شوند و گزینش عملی در طول نسل‌ها گونه‌هایی را به میان آورده که با شرایط محلی سازگارند. در افغانستان نیز، جایی که فرهنگ اسپ‌داری در بازی‌های سنتی مانند بزکشی و کارهای روزمره روستایی ریشه دیرینه دارد، اسپان دو رگه همین نقش کاربردی را ایفا می‌کنند.

این گروه با آنچه ندارد تعریف نمی‌شود. یک اسپ دو رگه می‌تواند سالم، مطیع و توانا در رشته‌های گوناگون باشد. آنچه این گروه را جدا می‌سازد، گستردگی تفاوت‌هاست: دو اسپ که هردو دو رگه خوانده می‌شوند، ممکن است از نگاه قد، ساختار بدن، پوستان و خصلت تفاوت زیادی داشته باشند.

چه کسانی با این اسپ سازگارند

اسپ دو رگه برای صاحبانی مناسب است که مناسبت اسپ برای یک کار یا فعالیت مشخص را بیشتر از شجره ثبت‌شده آن اهمیت می‌دهند. چون خصلت‌ها در این گروه گستره وسیعی دارند، سنجش حرکت، خوی و سلامت یک اسپ مشخص آموزنده‌تر از تبار آن است. سوارکاران باتجربه و صاحبان اسپان کاری از دیرباز به اسپان دو رگه به خاطر کاربردی بودن و سازگاری‌شان تکیه کرده‌اند. تازه‌واردان به این کار هنگام گزینش یک اسپ به راهنمایی نیاز دارند، زیرا در این گروه هم اسپان آرام و ساده و هم اسپان دشوارتر پیدا می‌شوند.

اسپان از حدود ۵۵۰۰ سال پیش اهلی شده‌اند و در بیشتر این مدت با کنترل اندکی بر جفت‌گیری خود پرورش یافته‌اند. نفوس نخستین اسپان در آسیای میانه، خاورمیانه، اروپا و شمال افریقا ویژگی‌های منطقه‌ای را زیر تأثیر اقلیم و کاربرد انسانی پیدا کردند، اما مرز میان این نفوس هرگز ثابت نبود. راه‌های تجارتی، لشکرکشی‌های نظامی و کوچ‌ها اسپان را از یک قاره به قاره دیگر جابه‌جا می‌کردند و آمیزش میان گونه‌های منطقه‌ای امری روزمره بود.

اندیشه یک نژاد جدا و بسته نسبتاً تازه است. نخستین دفترهای رسمی ثبت نژاد اسپان در سده هجدهم پدید آمدند. دفتر عمومی ثبت نژاد اسپان ترابرد در بریتانیا در سال ۱۷۹۱ بنیاد گذاشته شد و دفترهای دیگر در سده پسین آن پی گرفتند. از زمانی که یک دفتر ثبت هردو والد را عضو ثبت‌شده یک نژاد می‌خواست، هر اسپ بیرون از این سیستم، به تعریف، دو رگه شمرده می‌شد.

مدت‌ها پیش از پیدایش دفترهای ثبت، آمیزش هدفمند برای هدف‌های عملی رواج داشت. سواره‌نظام‌ها اسپان جنگی سنگین را با نژادهای سبک‌تر شرقی می‌آمیختند تا اسپانی به دست آید که استقامت را با تیزرفتاری یکجا داشته باشند. پرورش‌دهندگان زراعتی اسپان باربر را با اسپان سبک‌تر می‌آمیختند تا اندازه و توان کشش را تنظیم کنند. در سکونتگاه‌های استعماری سراسر امریکا و آسترالیا، اسپان وارداتی اروپایی با نفوس وحشی یا سازگارشده محلی آمیختند و گونه‌های کاری مانند موستنگ امریکایی و برامبی آسترالیایی را به میان آوردند.

در سده‌های نزدهم و بیستم، آمیزش برای ورزش و زراعت ادامه یافت. اسپان ورزشی گرم‌خون اروپا با آمیزش نظام‌مند نژادهای باربر سردخون با ترابرد و عرب پدید آمدند و گونه‌های ورزشی امروزی مانند هانوفرین و وارم‌بلاد هالندی را به وجود آوردند. با آنکه این نژادها اکنون دفتر ثبت دارند، ریشه در آمیزش دارند و هنوز زیر شرایط کنترل‌شده خون بیرونی می‌پذیرند.

امروز، نفوس اسپان دو رگه بازتاب همه این لایه‌های تاریخی است. این نفوس اسپانی با تبار نامعلوم، آمیزش هدفمند نسل نخست و اسپانی که نسل‌ها در گله‌های وحشی یا نیمه‌وحشی آزادانه پرورش یافته‌اند را در بر می‌گیرد. نفوس جهانی اسپان در حدود ده‌ها میلیون رأس برآورد می‌شود و اسپان دو رگه بخش بزرگتر آن را تشکیل می‌دهند.

شکل ظاهری ثابتی برای اسپ دو رگه وجود ندارد. قد، وزن، شکل سر، درازی پا، بافت پوستان و رنگ، همه به نژادها و نفوس پشت هر اسپ بستگی دارد. اسپی که از تبار باربر و نژاد سبک می‌آید، بیشتر به سوی ساختار سنگین‌تر می‌رود، در حالی که اسپی با خطوط عمدتاً سبک یا شرقی، استخوان‌بندی ظریف‌تری خواهد داشت. بسیاری از اسپان دو رگه در میانه این طیف قرار می‌گیرند که بازتاب سهم متوازن چند گروه تباری است.

شکل سر، جای گوش، درازی گردن و نسبت‌های کمر نیز بر همین اساس فرق می‌کند. برخی اسپان بسیار به یک نژاد شناخته‌شده شباهت دارند؛ برخی دیگر آمیزه‌ای نشان می‌دهند که به سادگی قابل ردیابی نیست. کیفیت حرکت هم فرق می‌کند: اسپانی که از تبار نژادهای ورزشی می‌آیند اغلب گام‌های بلندتر و پرنمایش‌تر دارند، در حالی که اسپان با تبار کاری ممکن است گام‌های کوتاه‌تر و کم‌مصرف‌تری داشته باشند که برای استقامت مناسب است.

پوستان و رنگ‌ها

اسپان دو رگه تقریباً در همه رنگ‌ها و طرح‌های پوستانی شناخته‌شده میان اسپان دیده می‌شوند، از جمله رنگ‌های یکدست، ابرش، زرد کمرنگ، پالومینو، خاکستری و طرح‌های ابلق. چون ژن‌های رنگ آزادانه میان نژادها ترکیب می‌شوند، رنگ‌ها و نشانه‌هایی که در برخی معیارهای نژادی کمیاب یا ممنوع‌اند، در اسپان دو رگه به گونه معمول دیده می‌شوند. نشانه‌های سفید روی صورت و پا در این گروه رایج است.

هیچ الگوی خوی واحدی برای همه اسپان دو رگه صدق نمی‌کند. خصلت بازتاب نژادهایی است که در تبار یک اسپ قرار دارند، همراه با تربیت اولیه و آموزش آن و تفاوت‌های فردی. تبار باربر معمولاً رفتار آرام و پایدار به ارمغان می‌آورد؛ تبار ترابرد یا عرب اغلب انرژی و حساسیت بیشتری اضافه می‌کند. اسپانی با تبار عمدتاً کاری ممکن است ساده و بردبار باشند؛ آنانی با تبار نژادهای ورزشی ممکن است واکنش‌پذیرتر و پیش‌رونده‌تر باشند.

بیشتر اسپان، بدون در نظر گرفتن نژاد، جانورانی اجتماعی‌اند که به همراهان گله و نگهدارندگان آشنا دلبستگی پیدا می‌کنند. اسپان دو رگه از این نگاه فرقی ندارند. اسپی که از دوره کره‌گی به گونه پیوسته نگهداری شده، احتمالاً همکار و قابل مدیریت خواهد بود؛ اسپی با نگهداری اولیه محدود، به کار صبورانه و نظام‌مند نیاز دارد تا ایمن شود.

با سوارکاران و نگهدارندگان، اسپان فردی از آرام و بی‌اعتنا به چیزهای تازه تا هوشیار و واکنش‌پذیر در وضعیت‌های نو گسترده‌اند. این تفاوت‌ها برای همتاسازی عملی بیشتر از شجره اهمیت دارد. یک سوارکار باتجربه شاید بتواند اسپ حساسی را خوب مدیریت کند؛ یک نگهدارنده تازه‌کار یا مضطرب شاید با یک اسپ آرام‌تر، صرف نظر از تبار آن، بهتر پیش برود.

اسپان دو رگه به همان نگهداری بنیادین هر اسپ دیگر نیاز دارند: قشو کردن منظم، رسیدگی به سُم، مراقبت دندان، رهاسازی در چراگاه و خوراک مناسب. خواسته‌های مشخص با نوع پوستان، اقلیم، حجم کار و سلامت فردی فرق می‌کند. دانستن تبار تقریبی یک اسپ به پیش‌بینی ضخامت پوستان، کیفیت سُم و گرایش سوخت‌وسازی کمک می‌کند، اما مطمئن‌ترین شیوه، مشاهده خود اسپ و تنظیم نگهداری بر همان اساس است.

قشو کردن

قشو کردن منظم خاک و آشغال را از بین می‌برد، امکان بررسی پوست و پوستان را می‌دهد و به گردش خون کمک می‌کند. اسپ دو رگه با پوستان زمستانی ضخیم در هنگام ریزش بهاری به توجه بیشتر نیاز دارد. اسپانی که در کار هستند، شاید از قیچی کردن جزئی یا کامل پوستان در زمستان برای مدیریت عرق و زمان خشک شدن سود ببرند.

ورزش

نیاز به ورزش به حجم کار، تبار و سن بستگی دارد. بیشتر اسپان در کار منظم از فعالیت روزانه سود می‌برند، خواه سواری، افسار درازکاری یا رهاسازی آزاد باشد. اسپان به کار رفته در استقامت یا مسابقات به برنامه‌های آمادگی نظام‌مند نیاز دارند که در طول هفته‌ها به گونه تدریجی ساخته می‌شوند. اسپان جوان و سالخورده به برنامه‌های تنظیم‌شده و کم‌فشارتر نیاز دارند.

محیط

اسپان به پناهگاه در برابر آب‌وهوای شدید، آب تازه در همه اوقات و علوفه در دسترس در طول روز نیاز دارند. رهاسازی همراه با همراهان سازگار به سلامت روانی کمک می‌کند. اسپان اصطبل‌نشین به بستر پاک و خشک و پاک‌کاری منظم نیاز دارند. اسپان دو رگه با پوستان نازک و سبک شاید در هوای سرد یا مرطوب به پوشش نیاز داشته باشند، در حالی که آنان با پوستان ضخیم شاید به مدیریت ویژه برای پیشگیری از گرمازدگی در اقلیم گرم نیاز داشته باشند.

بنیاد خوراک هر اسپ علوفه است: کاه، سیلاژ علوفه یا علف چراگاه. برای بیشتر اسپان دو رگه در حالت نگهداری یا کار سبک، علوفه باکیفیت انرژی کافی را بدون افزودن خوراک متراکم فراهم می‌کند. اسپان در کار متوسط تا سنگین، کره‌های در حال رشد، مادیان‌های شیرده و اسپان سالخورده شاید به خوراک تکمیلی برای رسیدن به نیازهای انرژی و مواد غذایی نیاز داشته باشند.

گرایش سوخت‌وسازی با تبار فرق می‌کند. اسپان با تبار باربر یا پونی معمولاً به آسانی وزن می‌گیرند و روی علوفه متوسط چاق می‌شوند. آنانی با سهم ترابرد یا نژاد استقامتی شاید به خوراک بیشتر برای نگه‌داشتن وضعیت بدنی نیاز داشته باشند. پایش منظم نمره وضعیت بدنی، به جای خوراک‌دهی به مقدار ثابت، عملی‌ترین شیوه است.

آب تازه باید در همه اوقات در دسترس باشد. یک اسپ معمولاً روزانه ۲۵ الی ۵۵ لیتر می‌نوشد و این مقدار در هوای گرم و هنگام کار سنگین بیشتر می‌شود. دسترسی آزاد به یک قالب نمک یا مواد معدنی نیازهای پایه‌ای سودیم را برآورده می‌کند.

خوراک‌هایی که باید پرهیز شود

از دادن علف چمن‌زنی‌شده، کاه کپک‌زده یا هر خوراک فاسدشده خودداری کنید. تراشه‌های چمن به سرعت تخمیر می‌شوند و می‌توانند سبب کولیک شوند. دسترسی به علف تازه و پرشیره بهاری را برای اسپانی که مستعد لامینایتیس‌اند، به‌ویژه آنانی با تبار بومی، باربر یا پونی، محدود کنید. اسپان را از گیاهان زیان‌آور برای اسپان، از جمله راگورت، سرخدار، خرزهره، سرخس بریکن و برگ افرای سرخ، دور نگه دارید.

تحفه و مکمل‌ها

هویج و سیب در مقدار کم تحفه‌های مناسبی‌اند. از دادن مقدار زیاد میوه یا تحفه‌های پرشکر پرهیز کنید. بیشتر اسپان روی علوفه متوازن و خوراک متراکم تجارتی به مکمل اضافی اندکی نیاز دارند، اما یک داکتر حیوانات یا متخصص تغذیه اسپ می‌تواند در باره نیازهای مشخص برای حجم کار، وضعیت تولیدمثلی یا شرایط صحی خاص رهنمایی کند.

اسپان دو رگه از تنوع ژنتیکی از چند نگاه سود می‌برند. یک استخر ژنتیکی گسترده‌تر تمرکز اختلال‌های مغلوب را که می‌تواند در خط‌های با پرورش محدود انباشته شود، کاهش می‌دهد. این موضوع اسپان دو رگه را در برابر بیماری مصون نمی‌سازد؛ آنان هنوز می‌توانند شرایطی را که در تبارشان وجود دارد به ارث ببرند و به همان اندازه در برابر بیماری‌های واگیر، انگل‌ها و مشکلات مربوط به مدیریت که همه اسپان با آن روبه‌رو هستند، آسیب‌پذیرند.

عمر معمول ۲۰ الی ۳۰ سال است، هرچند این با اندازه و مراقبت فرق می‌کند. اسپان کوچک‌تر و سبک‌تر اغلب به سوی انتهای درازتر این دامنه زندگی می‌کنند. مراقبت منظم داکتر حیوانات، نگهداری دندان، کنترل انگل و مدیریت وزن، همه به درازی عمر کمک می‌کنند.

مراقبت پیشگیرانه

• معاینات سالانه داکتر حیوانات را برنامه‌ریزی کنید و روال واکسین توصیه‌شده را دنبال کنید.
• یک برنامه پیوسته کنترل انگل را بر پایه شمارش تخم انگل در مدفوع نگه دارید.
• مراجعه به نعل‌بند را در فاصله زمانی منظم نگه دارید تا از عدم توازن سُم و لنگی پیشگیری شود.
• بررسی دندان را سالانه برنامه‌ریزی کنید؛ اسپان سالخورده شاید به توجه بیشتر نیاز داشته باشند.
• نمره وضعیت بدنی را به گونه منظم پایش کنید و خوراک‌دهی را برای پرهیز از چاقی و کم‌وزنی هردو تنظیم کنید.
• برای نشانه‌های کولیک، لنگی یا دشواری تنفسی، بی‌درنگ به داکتر حیوانات مراجعه کنید.

آموزش اسپ دو رگه از همان اصول آموزش هر اسپ دیگر پیروی می‌کند: ارتباط روشن، نشانه‌های پیوسته و ساختن مهارت‌ها به گونه تدریجی. خوی و پیشینه هر اسپ سرعت و شیوه کار را تعیین می‌کند. اسپی با تبار ترابرد شاید زود واکنش نشان دهد و به نگهداری آرام برای جلوگیری از دلهره نیاز داشته باشد، در حالی که اسپی با تبار باربر یا کاری شاید در برابر خطا بردبارتر و در واکنش‌های نخستین کندتر باشد.

نگهداری و بی‌حساس‌سازی اولیه شکل می‌دهد که یک اسپ بالغ تا چه اندازه قابل مدیریت شود. کره‌هایی که روزانه نگهداری می‌شوند، با قشو کردن، افسارگیری و رسیدگی به سُم آشنا می‌شوند و در محیط‌های گوناگون قرار می‌گیرند، به اسپانی تبدیل می‌شوند که شروع کار زیر زین برای آنان ساده‌تر است. اسپان با نگهداری اولیه محدود، به زمان بیشتری در کار زمینی پیش از آغاز آموزش سواری نیاز دارند.

برای بیشتر اسپان دو رگه، کار پیوسته و صبورانه روی زمین پیش از پیشرفت به آموزش سواری، وقت را به خوبی ارزش دارد. کار زمینی احترام به فضا، پاسخ‌گویی به فشار و رهایش و اطمینان در وضعیت‌های نو را بنیاد می‌گذارد. این بنیادها به گونه مستقیم به کار سواری در هر رشته‌ای منتقل می‌شوند.

بنیادهای آموزش

1. رفتار زمینی ایمن و پیوسته را بنیاد بگذارید: افسارگیری، ایستادن، بسته ایستادن و دور شدن از فشار.
2. اسپ را با ساز و برگ، سطوح، صداها و اشیایی که در کار موردنظر با آن روبه‌رو خواهد شد، بی‌حساس بسازید.
3. زین و ساز و برگ را به گونه تدریجی معرفی کنید و از گام‌های آشناسازی و عقب‌رفتن متناسب با واکنش هر اسپ استفاده کنید.
4. کار سواری را از گام آهسته با افسار شل بسازید و پیش از سرعت، جهت، ایست و ریتم را اضافه کنید.
5. تلاش و کوشش را بی‌درنگ پاداش دهید؛ نشست‌های نخستین را کوتاه و مثبت نگه دارید.
6. دشواری و پیچیدگی را تنها زمانی افزایش دهید که هر مهارت بنیادی زیر حواس‌پرتی پایدار شده باشد.

اسپان دو رگه به همان شیوه همه اسپان اهلی تولیدمثل می‌کنند. مادیان‌ها به گونه فصلی باروراند و عمدتاً در روزهای درازتر بهار و تابستان، هنگامی که طول روز افزایش می‌یابد، چرخه تخمک‌گذاری دارند. تخمک‌گذاری را می‌توان در برنامه‌های پرورش با نور مصنوعی در زمستان مدیریت کرد، هرچند جفت‌گیری طبیعی و پرورش در چراگاه در محیط‌های کم‌فشرده‌تر همچنان رایج است.

آبستنی نزدیک به یازده ماه طول می‌کشد و مادیان‌ها تقریباً همیشه یک کره به دنیا می‌آورند. دوقلوزایی به ندرت رخ می‌دهد و خطر بیشتری برای هردو کره و مادیان دارد. یک کره سالم در دو ساعت نخست پس از تولد می‌ایستد و شیر می‌خورد. از شیر گرفتن معمولاً میان چهار تا شش ماهگی رخ می‌دهد.

آمیزش هدفمند اسپان چند هدف را برآورده می‌کند. پرورش‌دهندگان اسپ ورزشی، ترابرد را با مادیان‌های وارم‌بلاد با تبار باربر می‌آمیزند تا دامنه حرکت و توانایی ورزشی را افزایش دهند. پرورش‌دهندگان اسپ استقامتی، عرب را با اسپان کاری می‌آمیزند تا استقامت را با خوی مناسب یکجا کنند. مزرعه‌های کاری، اسپان نر گونه کوارتر را با مادیان‌های باربر می‌آمیزند تا اسپانی به دست آید که حس کار با گاو را با توان کشش یکجا داشته باشند. این آمیزش‌ها کره‌هایی به دست می‌دهند که حتی در یک زایمان با هم فرق دارند: خواهر و برادرهایی از یک والد می‌توانند در رنگ، قد و خصلت متفاوت باشند.

برای آمیزش برنامه‌ریزی‌نشده یا با تبار نامعلوم، پیش‌بینی نتیجه دشوار است. اسپان از گله‌های وحشی یا آنانی با پیشینه ثبت‌نشده شاید کره‌هایی با تفاوت گسترده در اندازه و سازگاری به دنیا آورند. مدیریت مسئولانه اسپان دو رگه اخته کردن نریان‌هایی را که برای یک برنامه پرورش مشخص در نظر گرفته نشده‌اند در بر می‌گیرد، با توجه به شمار اسپانی که هم‌اکنون در وضعیت نجات و بازخانه‌دهی در سراسر جهان قرار دارند.