اسب ایسلندی

اسپ ایسلندی نژادی کوچک و قوی‌بنیه است که در ایسلند از نسل اسپ‌هایی که مهاجران نورس بیش از هزار سال پیش با خود آوردند، شکل گرفته است. با آنکه قد بیشتر افراد این نژاد در محدوده پونی قرار می‌گیرد، این حیوان همیشه اسپ خوانده می‌شود، نه پونی. این نژاد یکی از خالص‌ترین نژادهای اسپ در جهان به شمار می‌رود، زیرا برای سده‌ها به صورت جدا از نژادهای دیگر نگهداری شده است.

این نژاد بیشتر به خاطر گام‌هایش شناخته می‌شود. اسپ ایسلندی علاوه بر قدم‌زدن، یورتمه و تاخت که در بیشتر اسپ‌ها دیده می‌شود، در بسیاری از موارد دو گام اضافی نیز دارد: تولت (Tölt)، یک قدم‌زدن نرم و چهارضربی، و پیس پرنده (Flying Pace)، یک گام دوضربی و کناری با سرعت بالا که برای مسافت‌های کوتاه مسابقه به کار می‌رود. این گام‌ها سواری روی مسافت‌های طولانی و زمین ناهموار را برای سوارکار راحت می‌سازند.

اسپ‌های ایسلندی دوستانه، خوش‌خو و کنجکاو استند و شخصیتی با اعتماد به نفس و پرکار دارند. رشد این نژاد آهسته است و معمولاً تا سن چهار یا پنج سالگی زیر زین برده نمی‌شود، اما تا سن بیست و سی سالگی نیز سالم و کارآمد باقی می‌ماند.

چه کسانی این نژاد را دوست دارند

اسپ ایسلندی به کار سوارکارانی می‌آید که به دنبال یک اسپ سالم و کم‌زحمت با گام‌های نرم استند. خوی آرام و اندازه قابل مدیریت آن باعث می‌شود بسیاری از سوارکاران بتوانند با آن کار کنند، هرچند انرژی بالا و اراده قوی این نژاد ایجاب می‌کند که کنترل آن با اعتماد به نفس انجام شود. این نژاد برای سواری در مسیرهای طبیعی و استقامتی، رانندگی تفریحی با ارابه، و مناطق سرد یا مرطوب که نژادهای کم‌تحمل‌تر در آن دچار مشکل می‌شوند، بسیار مناسب است.

این نژاد به اسپ‌هایی می‌رسد که مهاجران نورس و کلتی در دوره اسکان، تقریباً از سال ۸۷۰ تا ۹۳۰ میلادی، به ایسلند بردند. این حیوانات بیشتر از اسکاندیناوی و جزایر بریتانیا آمده بودند و تنها اسپ‌های موجود در این جزیره به شمار می‌رفتند. گزینش طبیعی ناشی از آب‌وهوای سخت و خوراک محدود، نوعی اسپ فشرده و بادوام به‌وجود آورد.

در حدود سال ۹۸۲ میلادی، پارلمان ایسلند، آلتینگ، قوانینی برای محدود کردن ورود اسپ از بیرون تصویب کرد. طبق این قوانین، هر اسپی که یک‌بار ایسلند را ترک کند دیگر اجازه بازگشت ندارد و ورود اسپ‌های زنده از خارج نیز ممنوع است. در نتیجه، این نژاد برای نزدیک به هزار سال بسته باقی مانده و این یکی از طولانی‌ترین دوره‌های جدایی ژنتیکی در میان جمعیت‌های اسپ در جهان است.

در بیشتر دوران تاریخ خود، اسپ ایسلندی نقش مرکزی در زندگی روزمره مردم داشته است. این اسپ برای سده‌ها، در کشوری بدون جاده و وسایل نقلیه چرخ‌دار، مردم و بار را جابه‌جا می‌کرد، در فارم کار می‌کرد و مهم‌ترین وسیله عبور از رودخانه‌ها و زمین‌های ناهموار بود. گام تولت به این دلیل ارزش زیاد داشت که سوارکار را قادر می‌ساخت مسافت‌های طولانی را با راحتی طی کند.

از قرن نزدهم و بیستم به بعد، این نژاد به عنوان اسپ سواری و ورزشی به بیرون از ایسلند راه یافت. امروز اسپ ایسلندی هم در ایسلند و هم در اروپا و امریکای شمالی پرورش داده می‌شود و ثبت نژادنامه و معیارهای داوری آن به صورت بین‌المللی هماهنگ می‌شود، اما جمعیت ایسلند همچنان منبع ژنتیکی اصلی این نژاد باقی مانده است.

اسپ ایسلندی کوچک اما محکم‌بنیه است؛ بدنی عمیق، پاهای کوتاه و عضلانی و اسکلتی قوی دارد که با وجود قد کم می‌تواند سوارکار بزرگسال را به‌راحتی حمل کند. سر آن با نیم‌رخ صاف یا کمی مقعر بیانگر است و گردن کوتاه و خوش‌ترکیب دارد. این نژاد در زمستان پوستان ضخیم و سنگینی رشد می‌دهد که در تابستان به پوستانی کوتاه‌تر تبدیل می‌شود. یال و دم پرپشت و زبر استند و کاکل آن اغلب بلند است.

پوستان و رنگ‌ها

کمتر نژادی چنین دامنه گسترده‌ای از رنگ دارد. پرورش‌دهندگان ایسلندی شمار زیادی از رنگ‌ها و طرح‌های پوستان را می‌شناسند و برای هرکدام نام سنتی خاص خود را دارند. رنگ‌های پایه رایج شامل کهر، بی و سیاه استند که همراه با ژن‌های رقیق‌کننده رنگ‌هایی مانند دان، پالومینو و نقره‌ای، و همچنین طرح‌های خاکستری، روان و پینتو تولید می‌کنند. پوستان ضخیم زمستانی بیشتر یک سازگاری کاربردی با آب‌وهوای سرد، مرطوب و بادخیز ایسلند است تا یک ویژگی زیبایی‌شناختی.

اسپ ایسلندی به دوستانه و خوش‌خو بودن شهرت دارد. این نژاد نسبت به محیط اطراف و انسان‌ها کنجکاو است و بسیاری از افراد آن به‌جای رمیدن، با اعتماد به نفس رفتار می‌کنند؛ ویژگی‌ای که در سده‌ها زندگی در محیطی با شکارچیان طبیعی اندک شکل گرفته است. همین آرامش باعث می‌شود این نژاد راحت‌تر از آنچه سطح انرژی آن نشان می‌دهد، قابل کنترل باشد.

این نژاد معمولاً با انسان‌ها مهربان و همکار است. زیر زین پرکار و روبه‌جلو است و استقامت زیادی دارد، اما عصبی نیست. در برابر افراد ناآشنا نیز بیشتر اسپ‌های ایسلندی به‌جای احتیاط، کنجکاو و نزدیک‌شونده استند. این نژاد در میان اسپ‌های دیگر بسیار اجتماعی است و به طور سنتی در گله نگهداری می‌شود؛ اسپ‌هایی که در گروه بزرگ شده باشند معمولاً به‌آسانی با همراهان جدید کنار می‌آیند.

اعتماد به نفس این نژاد می‌تواند به لجاجت تبدیل شود، از همین رو برخورد پیوسته و منصفانه اهمیت دارد. اسپ ایسلندی که برای نگهدارنده‌اش احترام قایل باشد همکار است، اما اگر یاد بگیرد که می‌تواند دستورها را نادیده بگیرد، ممکن است سرکش شود. هوشمندی این نژاد باعث می‌شود عادت‌های خوب و بد را هر دو زود یاد بگیرد.

اسپ ایسلندی یکی از آسان‌ترین نژادها برای نگهداری است. این نژاد با شرایط سرد و مرطوب سازگار است و معمولاً با زندگی در فضای باز همرای یک سرپناه ساده، بهتر از نگهداری دایمی در طویله رشد می‌کند. اصلی‌ترین نیازهای مراقبتی آن از پوستان ضخیم، ریزش فصلی سنگین و نیاز نژاد به حرکت و همراهی سرچشمه می‌گیرد.

برس‌کشی و آراستگی

• چند بار در هفته برس بکشید تا پوستان ضخیم مدیریت شود و گِل و موی ریخته پاک شود.
• در فصل‌های بهار و خزان که ریزش مو زیاد است، برس‌کشی را بیشتر کنید.
• یال، کاکل و دم ضخیم را شانه بزنید تا گره نخورد.
• سُم‌ها را به طور منظم پاک کنید و به‌ویژه در زمین مرطوب، نشانه‌های تراش (thrush) را بررسی کنید.
• در زمستان از قیچی‌کردن بیش از حد پوستان خودداری کنید، مگر اینکه اسپ در کار سنگین باشد و در طویله نگهداری شود، زیرا پوستان طبیعی مهم‌ترین محافظ آن در برابر آب‌وهوا است.

ورزش

• روزانه فرصت چرا و حرکت آزاد در فضای باز فراهم کنید؛ این نژاد برای حرکت و چرای طولانی ساخته شده است.
• کار منظم سواری یا ارابه‌کشی بدهید تا استقامت آن مصرف شود و از نگاه ذهنی آرام بماند.
• از سواری در مسیرهای طبیعی و مسافت‌های طولانی استفاده کنید، چون با گام‌ها و استقامت این نژاد سازگار است.
• اسپ‌های بی‌کار را مصروف نگه دارید، زیرا اسپ ایسلندی خسته‌شده از بی‌کاری می‌تواند سرکش شود.

محیط زندگی

این نژاد بهتر از بیشتر نژادهای دیگر با آب‌وهوای سخت کنار می‌آید و محیط باز همرای سرپناه و همراهان گله را ترجیح می‌دهد. این اسپ در چراگاه پرعلف مستعد افزایش وزن است، بنابراین اغلب باید چرای آن محدود شود. نرده‌بندی مطمئن نیز اهمیت دارد، چون این نژاد ورزیده و کنجکاو است.

اسپ ایسلندی در چراگاه‌های کم و محدود تکامل یافته و از این رو خورنده‌ای صرفه‌جو است، یعنی با خوراک کمتر از بسیاری نژادهای دیگر وضعیت بدنی خود را حفظ می‌کند. علوفه باکیفیت، اعم از علف یا کاه، باید اساس رژیم غذایی آن باشد. بسیاری از اسپ‌های ایسلندی در آب‌وهوای معتدل به هیچ نوع دانه نیاز ندارند و چرای پرعلف اغلب باید محدود شود تا از چاقی و مشکلات وابسته به آن جلوگیری شود.

تنقلات و مکمل‌ها

بیشتر اسپ‌های ایسلندی که علوفه خوب می‌خورند فقط به منبع نمک یا مواد معدنی و آب تازه دایمی نیاز دارند. در مناطقی که علف یا کاه فاقد مواد معدنی مهم است، یک مکمل متعادل و متناسب با علوفه محلی می‌تواند این کمبود را جبران کند. با توجه به گرایش این نژاد به افزایش وزن، تنقلات باید کم و نادر داده شوند؛ گزینه‌های مطمئن شامل مقدار کمی گاجر یا سیب استند.

اسپ ایسلندی به طور کلی سالم و به شکل چشمگیری پرعمر است؛ بسیاری از اسپ‌ها تا اواخر دهه بیست فعال باقی می‌مانند و برخی به ۴۰ سالگی می‌رسند. سده‌ها گزینش طبیعی در آب‌وهوای سخت، حیوانی سالم و بادوام پرورش داده است. مشکلات صحی اصلی این نژاد از سوخت‌وساز صرفه‌جوی آن، که زمینه چاقی را فراهم می‌کند، و از جدایی طولانی آن، که آن را در معرض برخی بیماری‌ها و انگل‌های موجود در جاهای دیگر ناآشنا نگه داشته، ناشی می‌شود.

مراقبت پیشگیرانه

• وضعیت بدنی را لاغر نگه دارید و دسترسی به علف پرغذا را محدود کنید.
• برای کاهش خطر اگزمای تابستانی، به‌ویژه در مناطق مرطوب و پرپشه، از کنترل مگس و پوشش محافظ استفاده کنید.
• برنامه منظم ضد کرم و مراقبت دندان را زیر نظر داکتر بیطار پیش ببرید.
• مراقبت منظم سُم و مراجعه به نعل‌بند را در برنامه بگذارید.
• واکسیناسیون را طبق مقررات محلی به‌روز نگه دارید، زیرا اسپ‌های صادرشده از ایسلند فاقد مواجهه طبیعی اسپ‌های پرورش‌یافته در آنجا استند.

اسپ ایسلندی باهوش، علاقه‌مند به همکاری و زودآموز است؛ همین ویژگی آموزش را پرثمر می‌سازد اما به این معنا نیز است که عادت‌های بد را به همان سرعت عادت‌های خوب یاد می‌گیرد. این نژاد آهسته رشد می‌کند و به طور سنتی تا سن چهار یا پنج سالگی زیر زین برده نمی‌شود تا بدنش فرصت رشد کامل داشته باشد. طبیعت با اعتماد به نفس آن به برخورد روشن و پیوسته خوب پاسخ می‌دهد و در برابر روش‌های ناپیوسته یا خشن ممکن است سرکش شود.

آموزش گام‌ها بخش ویژه‌ای از کار با این نژاد است. بیشتر اسپ‌های ایسلندی به‌طور طبیعی تولت می‌زنند، اما شکل‌دادن تولتی پاک و متوازن، و در برخی اسپ‌ها پیس پرنده، زمان و سواری ماهرانه می‌طلبد. اسپی که با عجله فشار داده شود یا بدون توازن سوار شود، ممکن است کیفیت گام‌هایش را از دست بدهد.

اصول آموزش

۱. کار را با تمرین‌های زمینی آرام شروع کنید تا پیش از سوار شدن، اعتماد و احترام ساخته شود. ۲. زین و سوارکار را به‌تدریج و پس از رسیدن اسپ به سن کافی معرفی کنید. ۳. پیش از پرداختن به تولت، قدم، یورتمه و تاخت زیر زین را جاافتاده کنید. ۴. تولت را از طریق کار متوازن و روبه‌جلو شکل دهید، نه با سرعت. ۵. آموزش پیس را برای اسپ‌هایی که استعداد نشان می‌دهند نگه دارید، آن هم پس از رسیدن به آمادگی و توازن.

اسپ ایسلندی آهسته بالغ می‌شود و تکثیر آن معمولاً تا زمانی که مادیان و نریان به حدود چهار سالگی یا بیشتر برسند به تعویق می‌افتد، که با رشد جسمی دیرهنگام این نژاد همخوانی دارد. مانند دیگر اسپ‌ها، مادیان یک کره به دنیا می‌آورد و دوقلوزایی نادر و معمولاً ناخواسته است. آبستنی حدود یازده ماه طول می‌کشد، بنابراین مادیانی که در اوایل تابستان جفت‌گیری کند، بهار سال بعد می‌زاید.

مادیان‌ها اغلب در فضای باز و در شرایط گله زایمان می‌کنند، که با طبیعت مقاوم و اجتماعی این نژاد سازگار است. کره‌ها معمولاً قوی‌بنیه استند و در میان گله بزرگ می‌شوند و رفتار اجتماعی را از اسپ‌های دیگر می‌آموزند. آن‌ها در سن چند ماهگی از شیر گرفته می‌شوند و تا چند سالگی زیر زین برده نمی‌شوند.

چون این نژاد بسته و جدا مانده، پرورش‌دهندگان اهمیت زیادی به شجره‌نامه، ساختار بدنی و کیفیت گام می‌دهند. معیارهای داوری بین‌المللی هم توانایی سواری و هم ساختار بدنی را ارزیابی می‌کنند و اسپ‌های مولد پیش از استفاده اغلب به‌طور رسمی سنجیده می‌شوند.