تک‌سوار هایلند

پونی هایلند از نسل‌های بومی جزایر بریتانیا و کلان‌ترین پونی از میان پونی‌های کوهی و علفزاری سکاتلند است. این نسل در کوهستان‌های سکاتلند و جزایر ساحل غربی آن کشور شکل گرفت؛ جایی که هوا در بیشتر ماه‌های سال نمناک، سرد و بی‌پناه در برابر باد است. زندگی چندین پشت در چنین محیطی حیوانی استوار و ضد آب و هوا به بار آورد که در چراگاه‌های کم‌علف هم گوشت و وزن خود را نگه می‌دارد و در زمین‌های ناهموار با آرامش و پیوسته کار می‌کند.

قد این پونی معمولاً میان ۱۳ تا ۱۴٫۲ هند (هند، وحدت معیاری قد اسپ) است و از این رو در بالاترین حد اندازه پونی قرار می‌گیرد. اندام آن عمیق و پرزور است، نه سبک و باریک: استخوان محکم، سینه پهن و کفل عضلانی دارد. موی انبوه بدن با یال و دُم سنگین در زمستان همان قیافه پُرپشم و ژولیده را به آن می‌دهد که نشانه شناخته‌شده این نسل است.

پونی هایلند از قدیم حیوان کاری بوده است. گوزن‌های شکارشده را از کوه پایین آورده، چوب و بار دهقانی کشیده و به عنوان اسپ همه‌کاره در دهقانی خُردپیمانه کار کرده است. امروز از آن در کوه‌گردی سواره، گادی‌رانی، سواری و کارهای سبک زمین‌داری هم استفاده می‌شود و خوی آرامش سبب شده است که در مراکز اسپ‌سواری و نزد فامیل‌ها انتخاب رایجی باشد. برخلاف اسپ‌های چاپ‌اندازی بزکشی که برای زور ناگهانی و سرعت انتخاب می‌شوند، این پونی برای کار یکنواخت و طولانی ساخته شده است.

برای کی مناسب است

پونی هایلند به صاحبانی می‌خورد که اسپی نیرومند و کم‌زحمت برای سواری عمومی، کوه‌گردی یا گادی‌رانی می‌خواهند، نه برای مسابقه‌های تیزرفتار. سر آرام و رفتار حرف‌شنوی آن خطاهای سوارکار کم‌تجربه را می‌بخشد و اندام و زورش سوارکار بالغ را به راحتی حمل می‌کند. این نسل در جاهایی که چراگاه ناهموار یا کوهی است خوب زندگی می‌کند و برای فامیلی که یک پونی می‌خواهد تا چند نفر بر آن سوار شوند و با آن گادی برانند، گزینه معقولی است.

پونی هایلند یک تیپ بومی کهن است که قرن‌ها در شمال و غرب سکاتلند زندگی کرده است. پونی‌های مقاوم مدت‌ها پیش از آن که دفتر ثبت نسل وجود داشته باشد در این منطقه بودند و هوای سخت کوهستان و نیازهای زندگی دهقانی خُردپیمانه آن‌ها را شکل داد. مردم محل به آن‌ها به عنوان حیوان همه‌کاره تکیه می‌کردند: بر آن‌ها سوار می‌شدند، گادی می‌کشیدند، بار می‌بردند و در زمین کار می‌کردند.

با گذشت زمان دو شاخه عمومی شناخته شد. یکی پونی کلان‌تر و سنگین‌تر سرزمین اصلی که برای بارکشی و کار دهقانی به کار می‌رفت، و دیگری پونی سبک‌تر جزایر غربی. در مقاطع مختلف خون بیرونی، از جمله اسپ عربی و نسل‌های دیگر، به برخی شاخه‌ها وارد شد، اما تیپ اصلی همان پونی کاری استوار و سازگار با شرایط سکاتلند باقی ماند.

این پونی‌ها در شکار گوزن در ملک‌های کلان کوهستانی وظیفه خاصی داشتند: گوزن شلیک‌شده را بر زین مخصوص حمل گوزن از کوه پایین می‌آوردند. این کار حیوانی آرام و پابرجا می‌خواست که بی‌حرکت بایستد و با بار سنگین از دامنه‌های تند و سنگلاخ عبور کند. همین خصوصیات این نسل را برای کارهای عمومی ملک‌داری و زراعت هم ارزشمند ساخت.

امروز این نسل به عنوان پونی بومی شناخته‌شده حفظ می‌شود و نفوس آن را کسانی نگه می‌دارند که از آن برای سواری، گادی‌رانی، کوه‌گردی و چرای حفاظتی استفاده می‌کنند. سابقه دراز آن به عنوان پونی کاری هنوز اندام و خوی آن را تعیین می‌کند.

پونی هایلند چوکات بدنی محکم و متناسب دارد که برای زور و توان کار ساخته شده است، نه برای سرعت. سر میان دو چشم پهن است و نگاه مهربان دارد و بر گردنی قوی با کمانی ملایم قرار گرفته است. بدن در ناحیه تنگ عمیق است، با پشت پهن، قفس سینه خوب‌گشاده و کفل عضلانی. پاها کوتاه و محکم اند، با استخوان صاف و سخت و مقدار معتدلی موی ابریشمی دراز در بند پا (فِدر). تمام حیوان تصویری از استحکام و توازن به دست می‌دهد.

موی بدن و رنگ‌ها

رنگ‌های سمند نشانه این نسل است و در چند سایه دیده می‌شود: سمند زرد، سمند موشی، سمند خاکستری و سمند کریمی، اغلب با یک خط پشتی تیره در امتداد ستون فقرات و گاهی نشانه‌های کم‌رنگ زبرامانند بر پاها. رنگ‌های خنگ، بور، سیاه و کرنگ جگری هم پیدا می‌شود. موی بسیاری از پونی‌ها با بالا رفتن سن به نقره‌ای می‌زند. موی زمستانی غلیظ و آب‌گردان است و به پونی امکان می‌دهد در هوای سرد و بارانی بیرون زندگی کند؛ موی تابستانی به بدن می‌چسپد و رنگ را روشن‌تر نشان می‌دهد. نشانه‌های سفید خورد عموماً محدود اند و سطح‌های کلان سفید در این نسل معمول نیست.

پونی هایلند به خوی یکنواخت و سر آرامش شناخته می‌شود. زیر فشار خونسرد می‌ماند، به آسانی رم نمی‌کند و به کار رغبت دارد؛ این‌ها میراث سابقه دراز آن به عنوان پونی کوه و دهقانی است که باید در شرایط سخت پابرجا می‌ماند. اکثر این پونی‌ها با مردم، از جمله با اطفال و مبتدی‌ها، نرم و باحوصله اند و با کسانی که هر روز با آن‌ها سروکار دارند پیوند خاموش و اعتمادآمیزی می‌بندند.

با افراد ناآشنا این نسل معمولاً خوش‌برخورد و بی‌تشویش است و همین صفت آن را برای مراکز اسپ‌سواری و کوه‌گردی، که پونی هر روز با آدم‌های مختلف روبه‌رو می‌شود، مناسب می‌سازد. در کنار اسپ‌ها و پونی‌های دیگر عموماً اجتماعی است و به آسانی در گله جا می‌گیرد. اگر آشنایی سنجیده انجام شود، همین طبیعت آسان‌گیر با اکثر حیوانات مالداری و سگ‌ها هم ادامه می‌یابد.

این نسل باهوش است و می‌تواند خودسر باشد، از این رو رفتار پیوسته و عادلانه به آن فایده می‌رساند. پونی هایلندی که بی‌کار مانده یا کم کار می‌گیرد ممکن است زورگو یا لجوج شود، و اشتهای زیادش سبب می‌شود که بر سر خوراک حد و مرز را امتحان کند. برنامه روزانه روشن و کار منظم آن را راضی و همکار نگه می‌دارد.

پونی هایلند از آسان‌ترین اسپ‌ها برای نگهداری است، اما موی انبوه، موی دراز بند پا و میل آن به چاق شدن مراقبت روزمره و منظم را لازم می‌سازد.

تیمار

• بدن را چند بار در هفته برس بزنید تا گِل و موی ریخته پاک شود و پوست را وارسی کنید
• به موی دراز بند پا توجه کنید و آن را پاک و خشک نگه دارید تا خطر مشکلات پوستی کم شود
• سُم‌ها را هر روز پاک کنید و هر شش تا هشت هفته نعل‌بند بیاورید
• یال و دُم سنگین را به طور منظم شانه کنید تا گره نخورد
• در بهار منتظر ریزش شدید مو باشید، چون موی غلیظ زمستانی می‌ریزد

ورزش

• کار معتدل و منظم مانند سواری، گادی‌رانی یا کوه‌گردی فراهم کنید
• از کار در سربالایی و زمین‌های گوناگون استفاده کنید؛ این نسل از آن به خوبی برمی‌آید و به کنترول وزن کمک می‌کند
• به جای جلسات سخت و گاه‌گاهی، هر روز بیرون بودن و حرکت یکنواخت را هدف بگیرید
• از دوره‌های دراز بی‌حرکتی پرهیز کنید که به چاقی و بی‌حوصلگی می‌انجامد

محیط زندگی

پونی هایلند برای زندگی در فضای باز ساخته شده و اگر پناهگاهی در برابر بدترین هوا داشته باشد، سرما، باران و باد را به خوبی تحمل می‌کند. در اکثر اقلیم‌ها به جُل سنگین نیاز ندارد و اگر بیش از حد جُل شود یا در چراگاه پرعلف نگه داشته شود، صدمه می‌بیند. چراگاه ناهموار یا محدود معمولاً برایش بهتر از علفزار سرسبز است.

پونی هایلند حیوانی کم‌خرج است که بیشتر نیاز خود را از علف و بیده به دست می‌آورد. غذای آن باید بر پایه علوفه بنا شود و خوراک متراکم (کانسنتریت) فقط زمانی افزوده شود که بار کار، سن یا وضعیت بدنی آن را ضروری سازد. بسیاری از پونی‌هایی که کار سبک تا متوسط دارند با علوفه و یک بالانسر که ویتامین و منرال را بدون کالری اضافی می‌رساند، سالم می‌مانند. دسترسی دایمی به آب پاک و یک منبع نمک مهم است.

خوراک تشویقی و مکمل‌ها

با توجه به میل این نسل به چاق شدن، خوراک تشویقی را کم بدهید و مقدار خورد زردک یا یک خوراک تشویقی کم‌شکر مخصوص پونی را ترجیح دهید. اکثر پونی‌هایی که علوفه خوب می‌خورند فقط به یک بالانسر ویتامین و منرال نیاز دارند، نه به مکمل‌های اضافی. هر تغییر در خوراک را در طول یک تا دو هفته به تدریج وارد کنید تا سیستم هاضمه آسیب نبیند.

پونی هایلند عموماً نسلی صحتمند و مقاوم است که با مراقبت خوب اغلب ۲۵ تا ۳۰ سال زندگی می‌کند. اکثر مشکلات صحی آن به شیوه نگهداری ربط دارد، نه به بیماری ارثی، و کلان‌ترین خطر از اضافه‌وزن برمی‌خیزد. چون این نسل برای زنده ماندن در چراگاه‌های کم‌علف تکامل یافته است، چراگاه و خوراک امروزی به آسانی به وزن اضافی و عوارض پس از آن می‌انجامد.

مراقبت پیشگیرانه

• پونی را در وضعیت بدنی سالم نگه دارید و به طور منظم وزن یا نمره وضعیت بدنی آن را بگیرید
• واکسین‌های روزمره و برنامه ضد کرم را بر اساس شمارش تخم کرم در مواد فضله انجام دهید
• دست‌کم یک بار در سال معاینه دندان را برنامه‌ریزی کنید
• هر شش تا هشت هفته نعل‌بند را ادامه دهید
• پاها، سُم‌ها و پوست را بارها وارسی کنید، به خصوص در هوای نمناک

پونی هایلند زیرک، خونسرد و عموماً آماده همکاری است و همین آن را نسلی رضایت‌بخش برای تربیه می‌سازد. طبیعت آرامش سبب می‌شود که کارهای تازه را بدون سر و صدای زیاد بپذیرد و پس از آشنایی سنجیده با ترافیک سرک، موتر و ماشین‌آلات و وضعیت‌های ناآشنا خوب کنار می‌آید. همان هوش سبب می‌شود که عادت‌های بد را به همان سرعت عادت‌های خوب بیاموزد، از این رو برخورد با آن باید عادلانه و پیوسته باشد. پونی‌ای که به او اجازه داده شود حد و مرز را، به خصوص بر سر خوراک، زیر پا بگذارد، می‌تواند لجوج یا زورگو شود.

اصول اولیه

1. با کار زمینی آرام شروع کنید: راه بردن با افسار، ایستادن و پذیرفتن دست زدن به تمام بدن
2. فرمان‌های صوتی روشن و پیوسته و اشاره‌های لجام یا ریسمان را بیاموزانید
3. یراق، ساز و برگ گادی یا زین را به تدریج معرفی کنید و پذیرش آرام را پاداش دهید
4. کار سواری یا گادی‌رانی را در جلسات کوتاه و منظم بسازید
5. پونی را به آهستگی با ترافیک، آب و زمین‌های گوناگون آشنا کنید
6. جلسات را هدف‌دار نگه دارید تا توجه پونی باهوش پراکنده نشود

پونی هایلند به آهستگی به بلوغ جسمی می‌رسد و معمولاً فقط پس از آن که مادیان و نریان بالغ، سالم و از تیپ خوب باشند، از آن‌ها نسل گرفته می‌شود. مادیان‌ها در ماه‌های گرم به طور فصلی به مستی می‌آیند و جفت‌گیری چنان زمان‌بندی می‌شود که کره‌ها در بهار به دنیا بیایند، وقتی علف و هوا به سود کره نوزاد است. آبستنی حدود یازده ماه طول می‌کشد و تقریباً همیشه یک کره به دنیا می‌آید؛ دوگانگی کم‌یاب و معمولاً ناخواسته است.

کره‌های این نسل معمولاً تنومند اند و زود می‌ایستند و شیر می‌خورند، که از ریشه مقاوم این نسل می‌آید. مادیان‌ها عموماً مادرهای خوب و متوجه اند. بهتر است جوان‌ها در چراگاه و در جمع هم‌سن‌های خود پرورش یابند، جایی که آزادانه حرکت کنند و پاهای محکم و رفتار اجتماعی خوب پیدا کنند. از شیر گرفتن معمولاً در حدود شش‌ماهگی انجام می‌شود و پس از آن جوان‌ها به آهستگی رشد داده می‌شوند تا بر مفصل‌های در حال رشد وزن زیاد نیفتد.

پرورش مسئولانه ترکیب بدن درست، خوی سالم و تیپ سنتی را انتخاب می‌کند و حیوانات مولد باید پیش از استفاده از نظر صحت و شایستگی ارزیابی شوند.