فریزی

نژاد فریزیان از فریزلند، یک ولایت در شمال هالند، سرچشمه گرفته است. رنگ این اسپ تقریباً همیشه سیاه است و یال ضخیم و دراز، دم پرپشت و کرک ابریشمی روی قسمت پایین پاها دارد. اسپ‌های بالغ این نژاد معمولاً حدود ۱۵.۳ دست قد دارند و برخی به ۱۶ دست یا بیشتر می‌رسند، که آن را در رده نژادهای بزرگ‌جثه قرار می‌دهد.

این نژاد هم برای کارهای سبک باربری و هم برای سواری‌های باوقار پرورش یافته است. بدن فریزیان نیرومند و فشرده، گردن کمانی و حرکت زانوهایی دارد که پاهای جلو را به‌طور چشمگیر از زمین بلند می‌کند. همین حرکت گام‌بلند یکی از ویژگی‌هایی است که مردم بیشتر با این نژاد پیوند می‌دهند.

فریزیان‌ها آرام و خوش‌خو هستند. آن‌ها معمولاً در کنار انسان‌ها ثابت و آرام می‌مانند و با توجه به هیکل بزرگشان، کنترل آن‌ها چندان دشوار نیست؛ به همین دلیل در کالسکه‌رانی، دریساژ و کارهای فلمی نیز به کار می‌روند.

چه کسانی مناسب این نژاد هستند

فریزیان برای صاحبانی مناسب است که بتوانند رسیدگی روزانه، ورزش منظم و پرستاری پیوسته از یال دراز و کرک پاها را فراهم کنند. خوی آرام این نژاد آن را پذیرفتنی می‌سازد، اما جثه بزرگ و نیاز غذایی آن به این معناست که برای افراد باتجربه در نگهداری اسپ مناسب‌تر است تا برای کسی که برای نخستین‌بار به‌تنهایی اسپ نگه می‌دارد.

نام فریزیان از فریزلند، ولایتی در شمال هالند، گرفته شده است. اسپ‌های این گونه سده‌ها در این منطقه ثبت شده‌اند. در دوران قرون وسطا، اسپ‌های سنگین‌وزن این ناحیه سواران زره‌پوش را حمل می‌کردند و نیرو و خوی ثابت این نژاد برای چنین کاری مناسب بود.

در سده‌های پسین، این نژاد گاهی با اسپ‌های سبک‌تر آمیخته شد که به آن ظرافت و همان حرکت زانوی بلند امروزی را بخشید. فریزیان به‌مرور از یک اسپ سنگین جنگی به اسپی برای کار مزرعه و کشیدن کالسکه تبدیل شد.

این نژاد دوره‌هایی از افت جمعیت را نیز پشت سر گذاشت. تا آغاز سده بیستم، شمار آن به سطحی رسیده بود که جمعیتش کوچک و در معرض خطر بود. پرورش‌دهندگان متعهد هالندی برای بازسازی این نژاد تلاش کردند و از آن پس یک سازمان دفتر تبارنامه هالندی، ثبت و معیارهای نژاد را نگهداری کرده است.

در دوران معاصر، فریزیان از مرزهای هالند فراتر رفته و در سراسر جهان گسترش یافته است. از آن در دریساژ، کالسکه‌رانی و نمایش‌های افسار استفاده می‌شود و ظاهر متمایزش آن را گزینه‌ای پرتکرار برای کارهای فلمی و مراسمی ساخته است. در افغانستان نیز که سنت‌های اسپ‌سواری کهنی مانند بزکشی بخشی از فرهنگ مردم است، آشنایی با نژادهای اسپ جهانی مانند فریزیان برای علاقه‌مندان اسپ‌داری تازگی دارد، هرچند این نژاد ریشه‌ای اروپایی دارد و پیوند تاریخی با بزکشی ندارد.

فریزیان هیکلی نیرومند و متوازن دارد، با گردن کمانی، بدن فشرده و شانه‌ای شیب‌دار. سر آن نسبت به اندازه بدن نسبتاً ظریف است و گوش‌های کوچک و هوشیار دارد. پاهای آن استخوان‌بندی صاف دارد و پشت قلم‌پا کرک ابریشمی درازی می‌روید. یال و دم دراز، پرپشت و اغلب موج‌دار هستند و معمولاً کوتاه نمی‌شوند.

پوشش بدن و رنگ

رنگ مشخصه فریزیان سیاه یکدست است. دفاتر تبارنامه در مورد رنگ سخت‌گیرند و بیشتر آن‌ها جز یک ستاره سفید کوچک روی پیشانی، هیچ نشان سفید دیگری را نمی‌پذیرند. برخی کرک‌های سیاه زیر آفتاب شدید یا هنگام تعویض کرک به رنگ قهوه‌ای تیره می‌گرایند، اما معیار نژاد همچنان سیاه را می‌طلبد. یال دراز، دم پرپشت و کرک پاها همگی ویژگی‌هایی هستند که پرورش‌دهندگان می‌کوشند پرپشت و کامل نگه‌شان دارند.

فریزیان به خوی ملایم و متعادل خود شهرت دارد. اسپ‌های این نژاد عموماً آرام و خوش‌خو هستند و در محیط‌های شلوغ مانند نمایشگاه‌ها، رژه‌ها و صحنه‌های فلم‌برداری، خونسردی خود را حفظ می‌کنند. همین ثبات یکی از دلایلی است که این نژاد برای کالسکه‌رانی و نمایش عمومی مورد اعتماد قرار می‌گیرد.

فریزیان در کنار نگهدارنده‌اش معمولاً مایل به همکاری و توجه به انسان است. به برنامه‌ای ثابت خوب پاسخ می‌دهد و معمولاً پیوندی روشن با کسی که با او کار می‌کند برقرار می‌سازد. خوی مطیع آن به این معناست که اشتباهات کوچک در نگهداری را می‌بخشد، هرچند جثه بزرگش همچنان به مدیریتی مطمئن نیاز دارد.

در کنار اسپ‌های دیگر، فریزیان معمولاً بدون دردسر زیاد در گله جا می‌افتد. خصلت مطیع و آموزش‌پذیر این نژاد آن را زیر زین و در افسار همکار می‌سازد و اگر با صبر با آن رفتار شود، فرمان‌ها را به‌خوبی می‌پذیرد.

یال دراز، دم پرپشت و کرک پاهای فریزیان زمان پرستاری بیشتری نسبت به اسپ‌های با کرک کوتاه می‌طلبد. تمیز و خشک نگه‌داشتن کرک پاها اهمیت دارد، زیرا رطوبت و کثافت به‌دام‌افتاده می‌تواند به مشکلات پوستی روی قسمت پایین پاها بینجامد.

پرستاری

• هر روز پیش و پس از کار، بدن را برس بزنید و سم‌ها را پاک کنید.
• یال و دم را بخش‌به‌بخش شانه کنید تا گره نخورند.
• کرک پاها را تمیز و خشک نگه دارید و پوست زیر آن را برای هرگونه تحریک بررسی کنید.
• در صورت نیاز حمام دهید و پس از آن کرک پاها را کاملاً خشک کنید.
• برای پیرایش و نعل‌بندی، به‌طور منظم به نزد نعل‌بند بروید.

ورزش

• هر روز فرصت رهاسازی در ساحه یا چراگاه فراهم کنید.
• چند بار در هفته اسپ را زیر زین یا در افسار کار بگیرید.
• آمادگی بدنی را به‌آرامی بسازید، زیرا این نژاد جثه‌ای سنگین و کرک زیاد دارد.
• پیش و پس از کار سنگین، زمانی برای گرم‌کردن و سردکردن بدن بگذارید.

محیط

فریزیان با دسترسی به زمینی خشک و تمیز و پناهگاهی در برابر باران شدید و گل‌ولای بهتر پیش می‌رود. زمین خیس و گل‌آلود برای پاهای پرکرک آن دشوار است، از این‌رو داشتن جای ایستادن خشک و زهکشی خوب در ساحه به پیشگیری از مشکلات پوستی کمک می‌کند.

پایه خوراک فریزیان علوفه است، یعنی چراگاه سبز و کاه‌وعلف خشک. یک اسپ بزرگ روزانه حجم قابل‌توجهی علوفه می‌خورد و میزان خوراک متمرکز به وضعیت بدنی و سنگینی کار اسپ بستگی دارد. اسپی که کار سبک انجام می‌دهد، به خوراک اضافی بسیار کمتری نسبت به اسپی که به‌طور منظم تمرین می‌کند نیاز دارد. آب پاک و تازه باید همیشه در دسترس باشد.

تنقلات و مکمل‌ها

تنقلاتی مانند تکه‌های کوچک گزر یا سیب، در حد اعتدال بی‌خطرند. یک متعادل‌کننده کلی ویتامین و مواد معدنی می‌تواند کمبودهایی را که علوفه به‌تنهایی برطرف نمی‌کند، جبران کند. پیش از افزودن هر مکمل، از داکتر حیوانات یا مشاور تغذیه اسپ بپرسید، زیرا مکمل‌دهی بیش از حد می‌تواند به همان اندازه کمبود آن، زیان‌بار باشد.

طول عمر معمول فریزیان ۱۶ تا ۱۸ سال است که تا اندازه‌ای از برخی نژادهای سبک‌تر اسپ کوتاه‌تر است. خوراک خوب، مراقبت منظم از سم و محیطی تمیز و خشک به زندگی سالم آن کمک می‌کند. این نژاد از جمعیت بنیادگذار نسبتاً کوچکی برخاسته، از این‌رو برخی بیماری‌های ارثی در آن بیشتر از نژادهای با تنوع ژنتیکی بالاتر دیده می‌شود.

مراقبت پیشگیرانه

• معاینات منظم داکتری را برنامه‌ریزی کنید و واکسیناسیون را به‌روز نگه دارید.
• برنامه کنترل انگل متناسب با اسپ و محیط آن را دنبال کنید.
• برنامه منظم نعل‌بندی را برای توازن سم حفظ کنید.
• مراقبت دندانی را به‌روز نگه دارید تا اسپ بتواند به‌خوبی بجود و خوراک را هضم کند.
• اسپ‌های مولد را از میان آن‌هایی انتخاب کنید که برای بیماری‌های ارثی شناخته‌شده آزمایش شده‌اند.

فریزیان یکی از آموزش‌پذیرترین نژادهای اسپ است. خوی آرام و همکارش به این معناست که فرمان‌ها را به‌خوبی می‌پذیرد و در طول درس‌ها متمرکز می‌ماند. این نژاد در دریساژ و کالسکه‌رانی به کار می‌رود، کارهایی که هر دو به اسپی نیاز دارند که بتواند واکنش‌های دقیق بیاموزد و خونسردی خود را حفظ کند. ثبات در رفتار مهم‌تر از فشار است، زیرا اسپ مطیع می‌تواند در برابر رفتار خشن، اعتماد به‌نفس خود را از دست بدهد.

پایه‌ها

1. با کار زمینی آغاز کنید: بردن اسپ، ایستادن آن و پذیرش دست‌زدن روی همه بخش‌های بدن.
2. در جلسات کوتاه و آرام، اسپ را به پذیرش زین و در صورت نیاز افسار عادت دهید.
3. پیش از رفتن به سوی کارهای پیشرفته‌تر، فرمان‌های پایه برای حرکت، توقف و چرخش را آموزش دهید.
4. مدت و دشواری تمرین را به‌آرامی بیفزایید و جلسات را آن‌قدر کوتاه نگه دارید که با یک نتیجه خوب پایان یابند.
5. درس‌ها را به‌طور منظم تکرار کنید تا واکنش‌های اسپ قابل‌اعتماد شوند.

پرورش فریزیان از الگوی کلی پرورش اسپ پیروی می‌کند. مادیان‌ها و نریان‌ها در چند سالگی به بلوغ باروری می‌رسند، هرچند بسیاری از پرورش‌دهندگان صبر می‌کنند تا اسپ از نظر جسمی کامل‌تر بالغ شود پیش از آن‌که برای پرورش استفاده گردد. مادیان حدود یازده ماه یک کره را حمل می‌کند و دوقلوزایی در اسپ‌ها نادر و معمولاً ناخواسته است.

پس از تولد، کره در همان ساعات نخست زندگی خود روی پا می‌ایستد و شیر می‌خورد. کره چند ماه در کنار مادیان می‌ماند و شیر می‌خورد پیش از آن‌که از شیر گرفته شود. از آنجا که فریزیان از یک جمعیت بنیادگذار کوچک برخاسته، پرورش‌دهندگان مسئول، اسپ‌های مولد را برای بیماری‌های ارثی شناخته‌شده آزمایش می‌کنند و می‌کوشند ذخیره ژنتیکی را تا حد امکان متنوع نگه دارند. ماندن جفت در رحم مادیان در این نژاد بیشتر گزارش شده، از این‌رو کره‌زایی باید زیر نظر باشد و کمک داکتری در دسترس نگه داشته شود.