کلایدزدیل

کلایدزدیل یک اسپ بارکش سنگین است که منشای آن به دره کلاید در اسکاتلند بر می‌گردد. این نسل به دسته اسپ‌های خون‌سرد کاری تعلق دارد که به خاطر کشیدن بار سنگین، نه سرعت، پرورش یافته‌اند. اکثر اسپ‌های بالغ این نسل ارتفاعی بین ۱۶ تا ۱۸ دست (هند) دارند و وزن‌شان از ۱٬۶۰۰ تا ۲٬۳۰۰ پوند (۷۲۵ تا ۱٬۰۴۰ کیلوگرم) می‌رسد که آنان را به طور واضح در رده اسپ‌های غول‌پیکر جا می‌دهد.

شناختن این نسل کار دشواری نیست. موی سفید و درازی که به آن پَر یا پوشش پا گفته می‌شود، پاهای پایینی را می‌پوشاند و تا روی سُم‌ها آویزان می‌گردد. قدم زدن این اسپ بلند و دورانی است؛ هر پا به روشنی از زمین بلند می‌شود، حرکتی که این نسل را در رژه‌ها و دسته‌های کالسکه‌کشی محبوب ساخته است. رنگ بدن اکثراً خرمایی است، همرای نشانه‌های سفید در صورت و پاها.

با وجود این هیکل بزرگ، کلایدزدیل به داشتن خوی آرام و سازگار شهرت دارد. این نسل ساکت، فرمانبردار، و آماده به کار است؛ به همین سبب نخست به عنوان اسپ فارم و باربری و بعدتر به عنوان حیوان نمایشی و تبلیغاتی قدر گذاشته شد.

به درد چه کسانی می‌خورد

کلایدزدیل به مالکینی می‌خورد که بتوانند فضا، خوراک، و مراقبت لازم یک اسپ بزرگ‌هیکل را مهیا سازند. خوی آرام این نسل، کنترول آن را برای افراد باتجربه ساده می‌سازد؛ ولی به دلیل هیکل بزرگش، این اسپ گزینه مناسبی برای اولین بار سواری کردن یک تازه‌کار نیست. مصارف روزمره خوراک و نعل‌بندی نسبت به نسل‌های سبک سواری بیشتر است. اشخاصی که به کالسکه‌کشی، دسته‌های کاری، کار فارم، یا نمایش علاقه دارند، اکثراً مالکین رایج این نسل به شمار می‌روند.

نام این نسل از کلایدزدیل گرفته شده، نامی که در گذشته به لانارکشایر اطلاق می‌شد؛ ولایتی که رود کلاید از میان آن، در جنوب اسکاتلند، عبور می‌کند. این نسل در سده هجدهم و اوایل سده نزدهم شکل گرفت، هنگامی که مادیان‌های محلی فارم‌ها همرای اسپ‌های نر سنگین‌تر وارداتی، از جمله اسپ‌های فلاندری که به منظور بهبود اندازه و قوت کشش به شمال آورده شده بودند، آمیزش داده شدند.

دهقانان و حمل‌کنندگان ذغال سنگ آن منطقه به اسپی نیاز داشتند که بتواند در خاک‌های سنگین رسی کار کند و بارها را در شبکه رو به گسترش سرک‌ها و کانال‌ها جابجا نماید. در گزینش نسل، به قوت بدنی، سُم‌های سالم، و خوی آرامی که برای کار نزدیک به مردم و در ترافیک شهری مناسب باشد، اولویت داده شد.

انجمن اسپ کلایدزدیل بریتانیای کبیر در سال ۱۸۷۷ به منظور ثبت شجره‌نامه‌ها و ترویج این نسل تاسیس گردید. از اواخر سده نزدهم به بعد، تعداد زیادی کلایدزدیل به آسترالیا، نیوزیلند، کانادا، و ایالات متحده امریکا صادر شدند و در آنجا نیز همان وظایف فارمی و باربری را انجام دادند.

ماشینی شدن در سده بیستم نیاز به اسپ‌های کاری سنگین را کاهش داد و تعداد این نسل به شدت افت کرد. این نسل از طریق نمایش، کالسکه‌کشی، و دسته‌های تبلیغاتی به بقای خود ادامه داد و امروز هنوز یکی از شناخته‌شده‌ترین نسل‌های بارکش به حساب می‌آید، هرچند تعداد کلی آن هنوز محدود باقی مانده است.

کلایدزدیل هیکلی بزرگ و عمیق دارد، همرای سینه‌ای فراخ، شانه‌های قوی و شیب‌دار، و عقب بدنی که عضلات آن به خوبی رشد کرده. سر آن باز و باهوشانه به نظر می‌رسد، اکثراً با نیمرخی صاف یا کمی برآمده و پوزه‌ای عریض. پاها دراز اند و مفصل‌های تمیزی دارند که پَرهای سفید و انبوه آن را، که یکی از نشانه‌های اصلی این نسل به شمار می‌رود، در بر می‌گیرد. سُم‌ها بزرگ و خوش‌شکل اند؛ نکته‌ای که این نسل به طور خاص به خاطر آن گزینش می‌گردد.

موی بدن و رنگ‌ها

رنگ خرمایی رایج‌ترین رنگ این نسل است، اما قهوه‌ای، سیاه، شاه‌بلوطی، و ابلق نیز کم نیستند. اکثر کلایدزدیل‌ها نشانه‌های سفید برجسته دارند: یک خط سفید عریض یا یک صورت سفید کامل، و رنگ سفیدی که تا بالای پاها، گاهی هم بالاتر از زانو و پاشنه، ادامه می‌یابد. داشتن لکه‌های سفید در شکم و پهلوها نیز قبول شده است. ترکیب بدن تیره، پاهای سفید، و صورت سفید همان تصویری است که بیشتر با این نسل در دسته‌های نمایشی به یاد می‌آید.

کلایدزدیل به خاطر خوی متعادل و ملایمش شهرت دارد. این نسل برای کار در نزدیکی مستقیم مردم و در محیط‌های شلوغ شهری پرورش یافته بود؛ از همین رو، همراه با قوت بدنی، خوی آرام و متعادل نیز گزینش گردید. اکثر افراد این نسل صبور، همکار، و کمتر رمنده اند؛ به همین دلیل دسته‌های کلایدزدیل می‌توانند در میان سر و صدای رژه‌ها و ازدحام مردم آرام باقی بمانند و کار خود را انجام دهند.

با فامیل و افرادی که از آن مراقبت می‌کنند، این نسل مهربان و بردبار است و اکثراً مراقبت روزمره را به آسانی می‌پذیرد. در برابر بیگانگان، کلایدزدیل معمولی بیشتر کنجکاو است تا عصبی. با اسپ‌های دیگر نیز اکثراً بدون دردسر در گله یا دسته جا می‌گیرد؛ همین خصلت است که استفاده آن را در دسته‌های چند اسپه پشتیبانی می‌کند.

خوی آرام این نسل، ضرورت احترام گذاشتن را از بین نمی‌برد. اسپی به این هیکل می‌تواند به طور اتفاقی آسیب برساند؛ از همین رو، آداب ثابت در زمین و مراقبت با دقت، در اینجا اهمیت بیشتری نسبت به نسل‌های کوچک‌تر پیدا می‌کند. این نسل کارآمد است و با خوراک به آسانی تشویق می‌شود، که مراقبت مثبت را ساده می‌سازد؛ اما نسلی نیست که در بی‌کاری طولانی مدت رشد و شگوفایی کند.

مراقبت از یک کلایدزدیل نسبت به یک اسپ سبک سواری، هم آرایش بیشتر و هم فضای بیشتر می‌طلبد. پَرهای پاهای پایینی نیاز به توجه خاصی دارند تا تمیز و خشک باقی بمانند.

آرایش

• موی بدن را به طور منظم برس بزنید تا خاک، موی ریخته، و عرق از بین برود
• پَرهای پا را بشویید و خشک کنید تا از مشکلات پوستی مثل تب گِلی جلوگیری شود
• سُم‌های بزرگ را روزانه پاک کرده و بازرسی کنید تا از انباشته شدن کثافات یا نشانه‌های عفونت آگاه شوید
• تقریباً هر ۶ تا ۸ هفته یک بار سررسید نعل‌بند را ترتیب دهید
• در فصل‌های بهار و خزان که موی بدن تغییر می‌کند، برس زدن را بیشتر سازید

ورزش

• روزانه اسپ را در یک محوطه بزرگ و محفوظ رها کنید
• برای حفظ تناسب اسپ، کالسکه‌کشی، کار زمینی، یا سواری سبک را به طور منظم فراهم سازید
• بار کاری را به آهستگی زیاد کنید؛ اسپ‌های سنگین‌هیکل ممکن است در اثر کار سنگین و ناگهانی گرمازده شوند
• به جای محبوس ساختن اسپ برای مدت طولانی در طویله، اجازه دهید آزادانه حرکت کند

محیط

کلایدزدیل به طویله‌ای فراخ و خوش‌هوا نیاز دارد که برای اسپ بلند قد ساخته شده باشد، همرای حصار محکم و بلند و علفچر کافی. دروازه‌های طویله، سقف، و اطاق‌های آن باید متناسب با قد این نسل باشند. زمین تمیز و خشک به محافظت پاهای پُرپَر از بیماری‌های پوستی مرتبط با رطوبت کمک می‌کند.

خوراک کلایدزدیل بیشتر بر پایه علوفه استوار است. کاه و علف خوب یا علفچر باید بخش اصلی خوراک روزانه را تشکیل دهد؛ خوراک متراکم صرف باید نظر به بار کاری و وضعیت بدنی افزوده شود. به دلیل هیکل بزرگ این نسل، مقدار علوفه روزانه زیاد است، اما خوراک باید همچنان نظر به وزن بدن و فعالیت اندازه‌گیری شود تا از اضافه وزن جلوگیری گردد. دسترسی همیشگی به آب پاک و تازه ضروری است؛ اسپی به این هیکل هر روز مقدار زیادی آب می‌نوشد.

تنقلات و مکمل‌ها

تنقلاتی از قبیل سیب و زردک را می‌توان به مقدار کم داد. یک قالب نمک یا مواد معدنی به دریافت متعادل کمک می‌کند. مکمل‌ها باید ضرورت خاصی را برطرف سازند، مثل کمک به مفصل‌ها یا سُم‌ها، و بهتر است با مشوره داکتر حیوانات انتخاب شوند، نه اینکه بدون دلیل به خوراک افزوده گردند.

کلایدزدیل‌ها به طور عموم قوی و سالم اند و با مراقبت خوب معمولاً ۲۰ تا ۲۵ سال زندگی می‌کنند. به عنوان یک نسل سنگین با پاهای پُرپَر، این اسپ‌ها با چند مشکل مشخص روبرو می‌شوند که بیشترشان به مفاصل پایینی و باری که هیکل‌شان حمل می‌کند مربوط است.

مراقبت‌های پیشگیرانه

• واکسین‌ها و کنترول پرازیت را به روز نگهدارید
• معاینات منظم دندان را ترتیب دهید
• سررسید ۶ تا ۸ هفته‌ای نعل‌بندی را حفظ کنید
• پَرهای پا را تمیز و خشک نگهدارید تا از امراض پوستی جلوگیری شود
• وزن بدن و خوراک را مدیریت کنید تا خطر لامینایتیس و فشار مفصلی کاهش یابد
• معاینات سالانه داکتر حیوانات را ترتیب دهید

کلایدزدیل باهوش و همکار است؛ همین خصلت تربیه آن را برای مربی باتجربه نسبتاً آسان می‌سازد. طبع ثابت این نسل کمک می‌کند تا وظایف تازه و محیط‌های شلوغ را بپذیرد؛ همین ویژگی‌ها زمینه استفاده طولانی مدت آن در کالسکه‌کشی و کار دسته‌جمعی را فراهم کرده است. چون این اسپ بسیار بزرگ‌هیکل است، آداب اولیه زمینی یک ضرورت ایمنی به شمار می‌رود: کلایدزدیل جوانی که یاد می‌گیرد رهبری شود، بایستد، و با ادب کنار برود، در بزرگسالی به اسپی قابل کنترول تبدیل می‌شود؛ در حالی که اسپی که این آموزش را ندیده، در هیکل کامل، اصلاح کردنش بسیار مشکل می‌گردد.

اصول ابتدایی

1. رهبری شدن، ایستادن، و بسته شدن آرام را در دست تمرین کنید
2. اسپ را برای بلند کردن و نگهداشتن هر پا برای نعل‌بند تربیه کنید
3. یراق و وسایل کالسکه‌کشی را قدم به قدم معرفی کنید
4. برای کار دسته‌جمعی، تحمل در برابر سر و صدا، ازدحام، و اسپ‌های دیگر را پرورش دهید
5. صرف بعد از آنکه آداب زمینی قابل اعتماد شد، به کار کالسکه‌کشی یا سواری پیش بروید

کلایدزدیل‌ها در طی چند سال به بلوغ زادآوری می‌رسند، هرچند معمولاً به اسپ‌های سنگین‌هیکل اجازه داده می‌شود که پیش از کار یا زادآوری بیشتر رشد کنند. مادیان‌ها اکثراً در فصل مخصوص آبستن می‌شوند و یک چوچه به دنیا می‌آورند؛ دوقلو نادر بوده و مطلوب نیست. دوره آبستنی تقریباً ۱۱ ماه دوام می‌کند. چوچه‌ها هنگام تولد بزرگ اند و به طور تدریجی رشد می‌کنند، صرف بعد از چند سال به هیکل و قوت کامل بلوغ می‌رسند.

مادیان‌ها مادران با دقتی هستند و خوی آرام این نسل معمولاً در زمان زادآوری و پرورش چوچه نیز ادامه می‌یابد. اسپ‌های جوان از مراقبت زودهنگام و ملایم بهره می‌برند تا آداب زمینی را یاد بگیرند، در حالی که هنوز کوچک و قابل کنترول اند. خوراک‌دهی با دقت در دوران رشد، به رشد سالم استخوان‌ها و مفصل‌هایی کمک می‌کند که بعدها باید هیکل سنگین این نسل را تحمل کنند.