اسپانیایی

بز اسپانیایی یک نژاد گوشتی با اندازه متوسط است که برخلاف نژادهای پرورش‌یافته با برنامه‌های منظم، به شکل یک نژاد بومی (لندریس) شکل گرفته است. نژاد بومی به جمعیتی گفته می‌شود که بیشتر زیر تأثیر اقلیم، زمین محلی و انتخاب طبیعی طی نسل‌های متعدد قرار گرفته، از این رو افراد آن در رنگ، شکل شاخ و اندازه تفاوت بیشتری نسبت به نژادهای استاندارد نشان می‌دهند. وجه مشترک همه آن‌ها سرسختی است. بز اسپانیایی در زمین‌هایی که بسیاری از بزهای دیگر در آن دچار مشکل می‌شوند، زنده می‌ماند و تولید مثل می‌کند.

این نژاد همراه با مهاجران اسپانیایی به قاره امریکا رسید و در جنوب ایالات متحده گسترش یافت، جایی که برای مدت طولانی به عنوان یک حیوان همه‌کاره برای تولید گوشت و پاک‌کاری زمین نگهداری می‌شد. مالداران اغلب این حیوانات را بز بوته یا بز زمین بایر می‌نامند، زیرا عادت دارند گیاهان چوبی، خارها و علف‌های هرزی را بخورند که گاو و گوسفند از آن‌ها دوری می‌کنند. همین رفتار چرای بوته‌ای، این نژاد را هم برای مدیریت زمین و هم برای تولید گوشت مفید ساخته است.

بز اسپانیایی حیوانی است که ترجیح می‌دهد به جای ایستادن کنار آخور، در چراگاه بگردد و به دنبال خوراک خود باشد. این بز گرما، رطوبت و علوفه کم‌کیفیت را به خوبی تحمل می‌کند و به مراقبت کمتری نسبت به بسیاری از نژادهای اصلاح‌شده نیاز دارد. این استقلال در مراتع وسیع یک برتری است، اما به این معنا هم هست که این بز کمتر از بزهای پرورش‌یافته برای شیر یا نمایش، از نگهدارنده خود پیروی می‌کند.

چه کسانی مناسب این نژاد هستند

بز اسپانیایی برای مالدارانی مناسب است که زمین ناهموار یا بوته‌زار دارند و به دنبال حیوانی کم‌نیاز برای تولید گوشت یا کنترل نباتات هستند. این بز برای فعالیت‌های مرتع‌داری وسیع، برای دامدارانی که علفچر رشد بیش از حد کرده را مدیریت می‌کنند، و برای صاحبانی که سرسختی را بر رام بودن زیاد ترجیح می‌دهند، انتخاب خوبی است. کسانی که به دنبال یک حیوان خانگی آرام یا یک تولیدکننده شیر پرمقدار هستند، نژادهای دیگر را مناسب‌تر خواهند یافت.

ریشه‌های این نژاد به بزهای شبه‌جزیره ایبری برمی‌گردد. این حیوانات به عنوان دام همه‌کاره برای تهیه گوشت، شیر، پوست و پاک‌کاری بوته‌زار در سراسر زمین‌های گوناگون اسپانیا نگهداری می‌شدند. آن‌ها به معنای امروزی نژاد یکدست نبودند، بلکه جمعیتی منطقه‌ای بودند که با تابستان‌های خشک و علوفه کم سازگار شده بودند.

کاشفان و مهاجران اسپانیایی از اواخر دهه ۱۴۰۰ میلادی بزها را با کشتی حمل می‌کردند، هم به عنوان منبع غذایی در طول سفرهای دریایی و هم به عنوان دام مادر برای سکونتگاه‌های تازه. بزها در سراسر کارائیب، مکزیک و بخش‌های جنوبی امریکای شمالی رها یا نگهداری می‌شدند. حیواناتی که بدون مراقبت زیاد انسان زنده ماندند، ویژگی‌های سرسختی، باروری و توانایی زیستن با علوفه خشن را به نسل‌های بعدی منتقل کردند.

در ایالات متحده، جمعیت این بزها بیشتر در تکزاس و ساحه وسیع‌تر جنوب غرب متمرکز شد، جایی که نام‌های بز بوته و بز زمین بایر را به دست آورد. طی چند نسل، این بزها بدون گزینش زیاد برای ظاهر نگهداری می‌شدند و ارزش آن‌ها بیشتر در توانایی پاک‌کردن زمین و بزرگ‌کردن بزغاله‌ها در مرتع بود. همین دوره طولانی انتخاب طبیعی بود که شهرت این نژاد را به سرسختی بنا نهاد.

در دهه‌های اخیر، توجه به حفظ و بهبود این نژاد افزایش یافت، بخشی به این دلیل که آمیزش با بزهای گوشتی وارداتی، ژن‌های اصیل نژاد بومی را در خطر رقیق‌شدن قرار داده بود. پرورش‌دهندگان شروع به گزینش برای ساختار بدنی گوشتی و پیگیری نسب‌نامه‌ها کردند تا دام‌های خالص‌تر اسپانیایی در دسترس بماند. اکنون این نژاد به عنوان یک بز گوشتی متمایز شناخته می‌شود که هم گله‌های کاری و هم پرورش‌دهندگان علاقه‌مند به حفاظت آن را نگهداری می‌کنند.

از آنجا که بز اسپانیایی یک نژاد بومی است، ظاهر آن نسبت به نژادهای استاندارد تنوع بیشتری دارد. نوع کلی این بز، حیوانی با اسکلت متوسط و عضلانی است که برای حرکت روی زمین ناهموار ساخته شده، نه برای حجم بدنی زیاد. بدن آن عمیق و پاهایش محکم و درست‌جادار است که چابکی لازم برای چرا در تپه‌ها و بوته‌زارها را به آن می‌دهد.

بیشتر بزهای اسپانیایی شاخ‌دار هستند و شاخ‌هایشان به سمت بالا و بیرون می‌پیچد و گاهی در بزهای نر بالغ به‌طور گسترده باز می‌شود. گوش‌ها یکی از ویژگی‌های شناخته‌شده این نژاد است: بزرگ و به شکل افقی یا آویزان، نه ایستاده. صورت آن صاف یا کمی گود است و برداشت کلی از این بز، حیوانی هوشیار و فعال است.

پوشش بدن و رنگ‌ها

پوشش بدن این بز معمولاً کوتاه و نگهداری آن آسان است. در مناطق سردسیر، بسیاری از بزهای اسپانیایی طی زمستان یک زیرموی نرم کشمیری رشد می‌دهند و در بهار آن را می‌ریزند. رنگ آن بسیار متغیر است و هیچ معیار ثابتی ندارد، از این رو یک گله می‌تواند شامل بزهای سیاه یک‌دست، سرخ، قهوه‌ای، کرمی و رنگارنگ یا خالدار باشد. این گوناگونی بازتاب تاریخچه این نژاد است که در آن گزینش برای ویژگی‌های بقا اهمیت داشت، نه یکدستی ظاهر.

بز اسپانیایی بنا به سرشت خود مستقل و خودکفا است. نسل‌ها زندگی آزاد در مرتع، حیواناتی را گزینش کرده که خوراک خود را پیدا می‌کنند، مراقب خطر هستند و بزغاله‌ها را با کمک اندک بزرگ می‌کنند، و این غرایز هنوز در آن‌ها قوی است. این نژاد هوشیار و زودواکنش است، که در آمادگی‌اش برای فرار از خطر و مهارتش در گذر از زمین‌های دشوار دیده می‌شود.

با خانواده و افرادی که با آن‌ها آشنا شده، بز اسپانیایی می‌تواند تا حدی آرام شود، به‌ویژه اگر از سنین پایین دست‌آموز شود. این بز نسبت به نژادهای شیری فاصله بیشتری حفظ می‌کند و به‌طور طبیعی به دنبال محبت نیست. در برابر افراد ناآشنا محتاط است و ممکن است تا اطمینان از امن‌بودن وضعیت، در کنار گله بماند.

این نژاد معمولاً با حیوانات دیگر خوب کنار می‌آید. بز اسپانیایی به راحتی در کنار گاو، گوسفند و بزهای دیگر می‌چرد و عادت بوته‌خواری آن، مکمل خوبی برای علف‌چرانی است که علف را ترجیح می‌دهند. بزهای ماده مادرانی محافظ و توانا هستند و گله نظم اجتماعی روشنی دارد. بزهای نر در فصل جفت‌گیری می‌توانند سرکش شوند و به مدیریت مطمئن نیاز دارند.

مراقبت از پوست و مو

• گاهی موهای شل را با برس پاک کنید، به‌ویژه در بهار که زیرموی زمستانی می‌ریزد.
• سُم‌ها را هر ۶ تا ۱۰ هفته یک‌بار، یا روی زمین نرم بیشتر، کوتاه کنید تا از رشد بیش از حد و لنگش جلوگیری شود.
• در جریان دست‌کاری معمول، پوست و مو را از نظر انگل‌های خارجی مانند شپش و کنه بررسی کنید.
• نیازی به قیچی‌کردن یا آرایش سنگین نیست؛ پوشش کوتاه بدن با کار کم، در وضعیت خوب می‌ماند.

فعالیت بدنی

• هر روز دسترسی به چراگاه، بوته‌زار یا علفچر فراهم کنید تا بزها بتوانند بگردند و خوراک پیدا کنند.
• در صورت امکان زمین متنوع در اختیارشان بگذارید؛ بالارفتن و بوته‌خواری، آن‌ها را سرحال و راضی نگه می‌دارد.
• فضای کافی بدهید تا از خستگی و بی‌حوصلگی جلوگیری شود و فشار روی حصارها کم گردد.
• چرای مختلط با گاو یا گوسفند، از توانایی بوته‌خواری این نژاد بهترین بهره را می‌گیرد.

محیط نگهداری

بز اسپانیایی گرما، سرما و رطوبت را بهتر از بسیاری از نژادها تحمل می‌کند، اما همچنان به یک پناهگاه خشک و بدون کوران هوا برای سایه، باران و باد زمستانی نیاز دارد. حصارکشی بزرگ‌ترین چالش است: این حیوانات چابک و مصمم، نقاط ضعیف حصار را می‌آزمایند، پس از سیم‌های بافته‌شده یا حصار برقی چندرشته با ارتفاع کافی استفاده کنید. آب پاک را همیشه در دسترس بگذارید و ساحه‌های خشک و زهکشی‌شده برای استراحت نگه دارید تا مشکلات سُم و انگل کاهش یابد.

بز اسپانیایی علف‌چری کارآمد است که گیاهان چوبی، بوته، علف‌های هرز و چراگاه را بهتر از بسیاری از نژادها به وضعیت بدنی خوب تبدیل می‌کند. در مرتع خوب، ممکن است اصلاً به دانه نیاز نداشته باشد. پایه خوراک باید بوته و علوفه باشد که در زمستان یا زمانی که چراگاه کم یا خشک است، با یونجه یا کاه باکیفیت تکمیل شود. همیشه یک مکمل معدنی آزاد ویژه بز فراهم کنید، زیرا بزها به مس و سلنیوم مشخصی نیاز دارند که چرای ساده معمولاً آن را تأمین نمی‌کند.

انرژی و پروتئین اضافی بیشتر در اواخر آبستنی، شیردهی و دوره رشد اهمیت دارد. یک جیره دانه محدود می‌تواند در این مراحل کمک کند، اما باید به‌آرامی معرفی شود تا از ناراحتی گوارشی جلوگیری گردد. آب پاک و تازه همیشه ضروری است و مصرف آن در هوای گرم و دوران شیردهی به‌شدت افزایش می‌یابد.

تنقلات و مکمل‌ها

تنقلات را با احتیاط بدهید. مقدار کمی بریده بوته، سبزی برگ‌دار یا چند تکه میوه اشکالی ندارد، اما تنقلات نباید جای علوفه را بگیرد. مکمل معدنی آزاد ویژه بز مهم‌ترین مکمل است؛ آن را در تمام سال به‌صورت آزاد در دسترس بگذارید. در ساحه‌هایی که کمبود سلنیوم وجود دارد، داکتر بیطار ممکن است سلنیوم و ویتامین E اضافی توصیه کند، و یک منبع جداگانه نمک پاک و آب، برنامه را کامل می‌سازد.

بز اسپانیایی به‌خاطر صحت قوی و مقاومت در برابر بسیاری از مشکلاتی که بزهای با پرورش فشرده‌تر را گرفتار می‌کند، شناخته شده است. سده‌ها بقا در زمین‌های حاشیه‌ای، حیواناتی را گزینش کرده که در برابر انگل مقاومت بالاتر از حد معمول دارند و از فشار به‌خوبی بهبود می‌یابند. با مدیریت خوب، بز اسپانیایی معمولاً ۱۰ تا ۱۵ سال زندگی می‌کند و بزهای ماده مولد می‌توانند بیشتر این دوره را باروَر بمانند.

با وجود این سرسختی، هیچ بزی از خطرهای معمول صحی این گونه در امان نیست. انگل‌های داخلی، به‌ویژه کرم معده‌ای (بربر پول)، در اقلیم‌های گرم و مرطوب نگرانی اصلی به شمار می‌روند و مشکلات سُم و تنفسی نیز الگوهای معمول بز را دنبال می‌کنند. مشاهده منظم در جریان دست‌کاری، بیشتر مشکلات را در مرحله آغازین شناسایی می‌کند.

مراقبت پیش‌گیرانه

• بار انگلی را با روش فاماچا ارزیابی کنید و تنها حیواناتی را کرم‌کشی کنید که واقعاً نیاز دارند تا از افزایش مقاومت انگل جلوگیری شود.
• سُم‌ها را به‌صورت منظم کوتاه کنید و ساحه‌های استراحت را خشک نگه دارید.
• طبق رهنمود داکتر بیطار محلی، علیه بیماری‌های کلستریدیایی و کزاز (CDT) واکسین بزنید.
• معدنیات آزاد ویژه بز و آب پاک را همیشه در دسترس بگذارید.
• حیوانات تازه‌وارد را پیش از افزودن به گله، قرنطینه کنید.

بز اسپانیایی به‌عنوان یک نژاد مولد ارزشمند شناخته می‌شود، زیرا بارور است، به‌راحتی جفت‌گیری می‌کند و در زایمان به کمک اندکی نیاز دارد. بز ماده و بز نر هر دو در سال نخست زندگی به بلوغ تولیدمثلی می‌رسند، هرچند بسیاری از مالداران صبر می‌کنند تا بز ماده کاملاً رشد کند، یعنی حدود ۷ تا ۱۲ ماهگی و با وزن کافی، پیش از نخستین جفت‌گیری. این نژاد اغلب فصل جفت‌گیری طولانی‌تری نسبت به برخی بزهای دیگر دارد که در اقلیم‌های ملایم، برنامه زایمان انعطاف‌پذیرتری را ممکن می‌سازد.

دوره آبستنی حدود ۱۵۰ روز، نزدیک به پنج ماه، طول می‌کشد. دوقلوزایی برای بزهای ماده بالغ معمول است، تک‌زایی در نخستین زایمان رایج است و سه‌قلوزایی نیز در بزهای با وضعیت بدنی خوب ممکن است رخ دهد. بزهای ماده مادرانی دقیق و محافظ با شیر خوب برای بزغاله‌های خود هستند، و مشکلات زایمان به‌خاطر اندازه متوسط بزغاله و ساختار بدنی سالم این نژاد، نسبتاً کم‌یاب است.

بزغاله‌ها هنگام تولد سرحال هستند و معمولاً به‌سرعت می‌ایستند و شیر می‌خورند. آن‌ها می‌توانند در شرایط مرتع، زیر مراقبت بز ماده شیر بخورند و رشد کنند و سپس در حدود ۸ تا ۱۲ هفتگی، وقتی به‌خوبی علوفه می‌خورند، از شیر گرفته شوند. یک ساحه زایمان پاک، خشک و سرپوشیده فراهم کنید، اطمینان حاصل کنید که بزغاله‌های تازه‌متولد در ساعات نخست آغوز دریافت می‌کنند، و بزغاله‌های جوان را هنگام آغاز چرا، از نظر کوکسیدیوز زیر نظر بگیرید.