سانن

بز سانن یک نسل شیری اصلاً سویسی است و یکی از پرورش‌یافته‌ترین بزهای شیری در سراسر دنیا به شمار می‌رود. این حیوان جسامت بزرگ، موی کوتاه سفید یا کرم‌رنگ، خوی آرام و تولید شیر زیاد و منظم دارد. نام این نسل از دره سانن در کانتون برن سویس گرفته شده، جایی که این نسل در همان‌جا پرورش و اصلاح یافته است.

بزهای سانن در فارم‌های شیری قدر و ارزش زیاد دارند، زیرا در یک دوره شیردهی طولانی مقدار زیاد شیر تولید می‌کنند و به شرایط نگهداری گروهی و مدیریت‌شده خوب سازگار می‌شوند. بزهای ماده معمولاً رام و آرام هستند و در وقت دوشیدن به آسانی اداره می‌شوند، به همین دلیل این نسل هم در فارم‌های تجارتی شیری و هم نزد مالداران کوچک انتخاب رایج است. شیر این بز مقدار چربی متوسط دارد که هم برای نوشیدن مستقیم و هم برای تهیه انواع پنیر مناسب است.

این نسل بز دوستانه، ملایم و آرام است. بزهای سانن با تماس منظم انسانی خوب رفتار می‌کنند و به زودی با یک روتین یا نظم روزمره عادت می‌گیرند. این حیوانات اجتماعی هستند و باید دست‌کم با یک بز دیگر نگهداری شوند، نه به تنهایی.

این نسل برای چه کسانی مناسب است

بز سانن به کسانی مناسب است که مقدار زیاد شیر می‌خواهند و یک حیوان آرام و آسان برای مدیریت را ترجیح می‌دهند. این نسل برای فارم‌های شیری تجارتی، پنیرسازان و مالداران کوچک با تجربه که جای کافی برای یک بز بزرگ دارند، مناسب است. کسانی که یک بز کوچک به عنوان حیوان خانگی می‌خواهند یا فضا و سایه بسیار محدود دارند، شاید این نسل را کمتر مناسب بیابند، زیرا بزهای سانن بزرگ هستند و پوست روشن شان به تابش شدید آفتاب حساس است.

خاستگاه بز سانن، دره سانن و ولسوالی‌های اطراف آن در کانتون برن، در غرب سویس است. دهقانان محلی طی نسل‌های زیاد بزهای سفید را از نگاه مقدار شیر و خوی انتخاب و اصلاح کردند، در حالی که در چوکات کشاورزی مختلط منطقه کوهستانی (آلپاین) کار می‌کردند.

تا اواخر قرن نزدهم و اوایل قرن بیستم، این نسل در تولید شیر شهرت زیاد پیدا کرده بود و بزهای سویسی به سایر بخش‌های اروپا صادر می‌شدند. پرورش‌دهنده‌گان در کشورهایی مانند جرمنی، هالند و بریتانیا از بزهای سانن برای بهبود یا ایجاد نسل‌های شیری سفید خود شان استفاده کردند.

صادرات این نسل در اوایل دهه 1900 میلادی به امریکای شمالی، استرالیا و نیوزیلند نیز رسید، جایی که بز سانن به یک نسل اساسی شیری مبدل شد و به تعداد زیاد پرورش یافت. در چندین کشور، حیوانات وارداتی با بزهای محلی مخلوط شدند که در برخی جاها نسل‌های سفید مشابه دیگری را به میان آورد.

امروز بز سانن و نسل‌های نزدیک به آن در بیشتر نقاط دنیا نگهداری می‌شوند. این نسل هرجایی که مقدار زیاد شیر هدف اصلی باشد، یکی از بزهای معیاری شیری باقی مانده و اصلاح نژاد همچنان بر مقدار شیر، کیفیت پستان و خوی قابل مدیریت تمرکز دارد.

بز سانن یک بز شیری بزرگ با بدن عمیق و موی پاک سفید یا کرم‌رنگ روشن است. بدن آن دراز با کمر مسطح است و در بزهای ماده، پستانی محکم و پُرظرفیت دارد. سر آن اندازه متوسط با نمای مستقیم یا کمی گود دارد و گوش‌ها راست ایستاده و به سمت پیش و بیرون قرار می‌گیرند. این حیوانات ممکن است شاخدار یا به صورت طبیعی بدون شاخ باشند و در بسیاری فارم‌ها، جوانه شاخ بزغاله‌ها در سنین کوچک با سوختاندن از بین برده می‌شود.

موی و رنگ بدن

موی این نسل کوتاه، نرم و نزدیک به بدن است، هرچند در بعضی حیوانات موی درازتر در امتداد ستون فقرات و ران‌های عقبی دیده می‌شود. رنگ معیاری آن از سفید تا کرم‌رنگ روشن است و پوست آن صورتی است. نقطه‌های کوچک تیره روی پوست، بینی و پستان پذیرفتنی است. پوست روشن باعث می‌شود بزهای سانن نسبت به نسل‌های با موی تیره زودتر از آفتاب بسوزند، به همین دلیل در آب‌وهوای آفتابی سایه اهمیت زیاد دارد. یک گونه نزدیک به این نسل که رنگ زرد کم‌رنگ و قهوه‌یی دارد، در بعضی کشورها جداگانه با نام سیبل (Sable) ثبت می‌شود.

بز سانن خوی ثابت و آسانی دارد که یکی از دلایل اصلی محبوبیت آن در فارم‌های شیری است. بزهای ماده معمولاً در وقت دوشیدن آرام و همکار هستند و این نسل به خوبی به اداره منظم و روزمره عادت می‌کند. بزهای سانن نسبت به افراد آشنا دوستانه رفتار می‌کنند و پس از تنظیم یک روتین، در برابر افراد جدید نیز آرام باقی می‌مانند.

مانند تمام بزها، بزهای سانن حیوانات اجتماعی هستند و باید با بزهای دیگر زنده‌گی کنند. آن‌ها در گله پیوند برقرار می‌کنند و اگر تنها نگهداری شوند، ممکن است دچار فشار روانی شوند. این بزها با سایر حیوانات معمولاً صلح‌آمیز هستند، هرچند در داخل گله باز هم یک نظم سلسله‌مراتبی شکل می‌گیرد. بزهای نر بزرگ‌تر و قوی‌تر هستند و به‌ویژه در فصل جفت‌گیری به مراقبت و اداره دقیق نیاز دارند.

این نسل به‌جای پرسر و صدا بودن، به اندازه متوسط صدا می‌کند و بیشتر صداها با وقت خوراک، دوشیدن یا جدایی از سایر اعضای گله ارتباط دارد. بزهای سانن هوشیار و کنجکاو هستند، به همین دلیل داشتن حصار محکم اهمیت دارد، زیرا یک بز خسته یا گرسنه دروازه‌ها و موانع را امتحان می‌کند.

بزهای سانن وقتی نیازهای اساسی شان برآورده شود، حیوانات مقاوم هستند، اما جسامت و مقدار شیر شان ایجاب می‌کند که به گونه پیوسته اداره و مراقبت شوند. دوشیدن بزهای ماده به یک روتین ثابت روزانه و شرایط پاک دوشیدن نیاز دارد.

پاکیزه‌گی و آراستن

• سُم‌ها را هر 6 تا 8 هفته یک بار کوتاه کنید، یا اگر رشد آن سریع است یا زمین نرم است، زودتر این کار را انجام دهید
• موی بدن را گاه‌گاهی برس کنید تا وضعیت پوست را بررسی کرده و موی اضافی را دور کنید
• پستان را پیش و بعد از دوشیدن از نگاه زخم، گرمی یا ورم بررسی کنید
• چشم‌ها، گوش‌ها و پوست را در جریان مراقبت روزمره چک کنید و پوست روشن را از نگاه آفتاب‌سوختگی زیر نظر بگیرید

تمرین و حرکت

• هر روز دسترسی به چراگاه یا یک محوطه بزرگ برای چرا و حرکت فراهم کنید
• در صورت امکان، بته و شاخ‌وبرگ متنوع و زمین ناهموار در دسترس بز بگذارید، زیرا بزها هم به بته‌خواری و هم به چرای علف علاقه دارند
• سکو یا اشیای ثابت برای بالا رفتن اضافه کنید تا حیوانات پرتحرک مصروف بمانند
• از نگهداری بزها در محوطه‌های کوچک برای مدت طولانی خودداری کنید

محیط نگهداری

بزهای سانن به یک سرپناه خشک، بدون جریان باد سرد، با تهویه خوب و بستر پاک و ضخیم نیاز دارند. حصار باید بلند و محکم باشد، زیرا بزها بالا می‌روند و فشار می‌آورند. سایه بسیار ضروری است، زیرا پوست روشن و موی سفید این نسل محافظت کمی در برابر تابش شدید آفتاب می‌دهد و گرمای زیاد مقدار شیر و آسایش حیوان را کاهش می‌دهد. دسترسی همیشگی به آب پاک و یک منبع معدنی مناسب برای بزها فراهم کنید.

خوراک بز سانن بر بنیاد علوفه استوار است. بیشتر خوراک این بز باید از چراگاه، بته و کاه و علف با کیفیت خوب تشکیل شود و برای پوره کردن نیاز انرژی دوره شیردهی، خوراک متراکم نیز افزوده شود. یک بز ماده شیرده با تولید زیاد نسبت به یک بز ماده خشک یا بزغاله در حال رشد، به خوراک بیشتر نیاز دارد، به همین دلیل مقدار خوراک باید مطابق مرحله زنده‌گی و مقدار شیر تنظیم شود. تغییر ناگهانی خوراک می‌تواند شکمبه بز را مختل کند، بنا بر این هر تغییری باید به آهسته‌گی و در جریان چند روز صورت گیرد.

خوراک اضافی و مکمل‌ها

برای بزها دسترسی همیشگی به آب تازه و یک مخلوط معدنی نرم مخصوص بز فراهم کنید که مس و سلینیم کافی را در جاهایی که خاک محلی کمبود دارد، شامل شود. مقدار کم سبزیجات یا بته می‌توان به عنوان خوراک اضافی داد، اما باید بخش کوچکی از خوراک روزانه باقی بماند تا شکمبه را از تعادل خارج نسازد. بزهای ماده شیرده ممکن است به کلسیم و انرژی اضافی نیاز داشته باشند و یک داکتر حیوانات یا مشاور تغذیه می‌تواند برنامه درست مکمل‌دهی را برای گله تثبیت کند.

بز سانن یک نسل قوی است و حیواناتی که به خوبی اداره شوند، می‌توانند 12 تا 18 سال زنده‌گی کنند. از آنجایی که این بز شیرده سنگین است، فشار اضافی بر بدن بز ماده وارد می‌شود، به همین دلیل صحت پستان، وضعیت بدنی و کنترول کرم‌های داخلی برای نگهداشتن صحت او نقش اساسی دارد. بیشتر مشکلات صحی این نسل همان مشکلات معمول بزهای شیری هستند، نه نواقص مخصوص به خود این نسل.

مراقبت پیشگیرانه

• برنامه کنترول کرم را به اساس معاینه مدفوع تنظیم کنید، نه به اساس یک تقویم ثابت
• واکسین‌های حیوان را مطابق مشوره داکتر حیوانات و بیماری‌های معمول منطقه به روز نگهدارید
• سُم‌ها را به طور منظم کوتاه کنید و محل نگهداری و محوطه را خشک نگهدارید
• مواد معدنی مخصوص بز را فراهم کنید تا کمبود مس یا سلینیم پیش نیاید
• پاکیزه‌گی هنگام دوشیدن را رعایت کنید و پستان را در هر بار دوشیدن بررسی کنید

بزهای ماده سانن در سن 7 تا 10 ماهه‌گی به سن جفت‌گیری می‌رسند، اما بسیاری از پرورش‌دهنده‌گان تا زمانی که بز به اندازه و وضعیت بدنی مناسب برسد، که اکثراً نزدیک به یک سالگی است، صبر می‌کنند تا اولین جفت‌گیری صورت گیرد. در مناطق معتدل، این نسل در فصل معین جفت‌گیری می‌کند و در ماه‌های خنک‌تر به فحلی می‌آید، با چرخه فحلی در حدود 21 روز. بز ماده در دوره فحلی ثابت توسط بز نر جفت‌گیری می‌شود.

دوره حاملگی در حدود 150 روز، یعنی نزدیک به پنج ماه، ادامه دارد. تعداد بزغاله‌ها معمولاً 1 تا 3 دانه است و در بزهای ماده بالغ، دوقلوزایی امر رایج است. بیشتر بزهای ماده بدون کمک می‌زایند، اما مالدار باید اواخر حاملگی و زمان زایمان را زیر نظر بگیرد و آماده باشد که در صورت متوقف شدن زایمان، کمک کند یا به داکتر حیوانات زنگ بزند.

بزغاله‌ها می‌توانند از شیر مادر خود مستقیم بخورند یا با بوتل با شیر مادر یا شیر مصنوعی جای‌گزین تغذیه شوند، روش دوم در فارم‌هایی معمول است که می‌خواهند شیر بز ماده را برای فروش نگهدارند و خطر بیماری سی ای ای را نیز مدیریت کنند. بزغاله‌ها از هفته‌های اول شروع به خوردن کمی علوفه می‌کنند و معمولاً پس از اینکه خوراک جامد کافی بخورند، در سن 8 تا 12 هفته‌گی از شیر گرفته می‌شوند. بزهای نر به علت جسامت و بوی تند شان، بیرون از فصل جفت‌گیری جداگانه نگهداری می‌شوند.