نوبی

بز نوبیایی که به نام انگلو نوبیایی نیز یاد می‌شود، یک نژاد بزرگ بز شیری است که در اواخر سده نزدهم در انگلستان پرورش یافت. این بز یکی از پرورش‌یافته‌ترین نژادهای شیری در سراسر جهان به شمار می‌رود و به خاطر شیری که چربی آن از بیشتر بزهای شیری دیگر بلندتر است، ارزش زیادی دارد. این نژاد را به آسانی می‌توان از روی گوش‌های دراز و آویزانی که تا زیر فک آویزان اند و رخساره‌ای قوسی که اغلب بینی رومی خوانده می‌شود، شناخت.

بزهای نوبیایی حیواناتی مهربان و علاقه‌مند به انسان اند. این حیوانات معمولاً در پی همنشینی با انسان اند، در محوطه همرای مالدار خود گشت می‌زنند و به توجه او پاسخ نشان می‌دهند. این نژاد همچنان به پرگویی شهرت دارد و هر بز هنگامی که گرسنه باشد، از گله جدا شده باشد یا صرف در پی توجه باشد، آواز بلند می‌کشد. این خصلت نگهداری آن‌ها را سرگرم‌کننده می‌سازد، اما مالدارانی که همسایه‌های نزدیک دارند باید آن را در نظر بگیرند.

این نژاد به عنوان یک بز شیری دو منظوره، مقدار متوسطی شیر با چربی بلند تولید می‌کند که برای ساخت پنیر و صابون و همچنان نوشیدن مناسب است. بز ماده معمولاً به قد قابل ملاحظه‌ای می‌رسد و بز نر به مراتب بزرگ‌تر است. این نژاد در اقلیم‌های گرم به خوبی سازگار می‌شود، خصلتی که اغلب به نیای نیمه‌گرمسیری آن نسبت داده می‌شود.

بز نوبیایی برای چه کسانی مناسب است

این بز برای مالدارانی مناسب است که یک بز شیری پرتولید و خوش‌خلق می‌خواهند و از نگهداری حیوان پرگو ناراحت نمی‌شوند. شیر با چربی بلند آن برای کسانی که در خانه پنیر یا صابون می‌سازند جذاب است. این نژاد گرما را به خوبی تحمل می‌کند، از همین رو در مناطق گرم گزینه عملی به شمار می‌رود. مالدارانی که در مناطق پرنفوس زندگی می‌کنند باید پیش از تصمیم، تمایل این نژاد به آواز بلند را در نظر بگیرند.

این نژاد در سده نزدهم میلادی در انگلستان به میان آمد. مالداران بریتانیایی بزهای ماده محلی را با بزهای نری که از راه بندرها و در چوکات تجارت با شمال افریقا، خاورمیانه و هند وارد می‌شدند، آمیزش دادند. همین حیوانات وارداتی گوش‌های آویزان و بینی قوسی را با خود آوردند که تا امروز در این نژاد باقی مانده است.

نام این نژاد از همین ریشه آمیخته گرفته شده است. واژه نوبیایی به منطقه شمال شرق افریقا اشاره دارد، هرچند نژادی که امروز می‌شناسیم در بریتانیا و نه در یک کشور واحد شکل گرفت و استندرد شد. برای فرق‌گذاری میان این ترکیب بریتانیایی و حیوانات وارداتی اصلی، به گونه رسمی این نژاد انگلو نوبیایی نامیده می‌شود.

تا اوایل سده بیستم، نوع مشخصی از این نژاد در انگلستان جا افتاد و پرورش‌دهندگان ظاهر گوش‌دراز و بینی رومی و هدف شیردهی این نژاد را که امروز معیار آن است، تثبیت کردند. از بریتانیا این نژاد به کشورهای دیگر رسید، جایی که مالداران هم کیفیت شیر آن و هم تحمل گرمای آن را ارزشمند یافتند.

در امریکای شمالی این نژاد به یکی از پرطرفدارترین بزهای شیری بدل شد و از راه اتحادیه‌های بزرگ بز ثبت می‌شود و هم در فارم‌های خرد و هم در فارم‌های شیری بزرگ نگهداری می‌شود. ترکیب شیر پرچرب، جثه بزرگ و ساختار سازگار این نژاد آن را به اقلیم‌های گوناگون رساند.

بز نوبیایی جثه‌ای بزرگ و ایستاده دارد، با بدن دراز و استخوان‌بندی ظریف نسبت به اندازه‌اش. دو ویژگی که این نژاد را از دیگران جدا می‌سازد، گوش‌ها و رخساره است. گوش‌ها دراز و پهن اند، صاف روی سر آویزان می‌شوند و تا زیر سطح پوزه می‌رسند. رخساره به شدت قوسی است و همین به این نژاد بینی رومی معروفش را می‌دهد. هر دو جنس ممکن است شاخدار یا به گونه طبیعی بی‌شاخ باشند، و در بسیاری از فارم‌ها شاخ بزغاله‌ها در سنین پایین از ریشه برداشته می‌شود.

پوشش تن و رنگ‌ها

پوشش تن کوتاه است و نزدیک به بدن قرار می‌گیرد، ویژگی‌ای که با تحمل این نژاد در برابر هوای گرم همخوانی دارد. معیار نژاد رنگ خاصی را تعیین نمی‌کند، از همین رو بزهای نوبیایی در طیف گسترده‌ای از رنگ‌ها و نشان‌ها دیده می‌شوند. رنگ‌های یکدست سیاه، سرخ و قهوه‌ای روشن معمول اند، همان‌گونه که نقش‌های خال‌دار و رگه‌دار و ترکیب‌هایی مانند سیاه و قهوه‌ای نیز دیده می‌شوند. پوست و موی کوتاه این نژاد به مراقبت کمی نیاز دارد، هرچند گوش‌های دراز باید به گونه منظم از نگاه پاکیزگی و آفت بررسی شوند.

بزهای نوبیایی خوی اجتماعی دارند و با کسانی که از آن‌ها مراقبت می‌کنند، پیوند نزدیک می‌سازند. این حیوانات به طبیعت کنجکاو اند، اشیای تازه را بررسی می‌کنند و اغلب برای گرفتن توجه مالدار پافشاری می‌کنند. در داخل گله معمولاً آرام اند و همرای بزهای دیگر خوب کنار می‌آیند، و در بیشتر موارد وقتی همرای دیگر حیوانات اهلی مانند گوسفند یا مرغ پرورش یابند، آن‌ها را نیز می‌پذیرند.

این نژاد نسبت به اعضای خانواده ملایم و بردبار است، از همین رو گزینه رایجی برای فارم‌های خرد و پروژه‌های کودکان زیر نظارت بزرگسالان به شمار می‌رود. نسبت به افراد ناآشنا، بزهای نوبیایی بیشتر کنجکاو اند تا ترسو، هرچند یک دوره آشناشدن به آن‌ها کمک می‌کند. این حیوانات چون گله‌زی اند، بهتر است دست‌کم همرای یک بز دیگر نگهداری شوند و در صورت تنها ماندن ممکن است پریشان و پرسروصدا شوند.

ویژگی‌ای که این نژاد را برای بسیاری از مالداران تعریف می‌کند، صدای آن است. بزهای نوبیایی آواز بلند و پیهم سر می‌دهند. زمانی که گرسنه باشند، در فصل جفت‌گیری باشند، از گله جدا شده باشند یا صرف در پی توجه باشند، آواز می‌کشند. کسانی که در مناطق مسکونی زندگی می‌کنند و قصد خرید این نژاد را دارند، باید پیش از خرید برای این موضوع آماده باشند.

پوشش کوتاه تن نیاز به نظافت را کم می‌سازد، اما این نژاد باز هم به مراقبت‌های منظم صحی، به ویژه هرس سُم و بررسی گوش‌ها نیاز دارد. مانند همه بزها، نوبیایی‌ها حیواناتی اجتماعی اند و به همراهی، فضای کافی برای گشت‌وگذار و محافظت در برابر آب‌وهوا و شکارچیان نیاز دارند.

نظافت

• گاه‌گاهی موی بدن را برس بزنید تا موی ریخته پاک شود و پوست از نگاه آفت بررسی گردد
• سُم‌ها را هر ۶ تا ۸ هفته هرس کنید تا از رشد بیش از حد و لنگیدن جلوگیری شود
• گوش‌های دراز را به گونه منظم از نگاه گرد و غبار، کنه و زخم بررسی کنید
• پوشش تن را خشک نگه دارید؛ موی کوتاه در هوای طولانی مرطوب آب را به خوبی دفع نمی‌کند

فعالیت بدنی

• روزانه دسترسی به چراگاه یا محوطه بته‌زار برای گشت‌وگذار و علف‌چرانی فراهم کنید
• اشیای بلندشونده مانند کنده درخت، سنگ یا سکو در محوطه بگذارید
• در هوای خوب دست‌کم چند ساعت فعالیت بیرون از سرپناه را اجازه دهید

محیط نگهداری

بزهای نوبیایی به چهاردیواری محکم نیاز دارند، زیرا بزها همیشه مرزها را می‌آزمایند و می‌توانند از محوطه‌های سست فرار کنند. سرپناه خشک و بدون کوران آن‌ها را از باران، باد و سرمای شدید محافظت می‌کند، در حالی که سایه و تهویه در تابستان اهمیت دارد. این نژاد گرما را بهتر از بیشتر بزهای شیری تحمل می‌کند، اما باز هم به آب پاک و همیشه در دسترس نیاز دارد. بزها را به گونه گروهی نگهداری کنید نه تنها.

بنیاد خوراک بز نوبیایی علوفه است. کاه و علف خشک خوب‌کیفیت، چراگاه و بته باید بخش بزرگ خوراک روزانه بز را تشکیل دهد. بزها به طور طبیعی بته‌خوار اند و بته، برگ و علف‌های هرزه را همراه با علف ترجیح می‌دهند. بزهای شیرده و بزغاله‌های در حال رشد به انرژی و پروتین بیشتری نیاز دارند و معمولاً در کنار علوفه، خوراک متمرکز نیز داده می‌شوند. تغییر ناگهانی در خوراک باید اجتناب شود، زیرا دستگاه هاضمه بز حساس است.

تنقلات و مکمل‌ها

مواد معدنی نرم مخصوص بز را به گونه دایمی و به میل در دسترس بگذارید، زیرا بز به مقدار مشخصی مس نیاز دارد که مواد معدنی گوسفند آن را تأمین نمی‌کند. آب پاک و همیشگی، به ویژه برای بزهای شیرده، بسیار مهم است. تنقلاتی مانند مقدار کم میوه و سبزی را می‌توان به گونه محدود داد، اما این‌ها هرگز نباید جای علوفه را بگیرند.

بزهای نوبیایی حیواناتی قوی‌بنیه اند و با مدیریت خوب معمولاً ۱۲ تا ۱۸ سال عمر می‌کنند. بیشتر مشکلات صحی این نژاد همانند مشکلاتی است که بزهای شیری به گونه عمومی با آن روبه‌رو اند: آفت‌های داخلی، بیماری سُم و شمار کمی بیماری‌های مزمن ساری که مالداران مسئول برای آن آزمایش می‌گیرند. تحمل گرما یکی از نقاط قوت این نژاد است، اما باز هم برای حفظ صحت به کنترل آفت، واکسین و مراقبت منظم پا نیاز دارد.

مراقبت پیشگیرانه

• به گونه منظم شمار تخم انگل در مدفوع را بررسی کنید و بر بنیاد نتیجه، نه بر بنیاد یک تقویم ثابت، دوا بدهید
• سُم‌ها را هر ۶ تا ۸ هفته هرس کنید
• با مشوره داکتر مالداری، در برابر بیماری‌های کلستریدیایی و کزاز (CDT) واکسین کنید
• از گله‌هایی بخرید که از نگاه CAE، CL و بیماری جانز آزمایش شده اند
• مواد معدنی مخصوص بز را برای رفع نیاز مس فراهم کنید

بز ماده نوبیایی معمولاً میان هفت تا ده ماهگی به سن جفت‌گیری می‌رسد، هرچند بسیاری از مالداران تا زمانی که وزن بز ماده به حدود ۳۰ تا ۳۵ کیلوگرام برسد و به گونه کامل رشد کند، برای نخستین جفت‌گیری صبر می‌کنند. برخلاف برخی نژادهای دیگر بز شیری، بزهای نوبیایی می‌توانند در یک فصل طولانی چرخه جنسی داشته باشند و در برخی اقلیم‌ها تقریباً در سراسر سال جفت‌گیری کنند، که این امر زمان‌بندی زایمان و تولید شیر را انعطاف‌پذیر می‌سازد.

دوره آبستنی حدود ۱۵۰ روز، یعنی نزدیک به پنج ماه، به درازا می‌کشد. دوقلوزایی معمول‌ترین حالت است، هرچند تک‌زایی و سه‌قلوزایی نیز رخ می‌دهد. بزهای ماده به گونه عمومی مادرانی توجه‌کننده اند و در بیشتر موارد بدون کمک می‌زایند، هرچند بزهای ماده‌ای که برای نخستین بار می‌زایند باید زیر نظر باشند.

بزغاله‌ها را می‌توان نزد مادر شیر داد یا از مادر جدا و با شیر و آغوز حرارت‌دیده با شیشه پرورش داد، روشی که برخی فارم‌های شیری برای کنترل بیماری‌هایی مانند CAE به کار می‌برند. اگر خواسته شود بزغاله بی‌شاخ بار آید، شاخ آن معمولاً در دو هفته نخست زندگی برداشته می‌شود. از شیر گرفتن معمولاً میان ۸ تا ۱۲ هفتگی رخ می‌دهد. بزهای نر به دلیل بوی تندی که در فصل جفت‌گیری دارند، جدا از بزهای ماده نگهداری می‌شوند، مگر برای جفت‌گیری برنامه‌ریزی‌شده.