کشمیری

بز کشمیری یک نسل بسته و ثابت مانند بسیاری از بزهای شیری یا گوشتی نیست. این نام به هر بزی گفته می‌شود که مقدار قابل‌استفاده‌ای کشمیر تولید کند؛ کرک نرم و نازکی که در زمستان زیر پشم زبر بیرونی رشد می‌کند. حیوانات این گونه از سده‌ها پیش در فلات‌های بلند و کوهستان‌های آسیای میانه پرورش یافته‌اند، جایی که زمستان‌های سرد رشد کرک متراکم را تقویت می‌کند.

بز کشمیری دو لایه پوشش دارد. لایه بیرونی از موی زبر و راست ساخته شده که باران را دفع کرده و از بدن حیوان محافظت می‌کند. زیر آن کرک قرار دارد؛ لایه‌ای از تارهای بسیار نازک که معمولاً قطرشان کمتر از ۱۹ میکرون است. این کرک یک بار در سال، در اواخر زمستان یا اوایل بهار، با شانه‌کردن یا پشم‌چینی جمع‌آوری می‌شود. هر بز مقدار کمی، اغلب بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ گرم کرک پاک، می‌دهد؛ همین کمی تولید یکی از دلایل گران بودن کشمیر است.

این نسل به‌اندازه کرکش برای سخت‌جانی هم ارزش دارد. این بزها سرما را تحمل می‌کنند، در زمین‌های ناهموار علف می‌چرند و نیاز به مراقبت کمتری نسبت به بسیاری از نسل‌های تولیدی دارند. آرام و هوشیارند و همین ویژگی برای نظام‌های چراگاهی گسترده مناسب است.

مناسب چه کسانی است

بز کشمیری برای مالداران خرد و تولیدکنندگان کرک مناسب است که بتوانند یک برنامه سالانه شانه‌کردن یا پشم‌چینی را پیش ببرند و به زمستان‌های خنک یا سرد دسترسی داشته باشند که رشد کرک را تشویق می‌کند. این گزینه‌ای عملی برای کسانی است که یک حیوان چراگاهی کم‌خرچ همراه با یک محصول فرعی کرک می‌خواهند، نه بازده بالای شیر یا گوشت. کسانی که در اقلیم‌های معتدل زندگی می‌کنند باید انتظار تولید کرک کمتر را داشته باشند.

بزهایی که کرک نازک تولید می‌کنند از زمان‌های بسیار دور در سراسر آسیای میانه، مغولستان و بخش‌های غربی چین زندگی کرده‌اند. زمستان‌های سرد و قاره‌ای این مناطق به‌طور طبیعی حیواناتی را برگزیده که کرک زیرین متراکم و گرم‌کننده پرورش می‌دادند. مالداران این بزها را برای شیر، گوشت، پوست و کرک نگه می‌داشتند که از آن پارچه‌های گرم بافته می‌شد.

واژه انگلیسی کشمیر از نام کشمیر گرفته شده، منطقه‌ای در شمال شبه‌قاره هند. کشمیر به‌عنوان مرکزی برای بافتن شال‌های نفیس از کرک بز شهرت یافت و بازرگانان هم پارچه و هم نام آن را به سوی غرب بردند. الیاف خام معمولاً از بزهایی می‌آمد که در مناطق دورتر شمال و شرق پرورش می‌یافتند و سپس بافندگان کشمیری روی آن کار می‌کردند.

شال‌های کشمیری در اواخر سده هجدهم و اوایل سده نوزدهم به مقدار زیاد به اروپا رسید، جایی که مد شد و تقاضا برای این الیاف را بالا برد. این علاقه‌مندی تلاش‌هایی را برای پرورش بزهای کشمیرزا در بیرون از سرزمین اصلی‌شان تشویق کرد.

امروزه چین و مغولستان بزرگ‌ترین تولیدکنندگان کشمیر خام هستند. گله‌های کوچک‌تر کرک در آسترالیا، نیوزی‌لند، ایالات متحده و بخش‌هایی از اروپا وجود دارند که غالباً از نسل وارداتی یا گزینش‌شده برای بازده و نازکی کرک ساخته شده‌اند.

بز کشمیری اندامی استوار و میانه دارد که برای چرا در زمین‌های ناهموار ساخته شده است. برجسته‌ترین ویژگی آن پوشش دوگانه است. لایه بیرونی که دیده می‌شود از موی بلند و راست ساخته شده و می‌تواند ژولیده به نظر برسد، در حالی که کرک باارزش زیر آن پنهان است. بسیاری از این بزها، چه نر و چه ماده، شاخ دارند که غالباً به عقب خمیده است. گوش‌ها معمولاً راست یا اندکی به کنار متمایل‌اند و ریش در بزهای نر معمول است.

پوشش بدن و رنگ‌ها

رنگ پوشش بدن گوناگونی زیادی دارد، زیرا نوع کشمیری‌بودن بر اساس الیاف تعیین می‌شود نه ظاهر. بزهای سفید را کارخانه‌های فرآوری بیشتر می‌پسندند چون کرک آن‌ها را می‌توان به هر رنگی رنگ کرد، اما بزهای خاکستری، قهوه‌ای و سیاه هم رایج‌اند و کرکی به همان اندازه قابل‌استفاده تولید می‌کنند. کرک بر اساس نازکی، درازی و رنگ درجه‌بندی می‌شود. نازک‌ترین کرک بسیار کمتر از ۱۹ میکرون است، خیلی نازک‌تر از موی زبری که دورش را گرفته.

بزهای کشمیری به‌طور کلی آرام و خوش‌خو هستند و همین ویژگی شانه‌کردن یا پشم‌چینی سالانه را آسان‌تر می‌کند. آن‌ها هوشیار و آگاه از محیط اطراف‌شان هستند، ویژگی‌ای که برای حیواناتی که بخش زیادی از وقت‌شان را در زمین‌های باز به چرا می‌گذرانند سودمند است. با نگهداری و برخورد منظم به آدم‌ها عادت می‌کنند، هرچند نسبت به نسل‌های شیری که بیشتر اهلی شده‌اند، مستقل‌تر باقی می‌مانند.

مانند همه بزها، اجتماعی‌اند و در گروه بهتر رشد می‌کنند. بزی که تنها نگهداری شود معمولاً پرتشویش و پرسروصدا می‌شود. در برابر افراد ناآشنا ممکن است در آغاز محتاط باشند، اما با جاافتادن روال روزمره آرام می‌گیرند. با دام‌های دیگر معمولاً بی‌دردسر همزیستی می‌کنند و بیرون از سلسله‌مراتب معمول گله و فصل جفت‌گیری، که در آن بزهای نر می‌توانند سرکش شوند، رفتار پرخاشگرانه‌ای ندارند.

مراقبت از پوشش بدن

کار اصلی مراقبت، برداشت یک‌باره‌ی سالانه‌ی کرک است.

• در اواخر زمستان یا اوایل بهار، وقتی کرک شروع به شل‌شدن می‌کند، شانه بزنید یا پشم بچینید
• شانه‌کردن کرک تمیزتری با موی زبر کمتر می‌دهد اما برای هر حیوان زمان بیشتری می‌گیرد
• پشم‌چینی سریع‌تر است اما موی زبر را با کرک قاطی می‌کند و بعداً نیاز به جداسازی دارد
• سُم‌ها را هر ۶ تا ۸ هفته بررسی و کوتاه کنید
• در طول سال پوشش بدن را از نگاه گره‌خوردگی، خار و مشکلات پوستی بررسی کنید

تمرین و جنبش

• روزانه امکان چرا یا برگ‌خوری بدهید تا بزها بتوانند علف بچرند و جابه‌جا شوند
• تا جای ممکن زمین ناهموار در دسترس بگذارید که سُم‌ها را ساییده و بدن را ورزیده نگه می‌دارد
• فضایی برای بالارفتن و کاوش بدهید، زیرا بزها فعال و کنجکاوند
• از محبوس‌ماندن طولانی خودداری کنید که به دلزدگی و مشکلات صحی می‌انجامد

محیط

بزهای کشمیری به‌خاطر پوشش دوگانه‌شان سرما را به‌خوبی تحمل می‌کنند، اما به پناهگاه خشک و بی‌جریان هوا نیاز دارند تا از هوای نمناک، که آن را به‌خوبی تحمل نمی‌کنند، در امان بمانند. حصار باید مطمئن باشد، زیرا بزها مرزها را می‌آزمایند و بالا می‌روند. اقلیم‌های معتدل و نمناک رشد کرک را کم کرده و خطر انگل‌های داخلی را بالا می‌برد، پس مدیریت باید بر اساس آن تنظیم شود.

بزهای کشمیری چراگرهای کارآمدی هستند و با خوراکی بر پایه برگ‌خوری، چراگاه و کاه باکیفیت خوب پیش می‌روند. چون به‌طور طبیعی برگ‌خوارند، بوته، علف هرز و برگ را به علف کوتاه ترجیح می‌دهند و تنوع در خوراک برای‌شان بهتر است. علوفه خوب بخش بیشتر نیاز آن‌ها را در بیشتر ماه‌های سال پوشش می‌دهد. خوراک متراکم بیشتر در اواخر آبستنی، دوران شیردهی و زمستان‌های سخت که چرا کم است، لازم می‌شود.

تنقلات و مکمل‌ها

یک مخلوط معدنی آزاد ویژه بز با میزان مناسب مس و سلینیوم برای منطقه محلی فراهم کنید، زیرا نیاز بز به مس با گوسفند فرق دارد. آب پاک باید همیشه در دسترس باشد. تنقلاتی مانند مقدار کمی میوه یا سبزی به‌اندازه پذیرفتنی است، اما نباید جای علوفه را بگیرد.

بزهای کشمیری حیوانات نیرومندی‌اند که نسل‌اندرنسل برای دوام در اقلیم‌های سخت گزینش شده‌اند. با مدیریت خوب معمولاً ۱۰ تا ۱۴ سال عمر می‌کنند. بیشتر مشکلات صحی از انگل، مراقبت سُم، تغذیه و فشار زادوولد سرچشمه می‌گیرد، نه از بیماری‌های ژنتیکی ویژه این نسل. شرایط نمناک و مرطوب دردسر بیشتری نسبت به سرما ایجاد می‌کند.

مراقبت پیشگیرانه

• شمارش تخم انگل مدفوعی را انجام دهید و بر اساس نیاز، نه برنامه ثابت، کرم‌کشی کنید
• هر ۶ تا ۸ هفته سُم‌ها را کوتاه کنید و جای نگهداری را خشک نگه دارید
• بر اساس رهنمود داکتر مالداری محلی، علیه بیماری‌های کلستریدیایی واکسین بزنید
• مواد معدنی درست بدهید تا از کمبود مس و سلینیوم جلوگیری شود
• حیوانات تازه را پیش از افزودن به گله قرنطینه کنید

بزهای کشمیری در فصل معین جفت‌گیری می‌کنند و با کوتاه‌شدن روزها در پاییز به فحلی می‌افتند تا بزغاله‌ها در بهار به دنیا بیایند. بزهای ماده معمولاً در سن ۷ تا ۱۲ ماهگی به سن جفت‌گیری می‌رسند، هرچند بسیاری از نگهدارندگان صبر می‌کنند تا بز ماده پیش از نخستین جفت‌گیری کاملاً رشد کند. بزهای نر زود بارور می‌شوند و در فصل جفت‌گیری می‌توانند سرکش و پربو شوند.

آبستنی نزدیک به ۱۵۰ روز، یعنی نزدیک به پنج ماه، طول می‌کشد. معمولاً یک یا دو بزغاله به دنیا می‌آید و دوقلوزایی در بزهای ماده‌ای که خوب تغذیه شده‌اند رایج است. بزغاله‌ها بلافاصله پس از تولد فعال می‌شوند و زود دنبال مادر می‌روند. بزهای ماده معمولاً با دخالت کم فرزندان‌شان را بزرگ می‌کنند، اما نگهدارنده باید مطمئن شود هر بزغاله در ساعت‌های نخست زندگی آغوز بخورد.

هنگام گزینش برای کرک، توجه بیشتر به وزن کرک، نازکی آن و نسبت کم موی زبر است، همراه با صحت عمومی و خوی آرام. نگهداشتن بزهای نر ناخویشاوند و ثبت دقیق سوابق به حفظ کیفیت کرک در نسل‌های بعدی کمک کرده و از هم‌خونی جلوگیری می‌کند.