ولسامر

ولسومر (Welsummer) یک مرغ دوگانه‌منظوره است که در اوایل سدهٔ بیستم در هالند پرورش یافت. این نژاد از نظر اندازه سبک تا متوسط است؛ مرغ‌ها در حدود ۲ الی ۲.۷ کیلوگرام و خروس‌ها در حدود ۲.۷ الی ۳.۲ کیلوگرام وزن دارند. این نژاد بیش از همه به‌خاطر تخم‌هایش نگهداری می‌شود که رنگ قهوه‌ای تیرهٔ سفالی دارند و اغلب با خال‌های تیره‌تر نشانه‌گذاری شده‌اند. همین رنگ تخم بود که ولسومر را فراتر از کشور اصلی‌اش شهرت داد.

ولسومرها در جستجوی خوراک زیاد فعال‌اند و در جایی که فضای کافی برای گشت‌وگذار داشته باشند، بهتر رشد می‌کنند. این پرنده‌ها هوشیار و آگاه از محیط اطراف خود هستند، اما هنگام دست‌گیری آرام رفتار می‌کنند و معمولاً با انسان‌ها خوب کنار می‌آیند. یک مرغ در سال تقریباً ۱۶۰ الی ۲۰۰ تخم می‌گذارد و بیشترین تولید در دو فصل نخست دیده می‌شود. رنگ تخم در آغاز دورهٔ تخم‌گذاری تیره‌ترین است و هرچه دوره پیش می‌رود کمی کم‌رنگ‌تر می‌شود.

خروس این نژاد همان تصویر شناخته‌شدهٔ خروس مزرعه را دارد: بدنی سرخ‌مایل‌به‌قهوه‌ای تیره، سینهٔ سیاه و قامتی راست و استوار. هر دو جنس تاج تک‌شانه دارند و پاهای‌شان زرد، تمیز و بدون پر است.

این نژاد برای چه کسانی مناسب است

ولسومر برای نگهدارندگانی مناسب است که پرنده‌ای مقاوم و خوش‌خو می‌خواهند و رنگ تخم برای‌شان مهم‌تر از بالاترین میزان تولید است. این نژاد برای باغچه‌ها و زمین‌های کوچک کشاورزی که گله بتواند در آن دنبال خوراک بگردد، مناسب است. کسانی که مرغی آرام و آسان برای نگهداری می‌خواهند و از تولید متوسط به‌جای تولید حداکثری ناراضی نمی‌شوند، این نژاد را مناسب حال خود می‌یابند. این نژاد برای کسانی که به بالاترین تعداد تخم نیاز دارند یا پرنده را در فضای بسیار محدود و بدون هیچ امکاناتی نگه می‌دارند، کمتر مناسب است.

نام این نژاد از قریهٔ ولسوم، در ولایت خلدرلند در شرق هالند گرفته شده است. این نژاد در دهه‌های نخست سدهٔ بیستم به‌دست دهقانان محلی پدید آمد که چند نژاد موجود را با هم آمیختند تا مرغی پرتولید با تخم‌های به‌روشنی تیره به‌دست آورند.

نژادهای پایه معمولاً شامل کوچین کبک‌رنگ، وایندوت کبک‌رنگ، لگهورن کبک‌رنگ، بارنِولدر و رود آیلند رد دانسته می‌شوند. پرورش‌دهندگان نسل به نسل پرندگان را برای رنگ قهوه‌ای تیرهٔ تخم و تخم‌گذاری پیوسته گزینش کردند.

ولسومر در دههٔ ۱۹۲۰ در نمایشگاه‌های کشاورزی به مخاطبان گسترده‌تر معرفی شد و تخم تیره‌رنگ آن علاقه به این نژاد را در سراسر اروپا و بعدتر در بریتانیا و امریکای شمالی برانگیخت. گونهٔ بانتم (کوچک‌اندام) نیز بعدها پدید آمد تا از نظر شکل و رنگ همانند نمونهٔ بزرگ‌جثه باشد.

از زمان پیدایش، ولسومر هم به‌عنوان مرغ تخم‌گذار کاربردی و هم به‌عنوان پرندهٔ نمایشی نگهداری شده است. ظاهر آن، به‌ویژه طرح کبک‌مانند مرغ و خروس پررنگ و جسور، آن را در استانداردهای مرغداری و در زمین‌های کوچک کشاورزی همچنان آشنا نگه‌داشته است.

ولسومر بدنی پهن و پُر دارد که نسبتاً راست نگه داشته می‌شود و به آن حالتی مطمئن می‌بخشد. سر آن تاج تک‌شانهٔ متوسط، گوشواره‌های سرخ و ریش سرخ دارد. پاها تمیز، بدون پر و به رنگ زرد هستند و هر پا چهار انگشت دارد. منقار زرد تا رنگ شاخی است.

پرها و رنگ‌ها

مرغ طرح کبک‌مانندی را نشان می‌دهد که بیشتر با این نژاد شناخته می‌شود. بدن او قهوه‌ای گرم‌مایل‌به‌سرخ است، هر پر به‌ریزی خال‌خال شده، یال طلایی‌قهوه‌ای با خط‌های سیاه دارد و سینه‌اش رنگ صورتی‌کم‌رنگ (سالمونی) دارد. خروس با تضاد بیشتری دیده می‌شود: پشت و شانه‌های سرخ‌قهوه‌ای تیره، یال و زینِ طلایی، و سینه و دُم سیاهی که اغلب براقی سبزرنگ نشان می‌دهد. در هر دو جنس رنگ‌ها به‌صورت سایه‌های نرم قهوه‌ای دیده می‌شوند، نه نشانه‌های سخت و روشن. گونهٔ بانتم نیز با همین طرح رنگی اما در اندازهٔ کوچک‌تر وجود دارد.

ولسومر به خوی دوستانه و پایدار خود شناخته شده است. این پرندگان معمولاً با نگهدارندهٔ خود آرام برخورد می‌کنند و دست‌گیری را خوب تحمل می‌کنند، از همین‌رو گزینه‌ای مناسب برای خانواده‌ها و کسانی‌اند که تازه به مرغداری روی آورده‌اند. آن‌ها به‌اندازهٔ برخی نژادهای سبک تخم‌گذار، رمنده و ترسو نیستند.

در عین حال، این پرندگان فعال و هوشیار اند. آن‌ها با شوق دنبال خوراک می‌گردند و همیشه محیط اطراف خود را زیر نظر دارند و به‌سرعت متوجه حیوانات درنده می‌شوند. خروس‌ها معمولاً مواظب و محافظ گله هستند، بدون آنکه پرخاشگری غیرمعمول از خود نشان دهند.

در یک گلهٔ مختلط، ولسومرها معمولاً بدون دردسر جا می‌افتند و به‌ندرت با زور در بالا یا پایین سلسله‌مراتب گله قرار می‌گیرند. مرغ‌های این نژاد چندان تمایلی به خوابیدن روی تخم ندارند، بنابراین کمتر پیش می‌آید که تخم‌گذاری‌شان به‌خاطر جوجه‌کشی قطع شود. از نظر صدا میانه‌رو هستند: حضورشان محسوس و ارتباط‌گیرشان خوب است، اما جزو پرسروصداترین نژادها به‌شمار نمی‌روند.

ولسومر نژادی نیرومند است که با آب‌وهوای خنک و مرطوب به‌خوبی کنار می‌آید، ویژگی‌ای که از خاستگاه هالندی آن سرچشمه می‌گیرد. نگهداری روزانه بیشتر شامل لانهٔ تمیز، آب تازه، فضای مطمئن برای گشت‌وگذار و بررسی منظم پرنده‌ها و محیط اطراف‌شان است.

نظافت و آراستگی

• پاها و پنجه‌ها را از نگاه کنهٔ فلسی پا بررسی کنید و چوب‌های نشیمن را تمیز نگه دارید
• پرها و ناحیهٔ زیر دُم را برای شپشک و کنهٔ سرخ بررسی کنید، به‌ویژه در ماه‌های گرم
• یک محل خشک برای حمام خاک فراهم کنید تا پرنده‌ها بتوانند خودشان را تمیز کنند
• ناخن یا منقار را فقط در صورت بلندشدن بیش از حد کوتاه کنید، وضعیتی که در پرندگان فعال کمتر پیش می‌آید

فعالیت و ورزش

• روزانه فرصت گشت‌وگذار آزاد یا حضور در محوطه بدهید، زیرا این نژاد به دنبال خوراک گشتن علاقه دارد
• برای هر پرنده دست‌کم یک متر مربع محوطه فراهم کنید و در صورت امکان بیشتر
• دانهٔ پاشیده‌شده، سبزیجات و چوب‌های نشیمن اضافه کنید تا پرنده‌ها سرگرم بمانند
• از حصار یا تور استفاده کنید، زیرا ولسومرها هرچند هوشیارند اما باز هم ممکن است شکار حیوانات درنده شوند

محیط نگهداری

ولسومرها سرما را بهتر از گرمای شدید تحمل می‌کنند. لانه‌ای بدون کوران هوا و با تهویهٔ خوب، بستر خشک و صندوق‌های تخم‌گذاری فراهم کنید. در هوای گرم سایه و آب همیشگی بدهید. تاج تک‌شانهٔ این نژاد در سرمای شدید در معرض یخ‌زدگی قرار می‌گیرد، بنابراین لانه را خشک و بدون رطوبت انباشته نگه دارید، نه بسته و مرطوب.

خوراک آماده و متعادل باید اساس رژیم غذایی را تشکیل دهد. چوچه‌ها به خوراک آغازین با پروتئین بالا نیاز دارند، پرنده‌های در حال رشد به خوراک دورهٔ رشد می‌روند و مرغ‌های تخم‌گذار به خوراک مخصوص تخم‌گذار همراه با کلسیم اضافه برای کیفیت پوستهٔ تخم نیاز دارند. ولسومرها که در جستجوی خوراک زیاد فعال‌اند، در صورت داشتن فضای گشت‌وگذار این خوراک را با حشرات، دانه‌ها و سبزیجات تکمیل می‌کنند، اما خوراک آماده مصرف روزانه را یکنواخت نگه می‌دارد.

تنقلات و مکمل‌ها

سنگ‌ریزهٔ گوارشی نامحلول بدهید تا پرنده‌ها بتوانند خوراک را در سنگدان خرد کنند، و برای مرغ‌های تخم‌گذار به‌طور جداگانه صدف خرد‌شده یا منبع دیگری از کلسیم فراهم کنید. سبزیجات، کرم آرد و دانه تنقلات خوبی هستند، اما باید کمتر از حدود ۱۰ درصد رژیم غذایی بمانند تا خوراک کامل بتواند تغذیهٔ متعادل را تأمین کند. آب پاک باید همیشه در دسترس باشد.

ولسومرها به‌طور کلی پرندگانی سالم و مقاوم‌اند و مستعد هیچ بیماری خاص این نژاد نیستند. با نگهداری خوب، بسیاری از آن‌ها ۶ الی ۹ سال عمر می‌کنند، هرچند تولید تخم در مرغ‌های پرتولید ممکن است بعد از چند فصل نخست کاهش یابد. بیشتر مشکلات صحی نه از خود نژاد، بلکه از انگل‌ها، تغذیه یا بیماری‌های عمومی مرغداری ناشی می‌شوند.

مراقبت پیشگیرانه

• کرم‌کشی پرنده‌ها را طبق یک برنامهٔ منظم انجام دهید و زمین گشت‌وگذار را به‌نوبت تعویض کنید
• به‌طور منظم از نگاه کنه و شپشک بررسی کنید، به‌ویژه در ماه‌های گرم
• ظرف‌های خوراک و آب را تمیز نگه دارید تا از گسترش بیماری جلوگیری شود
• کلسیم مخصوص مرغ تخم‌گذار بدهید تا کیفیت پوستهٔ تخم بهتر شود و خطر گیر کردن تخم کاهش یابد
• هر پرندهٔ تازه را پیش از افزودن به گله برای مدتی جدا نگه دارید

بهترین شیوهٔ نگهداری ولسومر، لانه‌ای همراه با محوطهٔ متصل یا دسترسی به زمین برای گشت‌وگذار آزاد است. لانه پرنده‌ها را شبانه و در هوای بد محافظت می‌کند، در حالی که محوطه یا زمین باز فضای روزانه‌ای را فراهم می‌کند که این پرندهٔ فعال و خوراک‌جو به آن نیاز دارد. لانه باید در برابر حیوانات درنده مقاوم، خشک و با تهویهٔ خوب باشد، بدون آنکه در معرض کوران هوا قرار گیرد.

فهرست آماده‌سازی

• لانه‌ای مطمئن با دروازهٔ کوچک قفل‌شونده و توری ضد حیوان درنده
• چوب‌های نشیمن بالاتر از سطح زمین
• بستر خشک مانند خُرده‌چوب یا کاه
• صندوق‌های تخم‌گذاری در بخشی آرام و کم‌نور لانه
• آب و خوراک تمیز زیر سرپناه
• یک محل حمام خاک در محوطه

مرغ‌های ولسومر چندان تمایلی به خوابیدن روی تخم ندارند، از همین‌رو تخم‌های آن‌ها اغلب در انکوباتور جوجه‌کشی می‌شوند. پوستهٔ قهوه‌ای تیرهٔ تخم یکی از ویژگی‌های شاخص این نژاد است، اما همین ویژگی نورگذری از تخم را دشوارتر می‌سازد، زیرا نور به‌سختی از رنگدانهٔ پوسته عبور می‌کند. برای بهترین نتیجه، تخم‌های تمیز، خوش‌فورم و یک‌دست از نظر رنگ را انتخاب کنید و آن‌ها را در حدود یک هفته پس از تخم‌گذاری زیر انکوباتور بگذارید.

مراحل جوجه‌کشی

۱. تخم‌های تازه و تمیز را در دمای اتاق داخل انکوباتور گرم‌شده بگذارید ۲. دما را ثابت نگه دارید و تخم‌ها را تا روز ۱۸ بچرخانید ۳. در حدود روز ۷ تا ۱۰ با نور قوی نورگذری کنید تا رشد جنین بررسی شود، زیرا پوستهٔ تیره به نور قوی‌تری نیاز دارد ۴. رطوبت را تا حدود ۶۵ درصد بالا ببرید و چرخاندن را در روز ۱۸ متوقف کنید (مرحلهٔ آماده‌سازی نهایی) ۵. تا زمانی که چوچه‌ها در حدود روز ۲۱ از تخم بیرون می‌آیند، در انکوباتور را بسته نگه دارید ۶. چوچه‌های خشک و پرپشم‌شده را به یک محل گرم با خوراک آغازین و آب انتقال دهید