واگیو

واگیو یک نژاد گاو گوشتی است که خاستگاه آن جاپان می‌باشد. نام این نژاد را می‌توان به گونه تقریبی «گاو جاپانی» ترجمه کرد و این نام چند گونه منطقه‌ای را در بر می‌گیرد که شناخته‌شده‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از: جاپانی سیاه، جاپانی قهوه‌ای، جاپانی بی‌شاخ و جاپانی شاخ‌کوتاه. ارزش این نژاد بیشتر از هر چیز به چربی میان‌بافتی متراکم آن، یا همان بافت مرمری، بر می‌گردد که گوشتش را از دیگر نژادها متمایز می‌سازد.

واگیو گاوهایی درشت‌جثه با طبیعتی آرام و متعادل است. این حیوانات نسل‌ها پیش‌تر به عنوان حیوان بارکش و کارگر به کار گرفته می‌شدند، پیش از آن که اصلاح نژاد گزینشی به سوی بهبود کیفیت گوشت تغییر جهت دهد؛ و همین سابقه طولانی نگهداری نزدیک با انسان در رفتار خوش‌خو و قابل مدیریت آن‌ها نمایان است. گاوهای بالغ این نژاد سنگین‌وزن اند، اما معمولا با کسانی که به گونه منظم آن‌ها را نگهداری می‌کنند، رام و همکار باقی می‌مانند.

بیرون از جاپان، این نژاد هم در گله‌های خالص‌نژاد (فول‌بلاد) و هم در برنامه‌های دورگه‌سازی پرورش داده می‌شود؛ در برنامه‌های دورگه‌سازی از ژنتیک واگیو برای افزودن بافت مرمری به گوشت سایر نژادهای گاو گوشتی استفاده می‌گردد. طول عمر این نژاد برای یک گاو نسبتا زیاد است و معمولا به 15 تا 20 سال می‌رسد، هرچند حیواناتی که برای تولید گوشت پرورش می‌یابند، بسیار زودتر به مرحله ذبح می‌رسند.

این نژاد برای چه کسانی مناسب است

واگیو برای تولیدکنندگان گوشتی که بیشتر روی گوشت با بافت مرمری درجه یک تمرکز دارند، مناسب است، نه روی افزایش سریع وزن یا حجم بالای تولید. این نژاد به مدیریت صبورانه و دقیق و یک دوره تغذیه طولانی‌تر پاسخ خوب می‌دهد؛ از همین رو برای فارم‌هایی که می‌توانند نگهداری دقیق و تغذیه پیوسته را در طول چندین ماه تضمین کنند، گزینه مناسبی است. خوی آرام این نژاد نگهداری آن را حتی در فارم‌های کوچک‌تر ممکن می‌سازد، اما هزینه بالای دام‌های خالص‌نژاد و دوره طولانی فربه‌سازی، آن را بیشتر به یک انتخاب تخصصی تبدیل می‌کند تا یک نژاد تجارتی همه‌منظوره.

گاو در جاپان از حدود دو هزار سال بدینسو وجود داشته و بیشتر برای کارهای زراعتی مانند قلبه کردن کشتزارهای برنج و کشیدن بار به کار گرفته می‌شده است. زمین‌های ناهموار و سخت‌گیری‌های کار بارکشی، حیواناتی با قوت، تحمل و خوی باثبات را می‌طلبیده و بافت مرمری گوشتی که این نژاد امروزه به آن شهرت دارد، تا اندازه‌ای با انرژی ذخیره‌شده به شکل چربی میان‌بافتی در همین دام‌های کارگر ارتباط دارد.

در بیشتر این دوره، در جاپان رواج چندانی برای خوردن گوشت گاو وجود نداشت و در بسیاری از منطقه‌ها، گاوها به گونه نسبتا جدا از هم نگهداری می‌شدند. همین جدایی سبب شکل‌گیری گروه‌های محلی جداگانه با ویژگی‌های خاص خود گردید. پس از آن که جاپان در نیمه دوم سده نزدهم دروازه‌های خود را بیشتر به روی ارتباط با بیرون باز کرد، برخی گاوهای اروپایی وارد شده با نسل بومی آمیزش داده شدند تا اندازه و ساختار بدنی بهبود یابد.

آمیزش با گاوهای بیگانه در اوایل سده بیستم برای حفظ ویژگی‌های نسل‌های بومی تا حد زیادی متوقف گردید. از دهه 1940 بدینسو، دفترهای نسب جاپانی نژادهای اصلی را به گونه رسمی به رسمیت شناختند: جاپانی سیاه، جاپانی قهوه‌ای (که جاپانی سرخ نیز نامیده می‌شود)، جاپانی بی‌شاخ و جاپانی شاخ‌کوتاه. نژاد جاپانی سیاه بخش بزرگی از واگیوهایی را که امروز پرورش می‌یابند، تشکیل می‌دهد.

ژنتیک واگیو نخستین بار در دهه 1970 و بار دیگر در دهه 1990 به کشورهای دیگر راه یافت، زمانی که شمار محدودی از دام‌ها و مواد ژنتیکی به امریکای شمالی و استرالیا صادر گردید. همین صادرات، بنیاد گله‌های پرورشی را گذاشت که امروز در سراسر جهان برای واگیوی خالص‌نژاد و برنامه‌های دورگه‌سازی به کار می‌روند.

واگیو گاوهایی تنومند و پرحجم است با کمری کشیده و نسبتا صاف و استخوان‌بندی که نسبت به وزن بدن ظریف به نظر می‌رسد. رایج‌ترین گونه آن، یعنی جاپانی سیاه، به رنگ یک‌دست سیاه است، در حالی که گونه جاپانی قهوه‌ای از سرخ تا قهوه‌ای مایل به سرخ دیده می‌شود. هم گونه‌های شاخ‌دار و هم گونه‌های طبیعتا بی‌شاخ در این نژاد وجود دارد که مورد دوم از طریق گونه جاپانی بی‌شاخ به دست آمده است. این نژاد بیشتر تصویر یک دام معتدل و متوازن را می‌سازد، نه عضله‌سازی افراطی که در برخی نژادهای گوشتی تخصصی دیده می‌شود.

پوشش بدن و رنگ‌ها

پوشش بدن این نژاد کوتاه است و صاف روی بدن قرار می‌گیرد. رنگ آن به گونه بستگی دارد: دام‌های جاپانی سیاه یک‌دست سیاه اند، هرچند گاهی در دام‌های مسن‌تر یا آن‌هایی که بیشتر در آفتاب بوده‌اند، اندکی مایل به قهوه‌ای دیده می‌شوند؛ در حالی که جاپانی قهوه‌ای از سرخ روشن تا قهوه‌ای مایل به سرخ تیره متغیر است و اغلب اطراف پوزه و زیر شکم رنگ روشن‌تری دارد. گوساله‌ها با رنگ گونه خود به دنیا می‌آیند و آن را در تمام زندگی حفظ می‌کنند. پوشش ظاهری بدن، اشاره چندانی به مهم‌ترین ویژگی این نژاد ندارد؛ چربی مرمری ریز و یک‌دست درون عضله که تنها هنگام بریدن گوشت نمایان می‌شود.

واگیو در میان نژادهای گوشتی به یکی از آرام‌خوترین‌ها شهرت دارد. این گاوها به گونه عمومی آرام و خوش‌خو اند، زود به روزمرگی‌ها خو می‌گیرند و در برابر نگهداری نزدیک، در مقایسه با بسیاری از گاوها، تحمل بیشتری از خود نشان می‌دهند. این خوی به سده‌ها کار به عنوان حیوان بارکش برمی‌گردد، دورانی که مردم در ارتباط نزدیک با هر رأس گاو زندگی و کار می‌کردند.

با نگهدارندگان آشنا، این نژاد همکار و آسان برای جابه‌جایی است و فشار روانی هنگام نگهداری آن، در مقایسه با نژادهایی که واکنش‌پذیرتر اند، پایین‌تر می‌ماند؛ این نکته هم برای رفاه حیوان و هم برای کیفیت گوشت اهمیت دارد. واگیو در درون گله اجتماعی است و ساختارهای گروهی باثباتی می‌سازد. در برابر غریبه‌ها یا در محیط‌های ناآشنا، مانند هر گاو دیگر، ممکن است محتاط رفتار کند؛ از همین رو نگهداری آرام و پیوسته بهترین نتیجه را می‌دهد.

با وجود این خوی آرام، این‌ها دام‌هایی بزرگ و پرقوت اند. به ویژه گاوهای نر باید همیشه با احتیاط برخورد شوند و هرگز نباید تنها به دلیل رام بودن نژاد، بی‌خطر پنداشته شوند. امکانات مناسب و نگهداری منظم از سنین پایین، دام‌ها را آرام و قابل پیش‌بینی نگه می‌دارد.

نظافت و مراقبت از بدن

• پوشش کوتاه بدن را پاک نگه دارید؛ گاوها بیشتر خودشان از بدن خود مراقبت می‌کنند، اما دسترسی به سطوح مخصوص نظافت مانند برس یا تیرک‌های مالشی برای‌شان مفید است.
• سُم‌ها را به گونه منظم بررسی کنید و در صورت نیاز کوتاه کنید تا از لنگیدن جلوگیری شود، به ویژه در دام‌هایی که روی زمین نرم یا در طویله نگهداری می‌شوند.
• انگل‌های خارجی (مگس، شپش، کنه) را طبق یک برنامه فصلی کنترل کنید.
• پوست، چشم‌ها و پستان گاوهای مولد را در جریان نگهداری روزمره بررسی کنید.

حرکت و فعالیت بدنی

• فضای کافی برای راه رفتن و چرا در اختیار دام قرار دهید؛ فعالیت بدنی به رشد سالم و صحت اندام‌ها کمک می‌کند.
• از وادار کردن دام به حرکت تند و پرفشار خودداری کنید، زیرا با خوی آرام این نژاد سازگار نیست.
• در صورت امکان، دسترسی به چراگاه یا محوطه بزرگ بهتر از نگهداری پیوسته در فضای بسته و محدود است.

محیط نگهداری

واگیو در آب‌وهوای گوناگون دوام می‌آورد، اما بهترین حالت زمانی است که از گرما، سرما، باد و رطوبت در امان باشد. سایه و آب پاک در هوای گرم ضروری است و در شرایط سرد یا مرطوب، داشتن جای خشک برای خوابیدن اهمیت دارد. گله‌های باثبات، نگهداری بدون فشار روانی و روال روزانه پیوسته با خوی این نژاد سازگار است و به حفظ خوراک‌گیری پایدار کمک می‌کند.

واگیو نشخوارکننده است و بنیاد خوراک آن را علوفه تشکیل می‌دهد: چراگاه، یونجه خشک یا سیلاژ که فایبر لازم برای کارکرد سالم شکمبه را فراهم می‌کند. آب پاک باید همیشه در دسترس باشد و مصرف روزانه آن در هوای گرم به گونه چشمگیر بالا می‌رود. برای شکل‌گیری بافت مرمری فراوان این نژاد، برنامه‌های فربه‌سازی غله یا خوراک متمرکز پرانرژی را اضافه می‌کنند و دوره تغذیه را به مراتب فراتر از آنچه برای گاوهای گوشتی معمولی به کار می‌رود، طولانی‌تر می‌سازند؛ گاهی تا 24 تا 30 ماه یا بیشتر.

هرگونه تغییر در خوراک باید به آرامی و طی چند روز صورت گیرد تا از ناراحتی‌های گوارشی مانند اسیدوز یا نفخ جلوگیری شود. تأمین مواد معدنی و ویتامین باید متناسب با نوع علوفه و مرحله زندگی دام باشد.

تنقلات و مکمل‌ها

خوراک‌های اضافی را کم و پیوسته نگه دارید. سنگ‌نمک‌های معدنی یا بلوک‌های متعادل با علوفه محلی، در جاهایی که خاک کمبود دارد، به تأمین عناصر کمیاب مانند مس، سلینیم و کوبالت کمک می‌کند، اما تنها با مشوره داکتر مالداری یا متخصص تغذیه باید داده شود، زیرا برخی مواد معدنی در مقدار زیاد زیان‌آور اند. مقدار زیاد و ناگهانی غله یا تنقلات خوشمزه می‌تواند شکمبه را مختل کند و باید از آن پرهیز شود.

واگیو به گونه عمومی دام‌هایی مقاوم است و می‌تواند 15 تا 20 سال زندگی کند، هرچند دام‌هایی که برای تولید گوشت پرورش می‌یابند، بسیار زودتر ذبح می‌شوند. مشکلات صحی آن بیشتر همان مشکلات عمومی گاوها است: مشکلات گوارشی، تنفسی، سُم و انگل. دوره طولانی و پرانرژی فربه‌سازی این نژاد، توجه ویژه به صحت شکمبه و شرایط مرتبط با خوراک پرغله را می‌طلبد.

مراقبت پیشگیرانه

• یک برنامه واکسیناسیون متناسب با منطقه و گله را همراه با داکتر تنظیم و دنبال کنید.
• کنترل منظم انگل را انجام دهید و مقاومت دارویی را زیر نظر داشته باشید.
• سُم‌ها را کوتاه و زمین را خشک نگه دارید تا از لنگیدن جلوگیری شود.
• خوراک را به آرامی معرفی و تغییر دهید تا صحت شکمبه حفظ شود.
• آب پاک، سایه و سرپناه فراهم کنید تا فشار ناشی از گرما و سرما کاهش یابد.
• نگهداری را آرام و امکانات را ایمن نگه دارید تا از آسیب و فشار روانی جلوگیری شود.

روند تولید مثل واگیو همان الگوی کلی گاوها را دنبال می‌کند. گاوهای ماده جوان در سال نخست به بلوغ می‌رسند، اما معمولا نخستین جفت‌گیری آن‌ها بسته به رشد و وضعیت جسمی، در سن 14 تا 18 ماهگی صورت می‌گیرد؛ به این ترتیب نخستین‌بار در دو سالگی می‌زایند. جفت‌گیری یا از راه آمیزش طبیعی با گاو نر است، یا، که در برنامه‌های نسب‌دار و دورگه‌سازی بسیار رایج است، از راه تلقیح مصنوعی که نقش اصلی را در گسترش ژنتیک واگیو در سراسر جهان داشته است.

دوره آبستنی نزدیک به نه ماه، یا حدود 280 تا 290 روز، به درازا می‌کشد. گاوهای ماده تقریبا همیشه یک گوساله می‌زایند؛ دوقلوزایی کم‌یاب است. گوساله‌ها ظرف چند ساعت پس از تولد قادر به ایستادن و شیر خوردن اند و برای دریافت ایمنی به آغوز اولیه وابسته اند. گوساله معمولا پیش از از شیرگیری، چند ماه شیر می‌خورد و گاوهای واگیو، همسو با خوی آرام این نژاد، مادرانی توجه‌مند و خوش‌خو اند. گزینش دقیق پدر و مادر دام‌ها، نقش اصلی را در حفظ بافت مرمری و کیفیت گوشتی دارد که این نژاد برای آن پرورش می‌یابد.