هایلند

نژاد هایلند یک نژاد گاو گوشتی است که ریشه آن به کوهستان‌های اسکاتلند و جزایر هبرید بیرونی برمی‌گردد. این نژاد یکی از کهن‌ترین نژادهای ثبت‌شده گاو در جهان شمرده می‌شود و با شاخ‌های دراز و کمانی و پوست پرپشت دو لایه‌اش در سراسر دنیا شناخته شده است. اندازه بدن این نژاد متوسط است، گاوهای ماده معمولاً از گاوهای نر سبک‌تر استند، و این نژاد پوست و ساختار بدنی دارد که به آن اجازه می‌دهد در تمام سال، حتی در هوای سرد، مرطوب و بادی، در فضای باز زندگی کند.

هایلندها بیشتر برای تولید گوشت پرورش می‌یابند، گوشتی که لاغر و به‌خوبی مرمری است، زیرا این نژاد به‌جای لایه ضخیم چربی پشت، برای گرم ماندن به پوست خود تکیه می‌کند. از این گاوها همچنان به‌طور گسترده برای چرای حفاظتی استفاده می‌شود، جایی که تمایل آن‌ها به خوردن گیاهان زبر و چریدن در زمین ناهموار به مدیریت چراگاه، بته‌زار و تالاب کمک می‌کند، زمین‌هایی که نژادهای دیگر از آن‌ها دوری می‌کنند. رشد این گاوها در مقایسه با نژادهای گوشتی تجارتی کندتر است، اما عمر طولانی می‌کنند و برای سال‌های زیادی تولیدی باقی می‌مانند.

خلق و خوی این نژاد آرام و خوش‌رفتار است. هایلندها وقتی به مردم عادت کنند رام می‌شوند و کنترل آن‌ها آسان است، هرچند شاخ‌هایشان باعث می‌شود مالداران در کارهای روزمره فاصله و احتیاط را رعایت کنند. این نژاد را می‌توان محنتی نامید، به این معنا که بدون خوراک زیاد و مراقبت فشرده، در علوفه کم‌کیفیت و زمین دشوار به‌خوبی دوام می‌آورد.

مناسب برای چه کسانی است

هایلند برای مالداران خرد، چرانندگان حفاظتی و تولیدکنندگان گوشتی که گاو خود را در فضای باز روی زمین ناهموار یا حاشیه‌ای نگه می‌دارند مناسب است. در جاهایی که زمستان سخت است و پناهگاه محدود، این گزینه عملی است، زیرا این نژاد با آب و هوایی کنار می‌آید که برای گاوهای پوست‌نازک‌تر فشار ایجاد می‌کند. این نژاد برای سیستم‌های تجارتی سریع و پرتولید که به افزایش وزن سریع نیاز دارند کمتر مناسب است، چون هایلند به کندی رشد می‌کند و دیرتر از نژادهای گوشتی تخصصی به وزن بازار می‌رسد.

نژاد هایلند در کوهستان‌های اسکاتلند و در جزایر هبرید بیرونی، منطقه‌ای با زمستان‌های سرد، باران سنگین و چراگاه کوهی ضعیف، شکل گرفت. گاوداری در این منطقه از زمان‌های خیلی دور رواج داشته، و این نژاد از میان نسل‌های حیواناتی که در علوفه زبر و زمین باز دوام آورده‌اند، شکل خود را پیدا کرده است. محیط سخت، نه گزینش برنامه‌ریزی‌شده، بیشتر خصوصیات اولیه این نژاد را ساخته است.

از نظر تاریخی، هایلندها به دو گونه تقسیم می‌شدند. گاوهای سیاه‌رنگ کوچک‌تر از جزایر غربی می‌آمدند، در حالی که گاوهای بزرگ‌تر و اغلب مایل به سرخ از سرزمین اصلی می‌آمدند. با گذشت زمان این دو گروه با هم مدیریت شدند و طیف رنگ‌هایی که امروز دیده می‌شود، بازتاب همان پیشینه ترکیبی است. این گاوها ستون اصلی زندگی مردم کوهستان بودند و برای جوامع دهقانی گوشت، پوست و نیروی کشش فراهم می‌کردند.

یک انجمن نژاد در اواخر سده نزدهم در اسکاتلند تشکیل شد و دفتر نژاد (هرد بوک) برای ثبت شجره‌ها ایجاد گردید. این کار به نژاد یک معیار رسمی داد و به گسترش شهرت آن فراتر از اسکاتلند کمک کرد. گاوهای هایلند بعدها به کشورهای دیگر با آب و هوای سرد یا سخت، از جمله بخش‌هایی از امریکای شمالی، اروپا و استرالیا و نیوزیلند، صادر شدند.

در دوران معاصر، این نژاد هم برای گوشت خود و هم برای نقشش در مدیریت زمین ارزش دارد. سازمان‌های حفاظت از محیط زیست از هایلندها برای چرا در ذخیره‌گاه‌های طبیعی، زمین‌های خاردار و تالاب‌ها استفاده می‌کنند، زیرا این گاوها گیاهان زبر می‌خورند و زمین مرطوب را تحمل می‌کنند. همین هدف دوگانه، یعنی تولید گوشت سنتی به‌همراه چرای حفاظت از زیستگاه، باعث شده این نژاد حتی در دورانی که نژادهای تجارتی پررشدتر بر تولید اصلی مسلط شده‌اند، همچنان مورد تقاضا باقی بماند.

شناخت نژاد هایلند آسان است. این نژاد موی بیرونی دراز و موج‌دار روی یک کرک زیرین نرم و پشمی دارد، موی پیشانی پرپشتی که روی چشمانش می‌افتد، و شاخ‌های درازی که به بیرون و بالا کمان می‌خورند. بدن این نژاد فشرده و برای اندازه متوسط آن به‌خوبی ساخته شده، روی پاهای کوتاه قرار دارد، با سری پهن و حالتی آرام. گاوهای نر سنگین‌تر و عضلانی‌تر از گاوهای ماده استند، و شکل شاخ‌ها میان دو جنس فرق دارد؛ شاخ گاو ماده معمولاً بالا می‌رود و کمان می‌کند، در حالی که شاخ گاو نر ضخیم‌تر است و بیشتر به‌جلو رشد می‌کند.

پوست و رنگ‌ها

پوست دو لایه ویژگی اصلی این نژاد است و دلیلی است که این گاو می‌تواند زمستان را در فضای باز سپری کند. موهای بیرونی دراز باران را دفع می‌کنند، در حالی که کرک زیرین گرما را نگه می‌دارد. سرخ رنگی است که بیشتر مردم آن را به یاد می‌آورند، اما این نژاد به رنگ بور (زرد کم‌رنگ)، زرد، سیاه، سفید، ابلق و نقره‌ای هم دیده می‌شود. شاخ‌ها روشن با نوک تیره‌تر استند و در تمام عمر حیوان رشد می‌کنند. از آنجا که کار گرم نگه‌داشتن بدن را پوست انجام می‌دهد، هایلندها چربی پشت کمتری نسبت به بسیاری از نژادهای گوشتی دارند، و همین موضوع در گوشت لاغرترشان منعکس می‌شود.

هایلند به خلق و خوی آرام و متعادل معروف است. حیواناتی که به‌طور منظم دست‌کاری می‌شوند ساکت‌تر می‌شوند و جابه‌جایی آن‌ها آسان‌تر است، و کارهایی مانند بررسی سُم و بارگیری را بهتر از بسیاری نژادهای گوشتی تحمل می‌کنند. این نژاد را رام و خوش‌رفتار توصیف می‌کنند، و در محیط‌های خانوادگی یا مالداری خرد که مردم روزانه در کنار آن‌ها استند به‌خوبی سازگار می‌شود.

با غریبه‌ها این گاوها معمولاً آرام استند تا عصبی، اما شاخ‌های دراز باعث می‌شود مالداران فاصله بگیرند و از ازدحام دور حیوانات پرهیز کنند. گاوهای ماده می‌توانند نسبت به گوساله‌های تازه‌زاده محافظه‌کار باشند، و باید با گاو مادری که گوساله همراه دارد، با همان احتیاطی برخورد شود که با هر گاو گوشتی مادر می‌شود. هایلندها یک نظم اجتماعی روشن در داخل گله ایجاد می‌کنند و معمولاً پس از تثبیت آن نظم، با آرامش در کنار هم زندگی می‌کنند. این گاوها با دام‌های دیگر در چراگاه مشترک هم به‌خوبی کنار می‌آیند.

هایلندها از جمله کم‌خرج‌ترین گاوها برای نگهداری استند، اما بازهم به مراقبت اساسی درست، توجه به پوست‌شان در هوای گرم، و برخورد ایمن در نزدیکی شاخ‌هایشان نیاز دارند.

آرایش و مراقبت از پوست

• پوست را از نظر گل، خار و به‌هم‌چسبیدگی مو بررسی کنید، به‌ویژه پشت پاها و زیر شکم.
• در اواخر بهار ریزش شدید مو را انتظار داشته باشید، زیرا کرک زمستانی می‌ریزد؛ برس زدن به از بین بردن موهای شل کمک می‌کند.
• موی پیشانی دراز را طوری تمیز نگه دارید که حیوان بتواند ببیند.
• شاخ‌ها را از نظر ترک یا آسیب بررسی کنید و مراقب باشید که به‌سمت چشم رشد نکنند.

تمرین و جابه‌جایی

• چراگاه کافی برای گله فراهم کنید تا بچرند و آزادانه بگردند؛ حرکت به سالم ماندن سُم و وضعیت بدنی کمک می‌کند.
• چراگاه را به‌نوبت تغییر دهید تا حیوانات زمین‌های گوناگون را بپیمایند، که با عادت چرای این نژاد سازگار است.
• بگذارید سُم‌ها با راه رفتن طبیعی روی زمین سفت خودبه‌خود ساییده شوند؛ روی زمین نرم و مرطوب سُم‌ها را به‌طور منظم بررسی کنید.

محیط

این نژاد برای آب و هوای سرد، مرطوب و بادی ساخته شده و زندگی در فضای باز را ترجیح می‌دهد. به آب پاک، علوفه خوب و بادشکن یا پناهگاه ساده مانند پرچین، کنار جنگل یا سایبان باز نیاز دارد. هایلندها با گرما مشکل بیشتری نسبت به سرما دارند، بنابراین در مناطق گرم به سایه، آب فراوان و محافظت در برابر حشرات نیش‌زن نیاز دارند. حصارکشی باید شاخ‌ها را در نظر بگیرد، و محوطه‌های مدیریت باید به‌اندازه‌ای باز باشند که حیوانات شاخ‌دار بتوانند از آن عبور کنند.

هایلند حیوانی چراخوار است که در چراگاه، کاه و علوفه زبری که گاوهای دیگر باقی می‌گذارند، به‌خوبی عمل می‌کند. این نژاد چرای کم‌کیفیت را به‌طور موثر به وضعیت بدنی خوب تبدیل می‌کند، بنابراین به‌ندرت به خوراک متمرکزی که در سیستم‌های گوشتی فشرده استفاده می‌شود نیاز دارد. هدف وضعیت بدنی پایدار است، نه افزایش وزن سریع، و خوراک‌دهی زیاد و غنی می‌تواند حیوانات را بیش از حد چاق کند.

تنقلات و مکمل‌ها

یک قالب نمک معدنی آزاد یا مواد معدنی جدا که با خاک محلی سازگار باشد فراهم کنید، زیرا کمبودها بسته به منطقه فرق می‌کنند. آب پاک باید همیشه در دسترس باشد. تنقلات لازم نیست، اما مقدار کمی کاه یا برگ ایمن می‌تواند برای تشویق به رام شدن استفاده شود. هرگونه تغییر در رژیم غذایی، از جمله انتقال از علف تابستانی به علوفه زمستانی، باید طی چند روز انجام شود.

هایلند به محنتی بودن و پرعمری معروف است، و گاوهای ماده‌ای که به‌خوبی مدیریت شوند می‌توانند تا اواخر دهه دوم عمرشان زنده بمانند و زاد و ولد کنند، با عمر معمول 15-20 سال. این نژاد مشکلات ارثی خاص کمی دارد، و نیازهای صحی اصلی آن همان نیازهای معمولی است که همه گاوهای چراگاهی دارند: کنترل انگل، مراقبت از سُم و محافظت در برابر بیماری‌های عفونی رایج. زایمان معمولاً بدون مشکل است، که برای گله‌های با مداخله کم مناسب است.

مراقبت پیشگیرانه

• یک برنامه واکسیناسیون و ضد انگل تایید شده توسط داکتر حیوانات را برای منطقه خود دنبال کنید.
• سُم‌ها را بررسی کنید و در صورت نیاز کوتاه کنید، به‌ویژه در زمین مرطوب.
• مواد معدنی فراهم کنید تا از کمبودهای محلی جلوگیری شود.
• چراگاه را خوب زهکشی‌شده نگه دارید تا مشکلات انگل و سُم کاهش یابد.
• وضعیت بدنی را در طول فصل‌ها زیر نظر بگیرید و خوراک را بر همان اساس تنظیم کنید.

هایلندها نسبت به نژادهای گوشتی تجارتی به‌آرامی بالغ می‌شوند، و تلیسه‌ها (گاوهای ماده جوان) اغلب دیرتر جفت‌گیری می‌کنند تا پیش از اولین زایمان به اندازه مناسب برسند. گاوهای ماده مادرانی خوب و توجه‌مند استند، با شیر کافی برای یک گوساله، و جفت‌گیری طبیعی در محیط گله رایج است. دوره آبستنی حدود نه ماه است، و بیشتر گاوها بدون کمک زایمان می‌کنند، که یکی از دلایل محبوبیت این نژاد نزد گله‌های کم‌مداخله و حفاظتی است.

گوساله تازه‌زاده کوچک و فعال است، و گاو مادر معمولاً بدون دخالت آن را تمیز می‌کند و شیر می‌دهد. گوساله‌ها همراه مادر می‌مانند و با علف و شیر رشد می‌کنند، و از شیر گرفتن آن‌ها به‌طور طبیعی یا در زمانی که مالدار انتخاب می‌کند انجام می‌شود. محنتی بودن این نژاد از همان اوایل نمایان است، زیرا گوساله‌هایی که در فضای باز به دنیا می‌آیند، اگر گاو مادر پناهگاه و وضعیت بدنی خوبی داشته باشد، با سرما کنار می‌آیند. برجسته‌ترین ویژگی پرورش هایلند طول عمر تولیدمثلی است: گاوهای ماده معمولاً باروری خود را حفظ می‌کنند و تا میانه یا اواخر دهه دوم عمرشان به گوساله‌پروری ادامه می‌دهند، که سال‌های تولیدی زیادی برای هر حیوان به همراه دارد.