انگوس

نژاد انگوس یک نسل گاو گوشتی است که خاستگاه آن شمال‌شرق اسکاتلند است. این گاوها به گونه طبیعی بدون شاخ به دنیا می‌آیند و بیشترین آن‌ها یک‌دست سیاه‌رنگ استند، هرچند گونه سرخ‌رنگ آن نیز وجود دارد. اندام این نژاد از متوسط تا بزرگ است؛ گاوهای نر بالغ معمولاً به 850 تا 1,000 کیلوگرام و گاوهای ماده به 550 تا 700 کیلوگرام وزن می‌رسند.

گاو انگوس بیشتر به خاطر گوشت پرورش داده می‌شود. این نژاد به خاطر داشتن چربی ریزِ داخل بافت گوشت، که بر مزه و نرمی آن اثر می‌گذارد، ارزش زیاد دارد و گوشت انگوس زیر برندهای مختلف در بازار به فروش می‌رسد. این گاوها همچنان به خاطر باروری خوب، آسانی زایمان و توانایی تبدیل علف چراگاه به وزن گوشت در زمین‌ها و آب‌وهوای گوناگون شناخته شده‌اند.

این نژاد به آرامی و ثبات خُلقی معروف است، به همین دلیل کار با آن و مدیریت روزمره گله آسان‌تر از گاوهای پرتحرک و عصبی است. این ویژگی‌ها همراه با تحمل بالا سبب شده‌اند که انگوس یکی از پرشمارترین نژادهای گاو گوشتی در کشورهایی مانند ایالات متحده امریکا، آسترالیا و آرژانتین باشد.

مناسب برای چه کسانی است

انگوس برای پرورش‌دهندگان گوشت که به دنبال حیوانی مقاوم و کم‌خرچ استند و به آسانی می‌زاید و در چراگاه یا فارم پرواربندی خوب پروار می‌شود، گزینه مناسبی است. نبود شاخ نیاز به شاخ‌بری را از میان می‌برد و خُلق آرام آن استرس کار با گله را هم برای مالداران خُرد و هم برای فارم‌های بزرگ کم می‌کند. این نژاد همچنان در دورگه‌سازی هم پرکاربرد است، زیرا ژن بدون‌شاخی و چربی داخلی گوشت آن به‌گونه پایدار به نسل بعدی منتقل می‌شود.

ریشه نژاد انگوس به ولایت‌های ابردین‌شایر و انگوس در شمال‌شرق اسکاتلند برمی‌گردد، جایی که دهقانان محلی از مدت‌ها پیش گاوهای سیاه و به طور طبیعی بدون شاخ نگهداری می‌کردند. این حیوانات با نام‌های محلی مانند «دودی» و «هَملی» شناخته می‌شدند که هردو به معنای گاو بدون شاخ استند. در اواخر دهه 1700 و اوایل دهه 1800 میلادی، پرورش‌دهندگان به گزینش این گاوها برای یک‌دستی شکل بدن و کیفیت گوشت آغاز کردند.

هیو واتسون از کیلور را عموماً به عنوان بنیان‌گذار اصلی بهبود این نژاد در اوایل سده نزدهم می‌شناسند. او تلاش خود را روی تثبیت گونه سیاه و بدون شاخ متمرکز کرد و گاو نرش به نام «اولد جاک» و گاو ماده‌اش به نام «اولد گرنی» به حیوانات بنیادین این نژاد بدل شدند که نسل آن‌ها در شجره‌نامه‌های نخستین به کرات دیده می‌شود. ویلیام مک‌کامبی از تیلی‌فور بعدتر این نژاد را ترویج کرد و جایگاه آن را در نمایشگاه‌های کشاورزی و بازارهای صادراتی بلند برد.

نخستین دفتر ثبت نسب این نژاد در سال 1862 میلادی در اسکاتلند ایجاد شد که پایه‌یی مستند برای شجره این جمعیت گاو فراهم کرد. نخستین صادرات گاو به امریکای شمالی در اوایل دهه 1870 میلادی صورت گرفت و نخستین گاوهای بنیادین این نژاد در حدود سال 1873 میلادی به ایالات متحده امریکا رسیدند؛ اندکی بعد انجمن‌های نژادی هم در آن‌جا و هم در کشورهای دیگر تشکیل شدند.

از همین آغاز، نژاد انگوس در سرتاسر قاره امریکا، آسترالیا، نیوزیلند و فراتر از آن گسترش یافت. گزینش برای کیفیت لاشه و ویژگی‌های مادری در طول سده بیستم جایگاه این نژاد را در تولید تجاری گوشت و برنامه‌های گوشت برند‌دار تثبیت کرد.

انگوس بدنی فشرده و پرعضله دارد، پوستش صاف است و شاخ ندارد. سرش کوتاه و پهن، کمرش صاف و همسطح، و نشیمنگاهش عمیق و گرد است که نشان از گزینش برای تولید گوشت بیشتر دارد. دو رنگ شناخته‌شده این نژاد سیاه، که رایج‌تر است، و سرخ استند. هردو رنگ همان ویژگی بدون‌شاخی را دارند.

پوشش بدن و رنگ

پوشش بدن در ماه‌های گرم کوتاه و براق است و در زمستان ضخیم‌تر می‌شود؛ همین ویژگی به این نژاد کمک می‌کند تا هوای سرد را بهتر تحمل کند. رنگ سیاه غالب است و به گونه پایدار به گوساله‌های دورگه منتقل می‌شود، به همین دلیل این نژاد در دورگه‌سازی محبوبیت دارد. انگوس سرخ حامل شکل مغلوب همان ژن رنگ است و در برخی کشورها جداگانه ثبت می‌شود. رنگدانه تیره پوست در اطراف چشم و پستان تا اندازه‌یی در برابر آفتاب‌سوختگی و مشکلات چشمی در آب‌وهوای آفتابی محافظت می‌کند.

گاو انگوس معمولاً آرام، خوش‌خو و رام است، و این یکی از ویژگی‌های اصلی این نژاد به شمار می‌رود. خُلق آرام آن کارهای روزمره مانند جابه‌جایی، دسته‌بندی و بارگیری را هم برای حیوان و هم برای مالدار کم‌استرس‌تر می‌سازد و خطر آسیب‌دیدگی در جریان کار را پایین می‌آورد.

گاوهای ماده غریزه مادری قوی دارند و از گوساله‌های خود به خوبی نگهداری می‌کنند، هرچند گاوی که تازه زاییده ممکن است حالت تدافعی بگیرد و باید با احتیاط به آن نزدیک شد. در داخل گله، گاوها یک نظم اجتماعی پایدار برقرار می‌کنند و به آسانی با هم‌نوعان خود و سایر دام‌ها می‌آمیزند. اگر با انسان به درستی رفتار شود، این حیوانات آرام و قابل پیش‌بینی می‌مانند، اما رفتار خشن یا ناهماهنگ می‌تواند هر گاوی را عصبی‌تر بسازد.

خُلق‌وخو تا حدی ارثی است و بسیاری از پرورش‌دهندگان حیوانات عصبی و ناآرام را از گله کنار می‌گذارند؛ این کار طی نسل‌ها شهرت این نژاد را برای داشتن خُلقی قابل مدیریت تقویت کرده است.

انگوس نژادی کم‌خرچ است که در سیستم‌های چراگاهی به خوبی رشد می‌کند و به لطف پوشش زمستانی‌اش سرما را خوب تحمل می‌کند. مراقبت روزمره از آن بیشتر بر تهیه علوفه کافی، آب پاک، سرپناه در برابر شرایط سخت آب‌وهوایی و یک برنامه صحی پیوسته استوار است.

مراقبت از پوست و مو

• گاوها بیشتر خودشان از خود مراقبت می‌کنند و در چراگاه نیازی به شانه کردن یا نظافت منظم پوست ندارند.
• برس یا ستون خارش‌دهنده در اختیار گله بگذارید تا در ریزش مو و راحتی در برابر انگل کمک کند.
• سُم گاوها را در صورت نیاز، به‌ویژه در زمین نرم یا اصطبل بسته، بررسی و کوتاه کنید.
• پوست، چشمان و پستان را به‌طور منظم از نگاه انگل، زخم یا عفونت بررسی کنید.

تحرک و ورزش

• چراگاه باز همان مقدار تحرکی را که گاو نیاز دارد فراهم می‌کند و ورزش جداگانه لازم نیست.
• برای حفظ کیفیت چراگاه و پخش یکسان سرگین، محل چرا را به‌طور دوره‌یی تغییر دهید.
• به گله فضای کافی بدهید تا آزادانه حرکت و چرا کند؛ این کار به وضعیت بدنی و صحت پاهایش کمک می‌کند.

محیط نگهداری

گاو انگوس با آب‌وهوای گوناگون سازگار می‌شود. این نژاد سرما و رطوبت را خوب تحمل می‌کند، اما در هوای گرم برای جلوگیری از گرمازدگی به سایه و آب فراوان نیاز دارد، مسئله‌یی که برای گاوهای سیاه‌رنگ زیر آفتاب شدید بیشتر مطرح است. حصار محکم، جای خشک برای خوابیدن و بادشکن یا سرپناه ساده در تمام سال به بهبود وضعیت گله کمک می‌کند.

گاو انگوس نشخوارکننده است و بیشتر خوراک خود را از علوفه‌یی مانند علف، کاه و سیلو به دست می‌آورد. این نژاد در چرا کارآمد است و علف چراگاه را به خوبی به وزن گوشت تبدیل می‌کند که یکی از دلایل محبوبیت آن است. نیاز به انرژی و پروتین در اواخر آبستنی، دوره شیردهی و پروار کردن بالا می‌رود، بنابراین جیره باید متناسب با مرحله زندگی و وضعیت بدنی گاو تنظیم شود. علوفه خشک کافی کارکرد درست شکمبه را تضمین می‌کند و در صورت نیاز به انرژی بیشتر، خوراک متراکم یا دانه به جیره افزوده می‌شود.

مکمل‌ها و خوراک اضافی

مکمل‌های معدنی و نمک متناسب با خاک و علوفه محل را همیشه در دسترس گله بگذارید، زیرا کمبود مس، سلینیم و سایر مواد معدنی در برخی مناطق رایج است. آب پاک باید همیشه موجود باشد و مصرف آن در هوای گرم و در دوره شیردهی به شدت بالا می‌رود. هر تغییری در جیره باید طی چند روز و به‌آرامی انجام شود تا میکروب‌های شکمبه فرصت سازگاری پیدا کنند.

انگوس نژادی قوی است و ضعف ذاتی چندانی ندارد؛ گاوی که به خوبی نگهداری شود می‌تواند 15 تا 20 سال عمر کند، هرچند گاوهای گوشتی معمولاً در چرخه تولید کوتاه‌تری نگهداری می‌شوند. بیشتر مشکلات صحی آن همان مشکلات عمومی همه گاوها استند، مانند انگل، مشکلات سُم و بیماری‌های تولیدمثلی و تنفسی، نه نقص‌های ویژه این نژاد. چند وضعیت ژنتیکی مغلوب هم در این نژاد دیده می‌شود که حالا با آزمایش دی‌ان‌ای قابل ردیابی است و پرورش‌دهندگان می‌توانند از تولد گوساله‌های مبتلا جلوگیری کنند.

مراقبت پیشگیرانه

• برنامه واکسیناسیون منطقه‌یی را در برابر بیماری‌های رایج گاو دنبال کنید.
• برنامه کنترل انگل را با دواخوراندن هدفمند و چرخش چراگاه ادامه دهید.
• از آزمایش‌های دی‌ان‌ای موجود برای شناسایی حاملان نقص‌های مغلوب در گله اصلاح‌نژادی استفاده کنید.
• مواد معدنی متعادل و آب پاک را در تمام سال فراهم کنید.
• سوابق صحی، اصلاح‌نژادی و تداوی هر حیوان را نگهداری کنید.

گاو انگوس در سال نخست عمر به بلوغ جنسی می‌رسد، اما تلیسه‌ها معمولاً نخستین‌بار در سن 13 تا 15 ماهگی جفت‌گیری می‌شوند تا در حدود دو سالگی بزایند. جفت‌گیری یا به‌گونه طبیعی با گاو نر انجام می‌شود یا از راه تلقیح مصنوعی، که برای گسترش ژنتیک اثبات‌شده به‌طور گسترده به کار می‌رود. این نژاد به خاطر باروری خوب و آسانی زایمان ارزش دارد، زیرا وزن تولد گوساله‌هایش معمولاً متوسط است و همین موضوع نرخ زایمان‌های دشوار را پایین می‌آورد.

دوره آبستنی نزدیک به نُه ماه طول می‌کشد و یک گاو به‌طور معمول سالانه یک گوساله می‌زاید. دوقلوزایی کم‌یاب است. گوساله تازه‌زاده در عرض چند ساعت روی پا می‌ایستد و شیر می‌خورد و گاو انگوس مادری توجه‌کننده است که شیر خوبی برای بزرگ کردن گوساله تا زمان از شیر گرفتن، در حدود شش تا هشت ماهگی، دارد. ویژگی‌های بدون‌شاخی و رنگ سیاه به‌گونه قوی به نسل دورگه منتقل می‌شود؛ همین موضوع یکی از دلایل اصلی استفاده از این نژاد در برنامه‌های دورگه‌سازی است.