هواکایا

هواکایا یکی از دو نوع شناخته‌شده الپاکا است، دیگری سوری نام دارد. خاستگاه این حیوان ارتفاعات کوهستانی آند در پیرو است و عمدتاً برای الیافش نگهداری می‌شود. در حالی که سوری پشم‌های بلند آویزان دارد، هواکایا پشمی انبوه و اسفنجی دارد که از بدن بیرون می‌زند و ظاهری گرد و پشمالو به حیوان می‌دهد.

یک هواکایای بالغ در ناحیه کتف تقریباً ۸۰ تا ۱۰۰ سانتی‌متر قد دارد و وزنش بین ۵۵ تا ۸۵ کیلوگرام است. این حیوان از نوع گله‌زی است و به تنهایی خوب نیست، از این رو معمولاً دست‌کم دو یا سه تا با هم نگه‌داشته می‌شوند. این نژاد ملایم و ساکت است، از طریق صدای نرم زمزمه ارتباط برقرار می‌کند و به ندرت نسبت به انسان تهاجمی رفتار می‌کند.

هواکایاها به خاطر الیافی که نرم، سبک و عاری از لانولین موجود در پشم گوسفند است ارزشمندند. موج‌داری پشم هوا را به دام می‌اندازد و به نخ ریسیده‌شده حجم و گرما می‌دهد. این حیوانات معمولاً یک بار در سال پشم‌چینی می‌شوند و چندین کیلوگرام الیاف در هر بار تولید می‌کنند.

برای چه کسانی مناسب است

هواکایا برای کشاورزان کوچک‌مقیاس و تولیدکنندگان الیاف مناسب است که می‌توانند چراگاه، حصارکشی محکم و همنشینی با سایر شترسانان را فراهم کنند. برای کسی که می‌خواهد یک حیوان خانگی منفرد داشته باشد مناسب نیست، چون حیوان به همنشین‌های گله نیاز دارد. کسانی که حیوانی مقاوم با تهاجم کم و پشم سالانه قابل استفاده می‌خواهند بهترین گزینه برای این نژادند.

الپاکا در ارتفاعات آند امریکای جنوبی اهلی شد و بلندی‌های پیروی امروزی مرکز تاریخ آن است. شواهد باستان‌شناختی و ژنتیکی نشان می‌دهد که این حیوان چندین هزار سال پیش از گونه وحشی به نام ویکونیا اهلی شده است. طی نسل‌های متمادی، گله‌بانان حیوانات را برای پشم ظریف و انبوه انتخاب کردند و نوع هواکایا به حیوان مسلط در گله‌های آندی تبدیل شد.

در دوران امپراتوری اینکا، الیاف الپاکا ارزش اجتماعی و اقتصادی بالایی داشت. پارچه‌های ظریف بافته‌شده از الیاف شترسانان در تجارت، باج و مراسم به کار می‌رفت و گله‌ها به عنوان منبع دولتی و اجتماعی مدیریت می‌شد. دامپروری با کیفیت نشانه جایگاه اجتماعی بود.

ورود مهاجران اروپایی در قرن شانزدهم این گله‌ها را مختل کرد. گوسفندان وارداتی با الپاکاها بر سر چراگاه رقابت کردند و شمار زیادی از الپاکاها از بین رفتند. گله‌های باقی‌مانده به بلندترین چراگاه‌ها پناه بردند، جایی که گله‌بانان کچوا و آیمارا نسل‌های پرورشی را در طول دوران استعمار و پس از آن حفظ کردند.

از اواخر قرن بیستم به بعد، الپاکاها از امریکای جنوبی به کشورهایی از جمله ایالات متحده، استرالیا، نیوزیلند و بخش‌هایی از اروپا صادر شدند و پرورش‌دهندگان در آنجا گله‌هایی برای الیاف و دام تأسیس کردند. پیرو همچنان بیشترین جمعیت الپاکا را دارد و هواکایا پرشمارترین نوع در سراسر دنیاست.

هواکایا بدنی فشرده دارد که پشمش عمود بر پوست رشد می‌کند و سیلوئتی پر و گرد ایجاد می‌کند. گردن دراز و سر بالا نگه‌داشته می‌شود، چشمان درشت و گوش‌ها راست‌اند، و پاها و صورت الیاف کوتاه‌تری نسبت به بدن دارند. در مجموع ظاهر حیوان پشمالو و نرم‌لبه است و با پوشش صاف و آویزان سوری تفاوت دارد.

پشم در هر تار موج‌های موجی نشان می‌دهد. موج‌داری قوی و یکنواخت یکی از ویژگی‌های اصلی است که داوران و پرورش‌دهندگان به دنبال آن هستند، همراه با ظرافت، تراکم و یکنواختی در سراسر بدن.

پوشش و رنگ‌ها

الیاف هواکایا طیف رنگی طبیعی گسترده‌ای دارد که معمولاً بیش از بیست سایه از سفید تا کرم، قهوه‌ای، خاکستری و سیاه خالص عنوان می‌شود و طرح‌های رُوان و پیدار هم دیده می‌شوند. پشم سفید و روشن اغلب برای رنگرزی ترجیح داده می‌شود، در حالی که پشم رنگ طبیعی بدون رنگ‌آمیزی استفاده می‌شود. ظرافت الیاف در حیوانات جوان بیشترین است و با افزایش سن درشت‌تر می‌شود، از این رو معمولاً چند پشم‌چینی اول ظریف‌ترین الیافی هستند که آن حیوان تولید می‌کند.

هواکایاها خلقی متعادل و آرام دارند. از آنجا که ذاتاً شکار هستند، هوشیار می‌مانند و ترجیح می‌دهند با غریبه‌ها اندکی فاصله داشته باشند، اما به ندرت تهاجمی می‌شوند. با دستیاران آشنا اعتماد پیدا می‌کنند و ممکن است از سر کنجکاوی نزدیک شوند. تف‌انداختن رخ می‌دهد، بیشتر بین حیوانات برای حل و فصل غذا یا جایگاه، و کمتر به طرف انسان‌ها.

این نژاد شدیداً اجتماعی است و به همنشینی با سایر شترسانان نیاز دارد. یک الپاکای تنها دچار استرس می‌شود و ممکن است به درستی نخورد. در یک گله، حیوانات پیوند می‌بندند، از یک توده کود مشترک استفاده می‌کنند و از طریق صدای نرم زمزمه و سایر صداهای آرام ارتباط برقرار می‌کنند. وقتی از کودکی با انسان‌ها سر و کار داشته باشند با اطفال و دام‌های آرام ملایم هستند، هرچند حیوان دامنی نیستند و از گرفته‌شدن ناگهانی یا مهارشدن ناراحت می‌شوند.

آرایش

• یک بار در سال پشم‌چینی کنید، معمولاً در بهار، هم برای برداشت الیاف و هم برای پیشگیری از گرمازدگی
• چندین بار در سال ناخن‌ها را کوتاه کنید، چون به طور مداوم رشد می‌کنند
• دندان‌های جنگیدن در نرهای بالغ را در صورت نیاز چک و کوتاه کنید
• فقط به آرامی برس بزنید؛ آرایش بیش از حد موج پشم را از بین می‌برد و کیفیت الیاف را کاهش می‌دهد
• پشم را از نظر گره‌خوردگی، خاشاک و علائم انگل پوستی زیر نظر داشته باشید

ورزش

• برای چرا و حرکت روزانه چراگاه باز فراهم کنید
• فضایی بگذارید که حیوانات بتوانند بدوند، کاری که در وهله‌های کوتاه انجام می‌دهند، به خصوص وقتی جوان هستند
• دست‌کم دو یا سه تا با هم نگه دارید تا به صورت گله ورزش کنند و بچرند

محیط

هواکایاها به حصارکشی محکمی نیاز دارند که هم حیوان را نگه دارد و هم شکارچیان را بیرون نگه دارد، به علاوه سایه و سرپناه از آفتاب، باد و باران شدید. با توجه به پشمشان سرما را خوب تحمل می‌کنند اما در برابر گرما آسیب‌پذیرند، پس در تابستان سایه و دسترسی به آب اهمیت دارد. یک جا خواب تمیز و با زه‌کشی خوب مشکلات انگل و سم را کاهش می‌دهد.

هواکایا یک شبه‌نشخوارکننده با معده سه‌بخشی است که برای رژیم پرفیبر و کم‌پروتئین طراحی شده است. چراگاه و کاه علوفه‌ای باید بیشترین جیره را تشکیل دهند. خوراک غنی یا پرپروتئین برای بیشتر حیوانات غیرضروری است و می‌تواند چاقی و ناراحتی هاضمه ایجاد کند. آب تمیز باید همیشه در دسترس باشد و دسترسی به مواد معدنی مناسب از کمبودها جلوگیری می‌کند، چون الپاکاها به ویژه در برخی مناطق نیاز خاصی به عناصر کمیاب مانند سلنیوم و ویتامین D دارند.

خوراکی‌های تشویقی و مکمل‌ها

خوراکی‌های تشویقی باید کم و گاه‌به‌گاه باشند؛ مقادیر کم هویج یا سیب معمولاً خوب تحمل می‌شود. بهتر است مکمل‌های معدنی را با کمک دامپزشک یا پرورش‌دهنده محلی که از خاک و علوفه منطقه شما اطلاع دارد انتخاب کنید، چون نیاز به سلنیوم و سایر عناصر کمیاب بر حسب منطقه فرق می‌کند.

هواکایا حیوان مقاومی است که با مدیریت خوب حدود ۱۵ تا ۲۰ سال عمر می‌کند. بیشتر مشکلات صحی قابل پیشگیری هستند و به انگل‌ها، گرما، فرسودگی دندان یا رژیم غذایی مربوط می‌شوند. مشاهده منظم اهمیت دارد چون الپاکاها بیماری را خوب پنهان می‌کنند و یک حیوان بیمار ممکن است تا زمانی که وضعیت جدی شده باشد طبیعی به نظر برسد.

مراقبت پیشگیرانه

• یک برنامه کنترل انگل مناسب با منطقه و چراگاه خود ترتیب دهید
• واکسیناسیون‌های معمول را بر اساس برنامه دامپزشک ادامه دهید
• ناخن‌ها را نگه دارید و دندان‌ها را به طور منظم چک کنید
• برای پیشگیری از گرمازدگی سایه، آب و پشم‌چینی به موقع فراهم کنید
• وضعیت بدنی را از طریق لمس ارزیابی کنید، چون پشم تغییرات وزن را پنهان می‌کند

ماده‌های هواکایا معمولاً در سن ۱۲ تا ۱۸ ماهگی، پس از رسیدن به اندازه کافی، آماده تکثیر می‌شوند، در حالی که نرها اغلب دیرتر، حدود دو تا سه ساله، بارور می‌شوند. الپاکاها تخمک‌ریزی القایی دارند، یعنی ماده در پاسخ به جفت‌گیری تخمک آزاد می‌کند نه بر اساس یک چرخه ثابت. بنابراین تکثیر از طریق معرفی نر به ماده مدیریت می‌شود نه از طریق پیگیری دوره فحلی.

دوره آبستنی طولانی است و به طور متوسط حدود ۱۱ تا ۱۱.۵ ماه است و تقریباً همیشه یک نوزاد به نام کریا به دنیا می‌آورد. دوقلو نادر است. زایمان معمولاً در ساعات روزانه اتفاق می‌افتد. یک کریای سالم در اولین یک تا دو ساعت می‌ایستد و شیر می‌خورد و معمولاً در حدود شش ماهگی از شیر گرفته می‌شود.

کریاهای تازه‌متولد باید بلافاصله پس از تولد شیر اول مادر را برای ایمنی دریافت کنند. پرورش‌دهندگان در هفته‌های اول رشد وزن را زیر نظر می‌گیرند و کریا را با مادر و گله نگه می‌دارند، چون ساختار اجتماعی از همان ابتدا اهمیت دارد.