Κουνέλι

Το κουνέλι ως κατοικίδιο κερδίζει όλο και περισσότερους φίλους στην Ελλάδα. Σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Ηράκλειο, ολοένα και περισσότερες οικογένειες και νέοι επιλέγουν κουνέλια για την ήσυχη φύση τους, την καθαριότητά τους και τη ζεστή σχέση που αναπτύσσουν με τον ιδιοκτήτη τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε ορισμένα ελληνικά νησιά ζουν και άγρια ευρωπαϊκά κουνέλια.

Τα κουνέλια είναι λυκαυγινά ζώα: πιο ενεργά στα χαράματα και στο ηλιοβασίλεμα. Χρειάζονται καθημερινή αλληλεπίδραση και χώρο. Ιδανικά, μοιράζονται τη ζωή τους με ένα άλλο συμβατό κουνέλι.

Οι φυλές κουνελιών διαφέρουν ως προς το μέγεθος (από νάνες περίπου 1 kg έως γιγαντιαίες άνω των 5 kg), τον τύπο τρίχωματος (κοντό, βελούδινο ή μάλλινο) και τη θέση των αυτιών (όρθια ή κρεμαστά). Στην Ελλάδα, τα μικρόσωμα κουνέλια με κρεμαστά αυτιά (Holland Lop) είναι ιδιαίτερα δημοφιλή λόγω της χαριτωμένης εμφάνισής τους.

Το άγριο ευρωπαϊκό κουνέλι κατοικούσε εξ αρχής στην Ιβηρική Χερσόνησο (σημερινή Ισπανία και Πορτογαλία). Οι Ρωμαίοι το εκτρέφουσαν σε ειδικούς χώρους ως πηγή κρέατος. Κατά τον Μεσαίωνα, τα ευρωπαϊκά μοναστήρια άρχισαν τη συστηματική εκτροφή, αποτελώντας τον πυρήνα της πραγματικής εξημέρωσης.

Τον 19ο αιώνα στη Βρετανία και τη Δυτική Ευρώπη καταρτίστηκαν πρότυπα φυλών και διοργανώθηκαν εκθέσεις. Τον 20ο αιώνα το κουνέλι διαδόθηκε παγκοσμίως τόσο ως αγροτικό ζώο όσο και ως κατοικίδιο. Στην Ελλάδα, η εκτροφή κουνελιών για κρέας έχει ιστορική παράδοση, ενώ ο ρόλος του κουνελιού ως σύντροφος έχει ενισχυθεί σημαντικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Τα μπροστινά πόδια των κουνελιών είναι κοντά, ενώ τα πίσω είναι πολύ μεγαλύτερα και μυϊκά: ιδανικά για ταχύτατα άλματα. Τα μάτια βρίσκονται στα πλάγια του κεφαλιού και παρέχουν σχεδόν πανοραμική όραση 360 μοιρών. Τα δόντια αναπτύσσονται συνεχώς και χρειάζονται φυσική φθορά από σανό και στερεές τροφές. Η ουρά είναι κοντή και συνήθως λευκή.

Η ποικιλία φυλών είναι τεράστια: από νάνες έως γιγαντιαίες, από κοντότριχες έως μακρύτριχες (Angora), από όρθια αυτιά έως κρεμαστά (French Lop). Η χρωματική παλέτα είναι αχανής: λευκό, μαύρο, γκρι, καφέ, παρδαλό και πολλά μεικτά χρώματα.

Ως θηράματα, τα κουνέλια είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα σε ήχους, κινήσεις και ξαφνικές αλλαγές. Ένα νέο κουνέλι στο σπίτι μπορεί να κρύβεται για μέρες; αυτό είναι φυσιολογικό. Με υπομονή και ήσυχη προσέγγιση χτίζεται σχέση εμπιστοσύνης. Τυπικές συμπεριφορές: σκάψιμο, μάσηση, αναζήτηση τροφής, επισήμανση εδάφους.

Όταν νιώθουν κίνδυνο, χτυπούν τα πίσω πόδια στο έδαφος. Αντίθετα, όταν ξαπλώνουν στο πλάι εντελώς χαλαρωμένα, αυτό σημαίνει ότι νιώθουν απόλυτα ασφαλή. Τα κουνέλια ευδοκιμούν σε ζευγάρια: δύο συμβατά κουνέλια αλληλοφροντίζονται, κοιμούνται μαζί και παίζουν. Ένα μόνο κουνέλι χωρίς ερεθίσματα μπορεί να γίνει κατάθλιπτο.

Απεριόριστος σανός, μετρημένα φρέσκα φυλλώδη λαχανικά, μικρή ποσότητα πελέτας και καθαρό νερό αποτελούν την καθημερινή βάση. Ο χώρος αποπεράτωσης καθαρίζεται κάθε μέρα. Τα κουνέλια χρειάζονται αρκετές ώρες ελεύθερης κίνησης καθημερινά. Ο χώρος πρέπει να είναι ασφαλής: καλώδια, τοξικά φυτά και επικίνδυνα αντικείμενα πρέπει να απομακρυνθούν.

Κοντότριχα κουνέλια βουρτσίζονται εβδομαδιαίως, μακρύτριχα (Angora) καθημερινά. Τα νύχια κόβονται τακτικά. Δεν ανυψώνονται ποτέ από τα αυτιά.

Το πεπτικό σύστημα του κουνελιού χρειάζεται συνεχή κίνηση. Ο σανός πρέπει να αποτελεί περίπου το 80-85% της τροφής: παρέχει φυτικές ίνες, φθείρει τα δόντια και διατηρεί το έντερο σε κίνηση. Τα τυφλίτιδα (cecotrophs), μαλακά εκκρίματα που παράγονται στο τυφλό έντερο και καταναλώνονται απευθείας, είναι φυσιολογικά και ζωτικής σημασίας.

Στην Ελλάδα, πολλά κατάλληλα λαχανικά είναι εύκολα διαθέσιμα: μαρούλι (όχι παγόβουνο), μαϊντανός, κόλιανδρος, μάραθο, ρόκα και σπανάκι. Νεαρά κουνέλια (0-7 μήνες) τρέφονται με τριφύλλι και σταδιακά εισάγονται φρέσκα λαχανικά. Ενήλικα λαμβάνουν σανό χλόης (απεριόριστο), φυλλώδη και λίγες πελέτες. Ηλικιωμένα κουνέλια ρυθμίζονται ανάλογα με τις ανάγκες τους.

Η οδοντική νόσος προκαλείται από ανεπαρκή κατανάλωση σανού: τα δόντια δεν εφαρμόζουν σωστά και προκαλούν πόνο. Συμπτώματα: έλλειψη όρεξης, βρεγμένο πηγούνι, απώλεια βάρους. Η γαστρεντερική στάση (GI stasis) είναι επείγουσα, απειλητική για τη ζωή κατάσταση: το κουνέλι σταματά να τρώει και να αφοδεύει, κουλουριάζεται από τον πόνο. Χρειάζεται άμεση κτηνιατρική φροντίδα.

Η μυίαση (flystrike) αποτελεί πραγματικό κίνδυνο στο ζεστό ελληνικό καλοκαίρι. Μύγες μπορούν να εναποθέσουν αυγά στο τρίχωμα ή στο δέρμα κουνελιών που ζουν εξωτερικά. Η κατάσταση εξελίσσεται πολύ γρήγορα και είναι επικίνδυνη για τη ζωή. Η τακτική επιθεώρηση της κοιλιακής χώρας κατά τους θερινούς μήνες είναι απαραίτητη. Στην Ελλάδα, κτηνίατροι εξωτικών ζώων διαθέσιμοι σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Ηράκλειο.

Ο ελάχιστος χώρος για ένα κλουβί κουνελιού πρέπει να επιτρέπει στο ζώο να τεντωθεί πλήρως και να κάνει 3-4 άλματα. Το πάτωμα πρέπει να είναι συμπαγές (όχι συρμάτινο), ώστε να μην τραυματίζονται τα πόδια. Μέσα στο κλουβί: κρυψώνα (ξύλινο κουτί), τροφοδότης σανού, λεκάνη αποπεράτωσης και νερό.

Στην Ελλάδα, ο κίνδυνος από τη ζέστη είναι πραγματικός. Κατά τους μήνες Ιούλιο-Αύγουστο, η θερμοκρασία στην Αθήνα και αλλού μπορεί να ξεπεράσει τους 38-40 βαθμούς Κελσίου. Τα κουνέλια δεν αντέχουν αυτές τις θερμοκρασίες ακόμα και σε σκιά. Η παραμονή σε κλιματιζόμενο χώρο κατά τους καλοκαιρινούς μήνες είναι απαραίτητη. Αν το κλουβί βρίσκεται σε εξωτερικό χώρο τους άλλους μήνες, πρέπει να είναι προστατευμένο από αδέσποτες γάτες και αλεπούδες.

Τα θηλυκά κουνέλια ωριμάζουν σεξουαλικά στους 3 με 6 μήνες: οι μικρές φυλές νωρίτερα, οι μεγάλες αργότερα. Τα κουνέλια είναι επαγόμενα ωοθυλακιορρηκτικά: η ωοθυλακιορρηξία πυροδοτείται από το ζευγάρωμα, οπότε η επαφή με αρσενικό οδηγεί σχεδόν πάντα σε εγκυμοσύνη. Η κύηση διαρκεί 28-31 ημέρες. Σε κάθε τοκετό γεννιούνται 4 έως 12 μικρά: γεννιούνται τυφλά, κωφά και χωρίς τρίχωμα.

Τα μάτια ανοίγουν περίπου την 10η ημέρα. Ο απογαλακτισμός γίνεται στις 4-8 εβδομάδες. Η στείρωση συνιστάται για κατοικίδια κουνέλια: η στείρωση των θηλυκών μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο καρκίνου της μήτρας, ενώ η ευνουχισμός των αρσενικών μειώνει την εδαφική σήμανση και την επιθετικότητα.

Το κουνέλι δεν είναι αυθόρμητη αγορά. Στην Ελλάδα, πολλά κουνέλια αποκτούνται παρορμητικά κατά τη διάρκεια του Πάσχα και εγκαταλείπονται μετά από λίγους μήνες. Τα κουνέλια ζουν 8-12 χρόνια: αυτό είναι μακροχρόνια δέσμευση. Χρειάζεται μεγάλο κλουβί και καθημερινός χώρος ελεύθερης κίνησης.

Ως προς το κόστος, η αρχική εγκατάσταση (κλουβί, εξοπλισμός) κυμαίνεται από 100 ως 300 ευρώ. Οι μηνιαίες δαπάνες για σανό, λαχανικά και πελέτες φτάνουν τα 30-60 ευρώ. Οι κτηνίατροι εξωτικών ζώων στην Ελλάδα χρεώνουν συνήθως 40-80 ευρώ για εξέταση, ενώ η στείρωση μπορεί να κοστίσει 100-200 ευρώ ανάλογα με το φύλο. Ζευγάρι κουνελιών είναι ιδανικό: ένα μόνο κουνέλι χρειάζεται πολύ περισσότερη ανθρώπινη αλληλεπίδραση.