Αλπακά

Το αλπακά είναι εξημερωμένο μέλος της οικογένειας των καμηλίδων, στην οποία ανήκουν επίσης το λάμα, το γουανάκο και η βικούνια. Κατάγεται από τα υψίπεδα των Άνδεων και έχει επιλεγεί επί χιλιάδες χρόνια για το λεπτό του μαλλί και όχι ως υποζύγιο. Τα ενήλικα άτομα έχουν συνήθως ύψος περίπου 0,8 έως 1 μέτρο στον ώμο και ζυγίζουν από 50 έως 84 κιλά, γεγονός που το κάνει πολύ μικρότερο από τον συγγενή του, το λάμα.

Τα αλπακά εκτρέφονται κυρίως για την ίνα τους, αλλά πολλοί ιδιοκτήτες τα κρατούν και ως συντρόφους βοσκοτόπου και ζώα μικρής εκμετάλλευσης. Είναι αγελαία ζώα και δεν ευδοκιμούν όταν είναι μόνα, γι' αυτό σχεδόν πάντα διατηρούνται σε ομάδες δύο ή περισσότερων. Ο χαρακτήρας τους είναι γενικά ήρεμος και περίεργος, και σπάνια δαγκώνουν. Η επικοινωνία τους γίνεται κυρίως με απαλό βούισμα και στάση σώματος και όχι με επιθετικότητα.

Ως κατηγορία ζώου, το αλπακά ταιριάζει σε αγροτικό ή ημιαγροτικό περιβάλλον με βοσκήσιμη γη, ασφαλή περίφραξη και κατάλυμα προστασίας από τη ζέστη και την υγρασία. Πρόκειται για ζώο εκτροφής και όχι για κατοικίδιο εσωτερικού χώρου, ενώ η διατήρησή του συχνά υπόκειται σε τοπικούς κανονισμούς πολεοδομίας ή γεωργίας.

Σε ποιον ταιριάζει το αλπακά

Το αλπακά ταιριάζει σε όποιον διαθέτει γη, μπορεί να συντηρήσει περισσότερα από ένα ζώα και είναι έτοιμος για την ετήσια κουρά και την τακτική φροντίδα ζώου φάρμας. Δεν είναι κατάλληλο για διαμέρισμα ή εσωτερικό χώρο, για όσους θέλουν ένα μοναχικό κατοικίδιο, ή για όσους δεν έχουν χώρο για βοσκή και κατάλυμα.

Το αλπακά έχει μόνο δύο φυλές, και οι δύο ορίζονται από τη δομή του μαλλιού και όχι από το μέγεθος ή τη σωματική διάπλαση. Οι δύο φυλές μοιάζουν ως προς το σχήμα του σώματος και τον χαρακτήρα, οπότε η επιλογή ανάμεσά τους εξαρτάται συνήθως από το είδος ίνας που θέλει να παράγει ο ιδιοκτήτης. Η Huacaya είναι σαφώς η πιο διαδεδομένη από τις δύο παγκοσμίως.

Πώς ταξινομούνται οι φυλές

Και οι δύο φυλές ανήκουν στο ίδιο είδος και μπορούν να διασταυρωθούν μεταξύ τους. Ταξινομούνται αποκλειστικά βάσει των χαρακτηριστικών του μαλλιού. Το μαλλί της Huacaya είναι ελαστικό και σφριγηλό, ενώ η ίνα της Suri είναι λεία και γυαλιστερή. Μέσα σε κάθε φυλή, τα ζώα περιγράφονται συνήθως με βάση το χρώμα του μαλλιού, το οποίο κυμαίνεται σε φυσικές αποχρώσεις από λευκό έως καφέ ανοιχτό και καφέ, γκρι και μαύρο.

Το αλπακά είναι ένα από τα παλαιότερα εξημερωμένα ζώα της Αμερικής. Η εξημέρωση έγινε στα ψηλά βουνά των Άνδεων, στη σημερινή Περού και τις γύρω περιοχές, όπου αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν εκτροφή καμηλίδων πριν από αρκετές χιλιάδες χρόνια. Γενετικές μελέτες δείχνουν ότι το αλπακά κατάγεται κυρίως από την άγρια βικούνια, κάτι που αντικατοπτρίζεται και στην επιστημονική του ονομασία, Vicugna pacos.

Σε αντίθεση με το μεγαλύτερο λάμα, που αναπτύχθηκε κυρίως ως υποζύγιο, το αλπακά επιλέχθηκε για την ποιότητα της ίνας του. Στους πολιτισμούς των Άνδεων της προκολομβιανής περιόδου, το μαλλί του αλπακά ήταν πολύτιμο υλικό, και τα ζώα διατηρούνταν σε μεγάλα κοπάδια στα υψίπεδα λιβάδια.

Η άφιξη των Ευρωπαίων τον δέκατο έκτο αιώνα διατάραξε την εκτροφή στις Άνδεις, και ο πληθυσμός των αλπακά μειώθηκε απότομα εκείνη την περίοδο. Το είδος επέζησε ωστόσο στις ψηλότερες ορεινές ζώνες όπου ήταν καλύτερα προσαρμοσμένο, και οι παραδόσεις εκτροφής συνεχίστηκαν στις κοινότητες των Άνδεων.

Από τα τέλη του εικοστού αιώνα, τα αλπακά εξήχθησαν και εγκαταστάθηκαν σε χώρες εκτός Νότιας Αμερικής, όπως η Αυστραλία, οι Ηνωμένες Πολιτείες και τμήματα της Ευρώπης, όπου διατηρούνται για την ίνα τους και ως ζώα μικρής εκμετάλλευσης. Το Περού παραμένει η χώρα με τον μεγαλύτερο πληθυσμό αλπακά.

Το αλπακά έχει συμπαγές σώμα, μακρύ όρθιο λαιμό, μικρό κεφάλι με μεγάλα μάτια και έντονα όρθια αυτιά. Τα πόδια είναι λεπτά και καταλήγουν σε μαλακά, δίδακτυλα πέλματα με μαξιλαρωτές πατούσες αντί για οπλές. Το σώμα καλύπτεται από μαλλί που μεγαλώνει συνεχώς και αφαιρείται με την ετήσια κουρά. Σε σύγκριση με το λάμα, το αλπακά είναι μικρότερο, έχει πιο στρογγυλό πρόσωπο και πιο κοντά αυτιά, και δεν διαθέτει τα μακριά, μπανανοειδή αυτιά του λάμα.

Πώς διαφέρει η εμφάνιση μεταξύ των φυλών

Η κύρια ορατή διαφορά ανάμεσα στις δύο φυλές είναι η δομή του μαλλιού. Η Huacaya έχει σγουρή, πυκνή ίνα που στέκεται όρθια από το σώμα και δίνει μια αφράτη, σαν λούτρινο αρκουδάκι εμφάνιση. Η Suri έχει μακριά ίνα που κρέμεται σε ξεχωριστές μπούκλες και δίνει μια πιο λεία, πεσμένη εμφάνιση. Το μέγεθος του σώματος και η διάπλαση είναι κατά τα άλλα παρόμοια και στις δύο φυλές.

Τα αλπακά είναι ζώα λεία θηρευτών με έντονο αγελαίο ένστικτο, και η συμπεριφορά τους αντικατοπτρίζει την ανάγκη για ασφάλεια μέσω του αριθμού. Ένα μεμονωμένο αλπακά τείνει να αγχώνεται, γι' αυτό διατηρούνται σε ομάδες. Μέσα στο κοπάδι δημιουργούν μια χαλαρή κοινωνική τάξη και περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας βόσκοντας μαζί. Είναι σε επιφυλακή για απειλές και εκπέμπουν σήμα συναγερμού αν αντιληφθούν κίνδυνο.

Τα αλπακά επικοινωνούν με μια σειρά απαλών ήχων, ο πιο συνηθισμένος από τους οποίους είναι ένα ήπιο βούισμα, μαζί με γλώσσα σώματος όπως η θέση των αυτιών και η στάση του λαιμού. Είναι συνήθως ήσυχα ζώα. Το φτύσιμο αποτελεί επίσης μέρος του φυσικού τους ρεπερτορίου, χρησιμοποιείται κυρίως για την επίλυση διαφορών σχετικά με την τροφή ή την ιεραρχία μέσα στο κοπάδι, και απευθύνεται πιο συχνά σε άλλα αλπακά παρά σε ανθρώπους.

Τα περισσότερα αλπακά είναι αρχικά επιφυλακτικά στο άγγιγμα και προτιμούν να μην τα πιάνουν ή τα συγκρατούν. Με ήρεμο, τακτικό χειρισμό συνηθίζουν την ανθρώπινη παρουσία. Δεν είναι επιθετικά από τη φύση τους και σπάνια δαγκώνουν, καθώς δεν διαθέτουν άνω μπροστινά δόντια.

Καθημερινή φροντίδα

• Παρέχετε πρόσβαση σε καθαρό βοσκότοπο ή σανό καλής ποιότητας
• Ελέγχετε ότι υπάρχει πάντα διαθέσιμο φρέσκο νερό
• Παρατηρείτε κάθε ζώο για φυσιολογική στάση, όρεξη και κόπρανα
• Διατηρείτε τουλάχιστον δύο αλπακά μαζί για ασφάλεια κοπαδιού

Περιβάλλον

• Ασφαλής περίφραξη ώστε τα αλπακά να μένουν μέσα και οι θηρευτές έξω
• Κατάλυμα με τρεις πλευρές ή στάβλος για σκιά και προστασία από βροχή και άνεμο
• Καλά αποστραγγιζόμενο έδαφος για μείωση προβλημάτων πελμάτων και παρασίτων
• Σκιά και εξαερισμός σε ζεστό καιρό, καθώς τα αλπακά αντέχουν το κρύο καλύτερα από τη ζέστη

Κούρεμα και χειρισμός

Τα αλπακά κουρεύονται μία φορά τον χρόνο, συνήθως την άνοιξη, για να συλλεχθεί το μαλλί και να αποφευχθεί το στρες από τη ζέστη. Τα νύχια χρειάζονται περιοδικό κόψιμο, και τα δόντια πρέπει να ελέγχονται καθώς οι κάτω τομείς συνεχίζουν να μεγαλώνουν. Χειριστείτε τα αλπακά με ηρεμία και αποφύγετε τον απότομο περιορισμό, πλησιάζοντας από το πλάι και όχι από μπροστά.

Τα αλπακά τρέφονται με χονδροειδή τροφή και διαθέτουν στομάχι με τρία διαμερίσματα που ζυμώνει αποτελεσματικά τη φυτική ύλη. Το μεγαλύτερο μέρος της διατροφής τους αποτελείται από χόρτο βοσκοτόπου κατά την περίοδο ανάπτυξης και σανό όταν η βοσκή είναι φτωχή ή δεν είναι διαθέσιμη. Τρώνε σχετικά λίγο σε σύγκριση με μεγαλύτερα ζώα φάρμας παρόμοιου βάρους, και τείνουν να βόσκουν απαλά χωρίς να ξεριζώνουν τα φυτά. Η υπερβολική χορήγηση πλούσιας ή υψηλής ενέργειας τροφής μπορεί να προκαλέσει παχυσαρκία και προβλήματα υγείας, γι' αυτό τα συμπυκνωμένα τρόφιμα δίνονται με φειδώ, αν δίνονται καθόλου.

Οι λιχουδιές πρέπει να είναι περιορισμένες και ποτέ να μην αντικαθιστούν τη χονδροειδή τροφή. Σε πολλές περιοχές ο βοσκότοπος και ο σανός δεν παρέχουν αρκετά μεταλλικά στοιχεία, οπότε μπορεί να χρειάζεται συμπλήρωμα μεταλλικών κατάλληλο για καμηλίδη. Καθαρό, φρέσκο νερό πρέπει να είναι διαθέσιμο πάντα, και η κατανάλωση αυξάνεται στον ζεστό καιρό και κατά τον θηλασμό.

Με καλή εκτροφή τα αλπακά είναι εύρωστα ζώα, και η τυπική διάρκεια ζωής είναι περίπου 15 έως 20 χρόνια. Επειδή είναι ζώα λεία θηρευτών, τείνουν να κρύβουν την ασθένεια, οπότε οι διακριτικές αλλαγές στη στάση, την όρεξη ή τα κόπρανα είναι συχνά το πρώτο σημάδι ότι κάτι δεν πάει καλά. Πολλά συνήθη προβλήματα σχετίζονται με παράσιτα, δόντια, πόδια και ζέστη.

Προληπτική φροντίδα

• Τακτικός έλεγχος παρασίτων και διαχείριση βοσκοτόπου
• Ετήσια κουρά για αποφυγή θερμικού στρες
• Τακτικός έλεγχος δοντιών, νυχιών και σωματικής κατάστασης
• Εμβολιασμοί σύμφωνα με τις συστάσεις της περιοχής
• Καραντίνα νέων ζώων πριν την ένταξή τους στο κοπάδι

Τα αλπακά συνήθως φτάνουν σε αναπαραγωγική ωριμότητα γύρω στο ένα με δύο χρόνια, με τις θηλυκές να αναπαράγονται συχνά από τους 12 έως 18 μήνες αφού φτάσουν σε κατάλληλο μέγεθος, ενώ τα αρσενικά ωριμάζουν κάπως αργότερα. Οι θηλυκές είναι επαγόμενης ωορρηξίας, δηλαδή η ωορρηξία προκαλείται από το ζευγάρωμα και όχι από τακτικό κύκλο, οπότε η αναπαραγωγή μπορεί να συμβεί σχεδόν όλο τον χρόνο. Το ζευγάρωμα γίνεται με τη θηλυκή σε καθιστή θέση γνωστή ως cush.

Η κύηση είναι μακρά, διαρκεί περίπου 11 έως 12 μήνες, και σχεδόν πάντα φέρνει ένα μόνο νεογνό, που ονομάζεται cria. Οι δίδυμοι είναι πολύ σπάνιοι. Οι τοκετοί συνήθως γίνονται τις πρωινές ώρες. Το cria συνήθως σηκώνεται και θηλάζει μέσα σε λίγες ώρες από τη γέννηση, και ο απογαλακτισμός γίνεται σταδιακά μέσα σε αρκετούς μήνες.

Ταιριάζει το αλπακά σε εσάς

Τα αλπακά χρειάζονται βοσκότοπο, ασφαλή περίφραξη και κατάλυμα, και πρέπει να διατηρούνται σε ομάδες, οπότε πρέπει να σχεδιάσετε να αποκτήσετε τουλάχιστον δύο ζώα. Ζουν περίπου 15 έως 20 χρόνια, γεγονός που τα καθιστά μακροχρόνια δέσμευση συγκρίσιμη με άλλα ζώα φάρμας. Το συνεχές κόστος περιλαμβάνει τροφή και σανό, ετήσια κουρά, αντιμετώπιση παρασίτων, κτηνιατρική φροντίδα και συντήρηση περίφραξης. Δεν είναι κατάλληλα για εσωτερικό χώρο ή αστική διαβίωση, και η διατήρησή τους μπορεί να υπόκειται σε τοπικούς γεωργικούς ή πολεοδομικούς κανονισμούς.

Από πού να αποκτήσετε ένα

Τα αλπακά συνήθως αγοράζονται από καθιερωμένους εκτροφείς ή μικρές εκμεταλλεύσεις, και μερικές φορές είναι διαθέσιμα μέσω διάσωσης ή επανατοποθέτησης όταν ζώα χρειάζονται νέο σπίτι. Αγοράστε από πηγή που διατηρεί υγιή, καλά χειρισμένα ζώα, σας επιτρέπει να δείτε το κοπάδι και μπορεί να σας συμβουλεύσει για τη φροντίδα. Επειδή τα αλπακά χρειάζονται συντροφιά, σχεδιάστε να αποκτήσετε περισσότερα από ένα ταυτόχρονα.