Трус

Дамашні кролік (Oryctolagus cuniculus) належыць да сямейства зайцавых (Leporidae). Гэта ціхая, чысцяплотная і кемлівая жывёліна, якая найбольш актыўная на досвітку і ў прыцемках – так называны суметачны рытм жыцця. Кролікі вельмі грамадскія: яны цягнуцца да людзей і да іншых кролікаў, патрабуючы штодзённых зносін і дастатку месца для руху.

У Беларусі кролікаводства мае доўгую гаспадарчую традыцыю – асабліва як крыніца мяса і футра. Але ў апошнія гады ў Мінску і іншых беларускіх гарадах усё больш людзей трымаюць кролікаў менавіта як хатніх сяброў. Пры добрым доглядзе дарослыя кролікі жывуць 8–12 гадоў.

Пароды кролікаў класіфікуюць паводле памеру (ад карлікавых каля 1 кг да гіганцкіх больш за 5 кг), тыпу поўсці (кароткая, плюшавая, шарсціная) і формы вушэй (прамастоячыя або звіслыя – лоп-пароды). У Беларусі добра вядомы Беларускі велікан – буйная мясная парода айчыннай селекцыі. Сярод дэкаратыўных парод, папулярных у беларускіх аматараў, вылучаюцца Нідэрландскі карлік, Рэкс і Французскі лоп.

Прыродны продак хатняга кролька – дзікі еўрапейскі кролік (Oryctolagus cuniculus) родам з Іберыйскага паўвострава (сучасныя Іспанія і Партугалія). Яшчэ старажытныя рымляне трымалі кролікаў у спецыяльных агарожах – лепараях – дзеля мяса і футра. У Сярэднявеччы еўрапейскія манахі ўнеслі значны ўклад у іх адамічэрванне. Першыя арганізаваныя выставы кролікаў пачаліся ў Заходняй Еўропе ў XIX стагоддзі разам з мэтанакіраванай селекцыяй новых парод.

На беларускія землі кролікаводства прыйшло як гаспадарчая галіна ў канцы XIX – пачатку XX стагоддзяў. У савецкі час было разгорнута масавае прамысловае кролікаводства, а ў выніку мэтанакіраванай работы беларускіх заводчыкаў з'явіўся Беларускі велікан. Сёння кролікі ўсё часцей становяцца дэкаратыўнымі жывёлінамі ў беларускіх гарадах, і гэты кірунак год ад году расце.

Кролікі маюць акруглае цела з кароткімі пярэднімі і значна даўжэйшымі заднімі канечнасцямі – прыстасаванне да хуткага бегу. Вялікія вушы выконваюць ролю органа тэрмарэгуляцыі, а вочы, размешчаныя збоку галавы, забяспечваюць шырокае поле зроку. Зубы кролька растуць бесперастанку на працягу ўсяго жыцця, таму жавяць цвёрдай ежы – у першую чаргу сена – вельмі важна.

Памер, колер і тып поўсці разнастайныя ў залежнасці ад пароды: ад снежна-белых карлікаў да буйных кролікаў у рабаціх або аднатонных афарбоўках. Хвост кароткі і пушысты.

Як ахвярная жывёліна, кролік заўсёды настаражаны і адначасова вельмі цікаўны. Лепш за ўсё кролікі пачуваюцца ў зжытых парах – адзінакі часта нудзяцца і становяцца трывожнымі. Яны найбольш актыўныя на досвітку і ў прыцемках, а ў дзень і ноч адпачываюць.

Тыповыя паводзіны: капанне, грызенне, пошукавыя рухі і маркіроўка тэрыторыі. Тупанне заднімі лапамі – папярэджанне пра небяспеку. Развал на баку – знак таго, што жывёліна цалкам расслаблена і давярае асяроддзю. Браць кролька на рукі не лёгка: гэта выклікае страх, і давер фарміруецца паступова праз цярпліваць і ціхія рухі.

Штодзённыя абавязкі: бесперапыннае сена, свежая вада, невялікая порцыя зялёніны і пелетаў, некалькі гадзін свабоднага руху па бяспечнай прасторы, ачыстка туалетнага лотка.

Абсталяванне: прасторная клетка або загарадка з цвёрдым падлогам, хавацельнае месца, цацкі для грызення. Усе правады трэба схаваць, атрутныя расліны – выдаліць.

Гігіена: рэгулярнае расчэсванне поўсці (асабліва ў доўгашэрсных парод), своечасовае падразанне кіпцяў. Купаць кролікаў не трэба – яны самастойна і старанна сябе чысцяць.

Трава-сена (тымафееўка, лугавое) павінна быць даступная цэлы дзень – яна спрыяе сцірванню зубоў і нармальнай перыстальтыцы кішэчніка. Свежая зялёніна (пятрушка, кінза, рукала, лісце дубу) падаецца штодзённа, пелеты – у невялікай колькасці як дадатак. Кролікі ядуць свае мяккія начныя каловыя масы (цэкатрофы) – гэта нармальна і неабходна для засваення пажыўных рэчываў.

Найбольш частыя праблемы: зубная хвароба (узнікае пры недахопе сена ў рацыёне), застой кішэчніка (жыццянебяспечны стан, пры якім перыстальтыка спыняецца), мухаробаз (міяз – асабліва небяспечны ў цёплую пару года пры вулічным утрыманні), рэспіраторныя інфекцыі. Прафілактыка: корм пераважна з сена, чыстая клетка, кастрацыя і стэрылізацыя, своечасовыя вакцынацыі.

Беларуская зіма – дадатковы фактар рызыкі для кролікаў пры вулічным утрыманні. Клетку трэба рэгулярна правяраць, вада не мусіць замярзаць.

Мінімальны памер клеткі: кролік мусіць мець магчымасць выпрасціцца ва ўвесь рост і зрабіць некалькі скачкоў. Дадаткова неабходная зона для штодзённых прагулак. Падлога клеткі мусіць быць цвёрдай, а не рашоткавай. Абавязкова хавацельнае месца, туалетны лоток і посуд з сенам. Доступ да вады – кожны дзень.

Беларуская зіма: пры вулічным утрыманні клетка мусіць быць добра ўцепленая і абаронена ад скразнякоў і вільгаці. Пры тэмпературы ніжэй -5°C кролікаў рэкамендуецца пераносіць у закрытае, хоць і неацяпляльнае памяшканне. Летам – абарона ад перагрэву і прамых сонечных промняў.

Самкі (крольчыхі) становяцца палавазрэлымі ў 3–6 месяцаў. Авуляцыя ў кролікаў індукаваная – яна адбываецца пад уздзеяннем самца. Цяжарнасць доўжыцца 28–31 дзень. У памёце звычайна 4–12 крольчанят, якія нараджаюцца сляпымі, глухімі і голымі. Вочы адкрываюцца прыкладна на 10-ы дзень, адлучэнне ад маці – у 4–8 тыдняў.

Для хатніх кролікаў настойліва рэкамендуецца кастрацыя самцоў і стэрылізацыя самак: гэта падаўжае жыццё, зніжае агрэсіўнасць і прадухіляе незапланаваны прырост.

Перш чым браць кролька, ацаніце: штодзённы догляд патрабуе часу і сістэматычнасці, прастора ўтрымання мусіць быць дастатковай, а выдаткі на корм і ветэрынарнае абслугоўванне – рэгулярнымі. Кролікі значна лепш пачуваюцца ў парах.

Знайсці кролька можна ў сумленных заводчыкаў або ў прытулках для жывёлін. У Беларусі дзейнічаюць аматарскія гурткі кролікаводаў, дзе можна атрымаць кваліфікаваную параду. Пазбягайце спантанных пакупак – асабліва ў вялікодны перыяд, калі кролікі нярэдка даруюцца дзецям без думкі пра іх далейшы лёс.