Guernsey

Гернсейская парода буйной рагатай жывёлы атрымала назву ад аднайменнага вострава ў праліве Ла-Манш, непадалёк ад берагоў Нармандыі. Гэта жывёла сярэдняга памеру з руда-белай поўсцю, адценне якой вагаецца ад светла-залацістага да цёмна-чырвонага. Параду трымаюць пераважна дзеля малака, і гэта малако мае характэрны залацісты колер, які надае высокі ўзровень бэта-каратыну.

Гернсеі здольныя эфектыўна пераўтвараць корм у малако, маючы пры гэтым меншую масу цела, чым большасць іншых малочных парод. Дарослая карова важыць звычайна 450-500 кг, гэта менш за галштынскую параду, таму жывёла есць менш, а малака дае даволі шмат, прычым з высокім утрыманнем тлушчу і бялку. Дзякуючы гэтаму парода добра пасуе для пашавых сістэм гаспадарання.

Варта адзначыць і спакойны, добразычлівы характар пароды, які робіць даенне і паўсядзённы догляд простай справай. У Беларусі, дзе зіма доўгая і суровая, а клімат мае выразныя рысы кантынентальнага, гернсеяў летам трымаюць пераважна на пашы, а на халодны сезон пераводзяць у хлеў, і спакойны нораў дазваляе жывёле лягчэй пераносіць такую змену рэжыму паміж сезонамі.

Каму падыдзе гэтая парода

Гернсей падыдзе тым, хто хоча атрымліваць якаснае малако ад жывёлы сярэдняга памеру з эканомным спажываннем корму, а не максімальны аб'ём ад буйной каровы. Спакойны нораў робіць гэтую параду зручнай для невялікіх і сямейных гаспадарак. Гаспадару спатрэбіцца зямля пад выпас, абсталяванне для даення і гатоўнасць да штодзённага рэжыму, які патрабуе любая лактуючая карова, асабліва ва ўмовах беларускай зімы, калі жывёлу трэба трымаць у цёплым і сухім хляве.

Гернсейская парода паходзіць з вострава Гернсі ў праліве Ла-Манш, аднаго з Норманскіх астравоў, размешчаных непадалёк ад французскага рэгіёна Нармандыя. Лічыцца, што парода паходзіць ад жывёлы, прывезенай на востраў з бліжэйшых раёнаў мацерыковай Францыі, у тым ліку жывёлы нарманскага і брэтонскага паходжання. З цягам часу гэтых жывёл на востраве развялі ў адзіны, добра пазнавальны тып.

Геаграфічная ізаляванасць вострава моцна паўплывала на фарміраванне пароды. Увоз жывой рагатай жывёлы на Гернсі доўгі час быў строга абмежаваны, дзякуючы чаму статак заставаўся генетычна асобным ад парод мацерыка і іншых рэгіёнаў. Такая замкнёная сістэма развядзення дазволіла замацаваць залаціста-руды колер поўсці і малочныя якасці жывёлы.

Пачынаючы з дзевятнаццатага стагоддзя, гернсейскую жывёлу пачалі вывозіць у большых аб'ёмах, і яна трапіла ў Паўночную Амерыку і іншыя рэгіёны свету, дзе малочныя гаспадаркі цанілі багатае малако гэтай пароды. Былі створаны заводскія асацыяцыі, якія вялі пляменныя кнігі і сачылі за захаваннем стандарту пароды ў розных краінах.

На працягу дваццатага стагоддзя гернсейская парода заставалася прызнанай камерцыйнай малочнай пародай, хоць і саступала па аб'ёме вытворчасці такім парадам, як галштынская. Сёння яе трымаюць як дзеля камерцыйнага малака, так і як пароду для захавання генафонду, а пляменныя кнігі вядуцца заводскімі арганізацыямі дзеля аховы радаводаў.

Гернсей мае клінападобную, вуглаватую будову цела, тыповую для малочных парод: добра развітае вымя і суха складзены касцяк, без цяжкай мускулатуры мясной жывёлы. Поўсць мае руды колер, ад светла-залацістага да больш цёмна-чырвонага адцення, з белымі плямамі на тулаве, нагах і галаве. Скура часта мае жаўтаваты пігмент, найбольш прыкметны на храпе і вакол вачэй.

Парода сярэдняга памеру, меншая за галштынскую, але мае трывалую, добра складзеную будову для свайго тыпу. У жывёл традыцыйнага тыпу ёсць рогі, загнутыя наперад, аднак многія статкі камолыя ад нараджэння ці іх рогі спілоўваюць дзеля зручнасці догляду.

Поўсць і колер

Гернсейская парода вылучаецца перш за ўсё руда-белым акрасам у спалучэнні з залацістым адценнем скуры і малака. Адценне рудога колеру моцна вагаецца ад амаль крэмава-залацістага да глыбокага чырвона-карычневага. Белыя плямы часта сустракаюцца на жываце, нагах і галаве. Жаўтаваты пігмент скуры звязаны з утрыманнем бэта-каратыну, тым самым злучэннем, якое надае гернсейскаму малаку яго залацісты колер.

Гернсейская жывёла вядомая мяккім і ўраўнаважаным характарам. Парода спакойная, паслухмяная і добразычлівая, таму штодзённы догляд, перагон статку і даенне праходзяць без лішняга стрэсу як для чалавека, так і для самой жывёлы. Спакойныя каровы гэтага тыпу хутка прывыкаюць да рэжыму і добра адгукаюцца на роўнае, без ціску, абыходжанне.

У статку гернсеі звычайна мірныя і кампанейскія, паміж імі складваецца звычайная для буйной рагатай жывёлы іерархія. Са знаёмымі людзьмі яны, як правіла, даверлівыя і лёгка ідуць на кантакт. Але, як і любая іншая жывёла, кожная асобіна мае свой характар, і карова з маленькім цялём можа паводзіць сябе абаронча, таму звычайная асцярожнасць побач з маткамі і падчас ацёлу застаецца абавязковай.

Стрыманы памер пароды дадаткова падтрымлівае яе рэпутацыю нескладанай у трыманні. Спакойную карову сярэдняга памеру прасцей правесці праз браму, прагон ці даільную залу, чым буйнейшую ці больш узбуджаную жывёлу, і менавіта таму парода карыстаецца папулярнасцю ў невялікіх і сямейных гаспадарках.

Гернсеі эканомна выкарыстоўваюць корм і добра сябе адчуваюць у пашавых сістэмах, дзе трава і грубы корм складаюць большую частку рацыёну. Штодзённы догляд грунтуецца на рэжыме даення, кармленні і падтрыманні здароўя і чысціні жывёлы. Лактуючую карову трэба даіць па графіку, звычайна двойчы на дзень.

Догляд поўсці і скуры

• Рэгулярна чысціце поўсць шчоткай, каб яна заставалася чыстай, і сачыце за скурай на прадмет паразітаў ці ранак.
• Правярайце і абразайце капыты па графіку, каб пазбегнуць кульгавасці.
• Трымайце вымя чыстым да і пасля даення, каб зменшыць рызыку маставіту.
• Сачыце за знешнімі паразітамі, накшталт вошай і мух, і лечыце пры неабходнасці.

Рух і выпас

• Забяспечце штодзённы доступ да пашы ці вялікага двара для свабоднага руху.
• Дазваляйце жывёле пасвіцца на працягу дня, гэта спалучае кармленне з натуральным рухам.
• Не трымайце кароў доўга ў замкнёнай прасторы, бо гэта можа адбіцца на капытах і агульным стане.

Умовы ўтрымання

У адрозненне ад мяккага астраўнога клімату радзімы пароды, у Беларусі гернсеям даводзіцца сутыкацца з рэзка кантынентальным кліматам і доўгай, суровай зімой. Летам жывёла можа большую частку часу правесці на пашы, але з надыходам восені яе трэба своечасова пераводзіць у цёплы, сухі і добра вентыляваны хлеў. У мароз неабходна забяспечыць надзейнае ўкрыццё, вады для пітва, якая не замярзае, і сухую падсцілку, якая абараняе капыты і вымя ад холаду і сырасці. У спякотныя дні летам патрэбны цень і свежая вада, бо парода дрэнна пераносіць спякоту. Чыстая, добра дрэніраваная пляцоўка і сухая падсцілка ў хляве дапамагаюць пазбегнуць праблем з капытамі і вымем незалежна ад сезону.

Гернсейская жывёла эфектыўна пераўтварае грубы корм у малако, таму асновай рацыёну служыць якасная паша ў сезон выпасу і закансерваваны корм, накшталт сена ці сілосу, калі травы не хапае, напрыклад узімку. Лактуючыя каровы маюць павышаную патрэбу ў энергіі і бялку і звычайна атрымліваюць дадатковы канцэнтраваны корм, збалансаваны пад узровень надою. Дакладныя нормы залежаць ад масы цела, надою, якасці пашы і стадыі лактацыі, і рацыён для канкрэтнага статку лепш складаць разам з заатэхнікам ці ветэрынарам.

Ласункі і дадаткі

Доступ да солі і мінералаў важны асабліва ў перыяд лактацыі, і брусок мінеральнай солі ці збалансаваная мінеральная сумесь у вольным доступе пакрывае большасць патрэб. Невялікая колькасць каранёплодаў ці якаснага сена можна выкарыстоўваць як ласунак і для заахвочвання пры доглядзе. Чыстая свежая вада павінна быць даступная пастаянна, бо лактуючая карова выпівае вялікі аб'ём вады штодня, а ўзімку варта сачыць, каб вада не замярзала.

Гернсейская парода лічыцца здаровай і даволі доўгажывучай сярод малочных парод, звычайная працягласць жыцця пры добрым доглядзе складае 12-15 гадоў, хоць прадуктыўны перыяд працы на камерцыйнай ферме часта карацейшы. Як і ў любой малочнай жывёлы, асноўныя рызыкі для здароўя звязаны з лактацыяй і ацёлам, а не са спецыфічнымі парода-абумоўленымі дэфектамі. Добрае харчаванне, чысты хлеў і рэгулярны ветэрынарны нагляд трымаюць большасць праблем пад кантролем, асабліва ў доўгі перыяд зімовага ўтрымання.

Прафілактыка захворванняў

• Складзіце разам з ветэрынарам план вакцынацыі і барацьбы з паразітамі.
• Правярайце і абразайце капыты па графіку.
• Падтрымлівайце гігіену даення, каб зменшыць рызыку маставіту.
• Кантралюйце рацыён вакол ацёлу, каб зменшыць рызыку радзільнага парэзу і кетозу.
• Забяспечце збалансаваныя мінералы і пастаянны доступ да чыстай вады.

Гернсейскіх цялушак звычайна першы раз асемяняюць у 13-15 месяцаў, разлічваючы тэрмін так, каб ацёл прыпадаў прыблізна на два гады жыцця, хоць дакладны момант залежыць хутчэй ад росту і кандыцыі жывёлы, чым толькі ад узросту. Асемяненне праводзяць натуральным спосабам з удзелам быка або, што вельмі распаўсюджана на малочных фермах, штучным шляхам, што дазваляе выкарыстоўваць правераных плямянных быкоў і паляпшаць статак.

Цяжарнасць доўжыцца каля дзевяці месяцаў, блізка да 283 дзён, і карова звычайна нараджае адно цяля, двайняты сустракаюцца рэдка. Ацёл у гэтай пароды, як правіла, праходзіць без ускладненняў, аднак з набліжэннем тэрміну карову трэба назіраць і дапамагаць толькі пры неабходнасці, асабліва калі ацёл прыпадае на халодную пару года.

Нованароджанае цяля павінна атрымаць малозіва неўзабаве пасля нараджэння дзеля ранняга імунітэту. Далей цялят кормяць малаком ці замяняльнікам і паступова прывучаюць да стартавага корму і грубых кармоў яшчэ да адлучэння, якое звычайна адбываецца ва ўзросце двух-трох месяцаў у залежнасці ад сістэмы гаспадарання. Цялушак часцей за ўсё пакідаюць на замену ў статку, а лёс бычкоў залежыць ад канкрэтнай фермы.